از پیراهن قهرمانان تا دارایی‌های چندمیلیون دلاری؛ اقتصاد بازار یادگاری‌های ورزشی / کالایی که ارزش آن فراتر از کاربردش است
مهدی حاجی‌وند، کارشناس اقتصاد روزش- بازار یادگاری‌های ورزشی با تکیه بر کمیابی، اصالت و پیوند با لحظات تاریخی، به صنعتی فراتر از کلکسیون‌داری تبدیل شده است؛ بازاری که در آن پیراهن یک مسابقه می‌تواند میلیون‌ها دلار ارزش داشته باشد. پست از پیراهن قهرمانان تا دارایی‌های چندمیلیون دلاری؛ اقتصاد بازار یادگاری‌های ورزشی / کالایی که ارزش آن فراتر از کاربردش است اولین بار در سفیر ارجان ظاهر شد.
به گزارش سفیر ارجان ، بازار یادگاری‌های ورزشی (Sports Memorabilia) بخشی از اقتصاد ورزش است که در آن اشیای مرتبط با ورزشکاران، تیم‌ها و رویدادهای تاریخی خریدوفروش می‌شوند. پیراهن مسابقه، کفش ورزشی، توپ امضاشده، کارت کلکسیونی، مدال، بلیت مسابقات تاریخی و تجهیزات استفاده‌شده در رقابت‌ها از جمله کالاهای این بازار هستند.
تفاوت این محصولات با کالاهای معمولی ورزشی در آن است که ارزش آنها لزوما به هزینه تولید یا کاربردشان وابسته نیست. یک پیراهن ممکن است از نظر مادی تفاوت چندانی با نمونه‌های مشابه نداشته باشد، اما اگر ورزشکاری مشهور آن را در یک مسابقه تاریخی پوشیده باشد، به کالایی کمیاب و ارزشمند تبدیل می‌شود.
موسسه CFA در گزارشی در مارس ۲۰۲۵، یادگاری‌های ورزشی را حوزه‌ای در تقاطع علاقه شخصی و بازده مالی معرفی کرد. بر اساس این تحلیل، سابقه ورزشکار، اهمیت لحظه تاریخی، کمیابی کالا و امکان اثبات اصالت آن از عوامل مهم تعیین‌کننده ارزش هستند.
بازاری با گردش مالی میلیارددلاری
البته برآوردهای منتشرشده از اندازه این بازار متفاوتند؛ چرا که برخی گزارش‌ها کارت‌های کلکسیونی، کفش‌ها و کالاهای دیجیتال را نیز در محاسبات خود وارد می‌کنند، در حالی که برخی دیگر بر اشیای تاریخی و اقلام استفاده‌شده در مسابقات تمرکز دارند. بر اساس گزارشی که شرکت بیمه چاب (Chubb) با استناد به برآوردهای صنعتی منتشر کرده، ارزش فروش جهانی یادگاری‌های ورزشی در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۳.۶ میلیارد دلار بوده است.
همین گزارش ارزش بخش کارت‌های ورزشی کلکسیونی را در آن سال ۱۴.۹ میلیارد دلار برآورد می‌کند و پیش‌بینی می‌کند این رقم تا سال ۲۰۳۴ به ۵۲.۱ میلیارد دلار برسد. این ارقام برآوردهای بازار هستند و نباید آنها را با درآمد حراجی‌ها یا ارزش معاملات اقلام تاریخی به‌تنهایی یکسان دانست. چنین ابعادی نشان می‌دهد موضوع فقط علاقه هواداران به نگهداری یادگاری نیست؛ و تولید و عرضه کارت‌های کلکسیونی، خدمات احراز اصالت، درجه‌بندی کالاها، پلتفرم‌های معاملات آنلاین، شرکت‌های حراجی و خدمات نگهداری و بیمه نیز در شکل‌گیری زنجیره اقتصادی این بازار نقش دارند.
وقتی یک پیراهن از آثار هنری گران‌تر می‌شود
نمونه‌های حراجی نشان می‌دهند پیوند یک کالا با لحظه‌ای تاریخی چگونه می‌تواند قیمت آن را افزایش دهد. در اوت ۲۰۲۴، پیراهن بیب روث، اسطوره بیسبال آمریکا، که به مسابقه سوم فینال جهانی سال ۱۹۳۲ و ضربه تاریخی او در آن مسابقه مرتبط شده بود، در حراجی Heritage Auctions به قیمت ۲۴.۱۲ میلیون دلار فروخته شد. این مبلغ رکورد فروش یک یادگاری ورزشی در حراجی را شکست. نکته مهم آن بود که تطبیق تصویری پیراهن با مسابقه تاریخی، ارتباط آن را با آن لحظه تقویت کرد.
