مطالبات بر زمین مانده عصای سفیدها؛ درمان از ندیدن نیست
ساری- بیش از ۹ هزار نابینا و کم‌بینا در مازندران میان موانع شهری، اشتغال دشوار و مطالبات بر زمین‌مانده چشم‌انتظار فرصت‌های برابر هستند.
سفیر ارجان گروه استان‌ها: یک داربست در میانه پیاده‌رو، خودرویی که مسیر عبور را بسته یا فرصتی شغلی که پیش از سنجش توانایی‌ها از دست می‌رود؛ برای بسیاری از شهروندان اتفاق‌هایی ساده و گذراست، اما برای نابینایان می‌تواند به مانعی جدی در مسیر استقلال تبدیل شود.
در مازندران، بیش از ۹ هزار فرد نابینا و کم‌بینا زیر پوشش خدمات بهزیستی قرار دارند؛ جمعیتی که در کنار خدمات توانبخشی و حمایتی، همچنان مطالباتی جدی درباره اشتغال، مسکن، دسترسی شهری و فرصت‌های برابر دارد.
تصور کنید برای رسیدن به محل کار یا انجام یک کار روزمره از خانه خارج شده‌اید، اما مسیری که بارها از آن عبور کرده‌اید، امروز با خودرویی پارک‌شده، داربستی بدون هشدار یا وسایلی که بخشی از پیاده‌رو را اشغال کرده‌اند، بسته شده است. برای یک شهروند بینا شاید پیدا کردن راه جایگزین چند ثانیه زمان ببرد؛ اما برای فرد نابینا، همین مانع می‌تواند تردد را دشوار کند، خطر برخورد و آسیب را افزایش دهد و او را ناچار به درخواست کمک از دیگران کند.
این تنها یکی از تجربه‌هایی است که ضرورت مناسب‌سازی محیط شهری را برای افراد دارای آسیب بینایی روشن می‌کند؛ ضرورتی که در کنار اشتغال، تأمین مسکن، آموزش و دسترسی به خدمات عمومی، بخشی از مطالبه نابینایان برای داشتن زندگی مستقل است.
روز جهانی عصای سفید، برابر با ۱۵ اکتبر، فرصتی برای شنیدن این مطالبات است؛ نه فقط برای یادآوری محدودیت بینایی، بلکه برای توجه به موانعی که جامعه می‌تواند با برنامه‌ریزی درست، بخشی از آن‌ها را برطرف کند.
وقتی استقلال به یک فرصت شغلی گره می‌خورد
برای بسیاری از نابینایان، اشتغال تنها راهی برای کسب درآمد نیست؛ امکان تصمیم‌گیری مستقل، مشارکت در زندگی اجتماعی و رهایی از وابستگی ناخواسته نیز به آن گره خورده است. با این حال، مسیر ورود به بازار کار برای افراد دارای آسیب بینایی می‌تواند با موانعی روبه‌رو باشد که لزوماً به توانایی حرفه‌ای آنان ارتباطی ندارد.
یک جوان نابینای مازندرانی از دغدغه هایش می‌گوید: ما هم مثل دیگران برای زندگی‌مان برنامه داریم. می‌خواهیم درس بخوانیم، مهارت یاد بگیریم، کار کنیم و بتوانیم هزینه‌های زندگی خودمان را تأمین کنیم. مشکل اینجاست که گاهی پیش از آنکه توانایی فرد دیده شود، نابینایی او دیده می‌شود. ممکن است فرد مهارت لازم را داشته باشد، اما اصلاً فرصت پیدا نکند خودش را ثابت کند.
او که خود را منصور معرفی کرد در گفت وگو با خبرنگار مهر درباره تأثیر اشتغال بر استقلال فردی ادامه می‌دهد: وقتی درآمد و شغل داشته باشیم، راحت‌تر می‌توانیم برای آینده تصمیم بگیریم و بار زندگی‌مان را خودمان به دوش بکشیم.
وی افزود: هیچ‌کس دوست ندارد برای انجام کارهای معمول زندگی همیشه منتظر کمک دیگران باشد. ما هم می‌خواهیم سهمی در جامعه داشته باشیم و توانایی‌هایمان را نشان دهیم، اما این اتفاق زمانی ممکن است که فرصت واقعی در اختیارمان قرار بگیرد.