در نمونه‌ای تازه‌تر، انجمن ملی بسکتبال آمریکا (NBA) در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ گزارش داد پیراهن مایکل جردن از فینال NBA سال ۱۹۹۸، با امضای او و متعلق به یکی از مسابقات آن مجموعه، در معامله‌ای خصوصی به قیمت ۱۴ میلیون دلار فروخته شده است. این معامله، بنا بر گزارش منتشرشده، رکورد جدیدی برای یادگاری‌های بسکتبال محسوب می‌شود. این ارقام به معنای آن نیست که همه یادگاری‌های ورزشی چنین بازدهی دارند. برعکس، معاملات چندمیلیون‌دلاری معمولا به اقلامی بسیار خاص تعلق می‌گیرند و نمی‌توان قیمت آنها را به کل بازار تعمیم داد.
چه عواملی قیمت را تعیین می‌کنند؟
ارزش‌گذاری یادگاری‌های ورزشی معمولا از ترکیب چند عامل شکل می‌گیرد:
نخست، “اصالت کالا است؛ این در شرایطی است که امضا یا ادعای استفاده‌شدن یک پیراهن در مسابقه به‌تنهایی کافی نیست؛ و اسناد مالکیت، سوابق نگهداری و تطبیق تصویری می‌توانند اعتبار آن را افزایش دهند.
دوم، “کمیابی و اهمیت تاریخی” است؛ چرا که کالایی مرتبط با قهرمانی تاریخی، رکوردشکنی یا آخرین مسابقه یک ستاره ممکن است تقاضای بیشتری داشته باشد.
سوم، “شهرت و قدرت برند ورزشکار است؛ محبوبیت جهانی، سابقه حرفه‌ای و جایگاه فرهنگی یک چهره می‌تواند دامنه خریداران بالقوه را گسترش دهد.
چهارم، “اعتماد و نقدشوندگی بازار است؛ که در این راستا وجود شرکت‌های تخصصی، ارزیابی مستقل و سوابق قابل بررسی معاملات به خریداران کمک می‌کند قیمت‌ها را مقایسه کنند؛ هرچند فروش سریع کالا با قیمت مطلوب همچنان تضمین‌شده نیست.
از نگاهی دیگر، یادگاری‌های ورزشی گاهی به‌عنوان دارایی جایگزین مطرح می‌شوند، اما خرید آنها با ریسک‌هایی همراه است؛ چرا که امکان تقلب، نوسان تقاضا، هزینه نگهداری و بیمه، کارمزد حراجی‌ها و دشواری فروش مجدد در این حوزه وجود دارد. افزون بر این، قیمت یک کالای خاص ممکن است تحت تاثیر موج‌های رسانه‌ای یا محبوبیت مقطعی ورزشکار قرار گیرد. بنابراین، افزایش قیمت چند نمونه شاخص را نباید نشانه رشد قطعی و یکنواخت کل بازار دانست؛ و برای ارزیابی بازده واقعی، باید قیمت خرید، هزینه‌های جانبی، مدت نگهداری و مبلغ خالص فروش را در نظر گرفت.
نکته دیگر اینکه، اهمیت بازار یادگاری‌های ورزشی تنها به معاملات کلان محدود نمی‌شود؛ و این بازار می‌تواند برای باشگاه‌ها و ورزشکاران، از طریق عرضه محصولات دارای اصالت و مجوز، درآمد تازه ایجاد کند و برای حراجی‌ها، شرکت‌های اعتبارسنجی و کسب‌وکارهای دیجیتال نیز فرصت اقتصادی بسازد.
در نهایت، یادگاری ورزشی زمانی به یک دارایی ارزشمند تبدیل می‌شود که خاطره و هویت ورزشی با کمیابی، اصالت و تقاضای واقعی پیوند بخورد. اقتصاد این بازار بر همین ترکیب استوار است؛ ترکیبی که می‌تواند یک شی ساده را به بخشی از تاریخ ورزش و کالایی با ارزش مالی قابل توجه تبدیل کند.
گزارش‌های بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.