پیاده‌رویی که مسیر زندگی را دشوار می‌کند
برای فرد نابینا، دسترسی ایمن به فضای عمومی پیش‌شرط بسیاری از فعالیت‌های روزمره است. مسیر مناسب فقط به وجود پیاده‌رو یا کف‌پوش ویژه محدود نمی‌شود؛ مسیر باید پیوسته، قابل عبور و عاری از موانع پیش‌بینی‌نشده باشد. خودروهای پارک‌شده، داربست‌ها، سد معبر و وسایلی که بدون توجه به مسیر تردد رها شده‌اند، می‌توانند این امکان را مختل کنند.
یک زن نابینای مازندرانی دشواری‌های رفت‌وآمد را این‌گونه توضیح می‌دهد: وقتی از خانه بیرون می‌آییم، باید بتوانیم تا حد امکان مسیرمان را مستقل طی کنیم.
محبوبه بانوی ۴۰ ساله در گفت وگو با خبرنگار مهر ادامه می دهد: اگر پیاده‌رو بسته باشد یا مانعی سر راه قرار گرفته باشد که از وجودش خبر نداریم، شرایط عوض می‌شود. ممکن است مجبور شویم مسیرمان را تغییر دهیم، از خیابان عبور کنیم یا از کسی بخواهیم کمکمان کند. این فقط مسئله راحتی نیست؛ مسئله امنیت و حق استفاده از شهر است.
او با تأکید بر اینکه نابینایان نیز می‌خواهند امور روزمره خود را مستقل انجام دهند، می‌گوید: ما هم باید بتوانیم به محل کار، مراکز درمانی، فروشگاه‌ها و دیگر مکان‌های عمومی برویم، بدون اینکه هر بار نگران بسته بودن مسیر باشیم.
این شهروند مازندرانی افزود: اگر شهر برای همه شهروندان طراحی شود، بسیاری از این دشواری‌ها کمتر می‌شود. مناسب‌سازی نباید فقط روی کاغذ باشد؛ باید در مسیرهایی که هر روز از آن‌ها عبور می‌کنیم، دیده شود.
این مطالبه، مسئولیت مدیریت شهری را برجسته می‌کند. مناسب‌سازی معابر، جلوگیری از سد معبر و رسیدگی به موانع خطرناک باید بخشی از مدیریت مستمر شهر باشد، نه اقدامی مقطعی در آستانه مناسبت‌های مرتبط با معلولیت.
وام ۴۰۰ میلیون تومانی پاسخگوی احداث مسکن نیست
مطالبات نابینایان در مازندران به اشتغال و رفت‌وآمد محدود نمی‌شود. مسکن نیز از دغدغه‌های مهم این قشر و خانواده‌های آنان است؛ به‌ویژه زمانی که هزینه‌های ساخت یا تأمین خانه با توان مالی خانوار همخوانی ندارد.
حمیدرضا جانبازی، مدیرعامل انجمن روح‌الامین ویژه نابینایان و کم‌بینایان مازندران و مدیر مؤسسه قرآنی روح‌الامین استان، با اشاره به مشکلات این قشر در حوزه‌های اشتغال، مسکن و مناسب‌سازی شهری اظهار کرد: فرزندان ما نباید گنج‌خانه باشند و باید در طول سال به نابینایان و کم‌بینایان توجه شود.
وی در گفت وگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه خانواده‌ها در زمینه اشتغال فرزندان نابینای خود با مشکلاتی مواجه هستند، افزود: تعداد نابینایان ما رو به کاهش است و توجه به کار هنری و ایجاد اشتغال برای این قشر اهمیت زیادی دارد.
جانبازی با تأکید بر ضرورت حضور فعال نابینایان در جامعه گفت: فرزندان ما نباید گنج‌خانه باشند و باید زمینه‌ای فراهم شود تا بتوانند توانایی‌ها و استعدادهای خود را در عرصه‌های مختلف نشان دهند.
مدیرعامل انجمن روح‌الامین مازندران در ادامه با انتقاد از وضعیت مناسب‌سازی معابر شهری اظهار کرد: در مناسب‌سازی‌ها، شهرداری‌ها کم گذاشته‌اند و سد معبر، داربست‌ها و خودروها فراوان هستند و ما در امان نیستیم.
وی با اشاره به تلاش‌های سازمان بهزیستی تصریح کرد: بهزیستی تلاش فراوان دارد و با همه توان پای کار است، اما شهرداری‌ها باید با کمک بهزیستی گام‌های بیشتری بردارند.
جانبازی در بخش دیگری از سخنان خود به مشکلات مسکن اشاره کرد و گفت: فرزندان ما با مشکل مواجه هستند و با وام ۴۰۰ میلیون تومانی مسکن ساخته نمی‌شود و نیازمند مساعدت هستیم.
وی تأکید کرد توجه به نابینایان و کم‌بینایان نباید به روز عصای سفید محدود شود و رسیدگی به نیازهای آنان باید در طول سال ادامه داشته باشد.
سهم اشتغال نابینایان در ادارات مازندران نادیده گرفته می‌شود
اشتغال، دسترسی ایمن به معابر و برخورداری از امکانات عمومی، از مهم‌ترین مطالبات افراد نابینا و کم‌بینا در مازندران است؛ مطالباتی که به گفته مدیرعامل جامعه نابینایان و کم‌بینایان استان، بخشی از آن‌ها همچنان در مرحله اجرا با مشکلات جدی روبه‌روست.
محمد مسلمی جورجاده در گفت وگو با خبرنگار مهر با اشاره به رعایت نشدن سهم سه‌درصدی اشتغال افراد دارای معلولیت در دستگاه‌های اجرایی استان اظهار کرد: بی‌توجهی به فرصت‌های شغلی، زندگی فردی و خانوادگی بسیاری از افراد نابینا و کم‌بینا را تحت تأثیر قرار داده و فشارهای اقتصادی، تشکیل و تداوم زندگی مشترک را برای برخی از آنان دشوار کرده است.
وی افزود: یکی از اقداماتی که می‌تواند زمینه ورود این افراد به محیط کار را فراهم کند، به‌کارگیری آنان در جایگاه اپراتور در ادارات و دستگاه‌های اجرایی است؛ فرصتی که می‌تواند بخشی از نیاز اشتغال این جامعه را پاسخ دهد.
مناسب‌سازی ناقص؛ مانعی برای تردد ایمن
مدیرعامل جامعه نابینایان و کم‌بینایان مازندران با اشاره به وضعیت دسترس‌پذیری اماکن عمومی گفت: بر اساس آمار ارائه‌شده، تنها ۴۴ درصد اماکن عمومی شهرهای استان برای استفاده افراد نابینا و کم‌بینا مناسب‌سازی شده‌اند.
مسلمی جورجاده با انتقاد از اجرای ناقص مقررات مناسب‌سازی شهری بیان کرد: نامناسب بودن معابر بارها موجب آسیب دیدن افراد نابینا در سطح شهرهای استان شده است و این وضعیت ضرورت نظارت جدی‌تر بر اجرای ضوابط مربوط به دسترس‌پذیری را نشان می‌دهد.
وی با بیان اینکه برخی شهرداری‌ها توجه کافی به مسائل افراد دارای معلولیت ندارند، افزود: مشکلات این گروه باید به‌عنوان بخشی از مسئولیت مدیریت شهری مورد توجه قرار گیرد و مناسب‌سازی نباید از اولویت‌های شهرداری‌ها خارج شود.
مسلمی جورجاده با اشاره به اقدامات سازمان بهزیستی در این حوزه تصریح کرد: بهزیستی دفترچه تخصصی راهنمای مناسب‌سازی اماکن را تدوین کرده و در اختیار شهرداری‌ها قرار داده است تا ضوابط لازم برای ایجاد محیطی قابل استفاده برای افراد دارای معلولیت مشخص باشد.
وی همچنین خواستار هماهنگی بیشتر دستگاه‌های حفاری و مجریان پروژه‌های عمرانی با بهزیستی شهرستان‌ها شد و گفت: لازم است محل حفاری معابر و نصب داربست‌ها به این سازمان اطلاع داده شود تا افراد نابینا بتوانند با آگاهی از وضعیت مسیر، برای رفت‌وآمد خود برنامه‌ریزی کنند و احتمال بروز حادثه کاهش یابد.
چاپ بریل و توسعه امکانات فرهنگی
مدیرعامل جامعه نابینایان و کم‌بینایان مازندران با اشاره به ظرفیت‌های موجود در انجمن برای دسترسی اعضا به مطالب مکتوب گفت: دستگاه چاپگر بریل در دفتر انجمن وجود دارد و اعضا می‌توانند مطالب گردآوری‌شده خود را برای چاپ و صحافی ارائه کنند.
به گفته وی، این امکان زمینه دسترسی اعضا به محتوای مورد نیازشان را فراهم می‌کند و می‌تواند در فعالیت‌های مطالعاتی، آموزشی و فرهنگی آنان مؤثر باشد.
مسلمی جورجاده همچنین از راه‌اندازی استخر ویژه افراد دارای معلولیت در مرکز فیاض‌بخش خبر داد و افزود: اجرای برنامه‌های پنجشنبه‌های جهادی بهزیستی و حضور در روستاها نیز به شناسایی افراد دارای معلولیت، از جمله نابینایان و کم‌بینایان، کمک کرده است.