۵ میلیون پد رایگان و آموزش ۲۵ هزار نوجوان؛ مای‌لیدی برای بهداشت پریود چه کرده است؟
مای‌لیدی اعلام کرده است که تاکنون بیش از پنج میلیون پد بهداشتی رایگان توزیع کرده، به بیش از ۲۵ هزار نوجوان آموزش داده و ۸۰۰ نقطه دسترسی رایگان به محصولات بهداشتی ایجاد کرده است. این آمارها در نشست تخصصی این برند درباره فقر قاعدگی مطرح شد؛ نشستی که در آن، کارشناسان درباره مشکلات زنان و دختران در دسترسی به محصولات بهداشتی و راه‌های کاهش این محرومیت صحبت کردند.
به گزارش سفیر ارجان، فقر قاعدگی از جمله مسائلی است که اگرچه با یکی از تجربه‌های طبیعی بدن زنان ارتباط دارد، ابعاد آن فراتر از دسترسی به محصولات بهداشتی است. کمبود اطلاعات معتبر، محدودیت امکانات بهداشتی، شرم و انگ اجتماعی و ناتوانی در بیان نیازها می‌توانند تجربه قاعدگی را برای گروهی از زنان و دختران به مسئله‌ای پیچیده تبدیل کنند؛ مسئله‌ای که بر سلامت، آموزش، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی آنها تأثیر می‌گذارد.
نشست تخصصی «فقر قاعدگی؛ از شناخت تا راه‌حل» به همت مای‌لیدی برگزار شد و در آن، سخنرانان از منظر سلامت، علوم اجتماعی و مسئولیت بخش خصوصی به بررسی این موضوع پرداختند. محور اصلی بحث‌ها، ضرورت شناخت دقیق نیازهای گروه‌های مختلف و عبور از اقدامات حمایتی مقطعی به سمت راهکارهایی بود که بتوان اثربخشی آنها را ارزیابی کرد.
در نشست «فقر قاعدگی؛ از شناخت تا راه‌حل»، سوگل زینالی، دستیار ارشد برند مای‌لیدی، به بررسی ابعاد مسئله و پژوهش‌های مرتبط پرداخت. دکتر صدیقه حنطوش‌زاده، فوق تخصص زنان و زایمان و رئیس پژوهشکده سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی تهران، پیامدهای سلامت‌محور فقر قاعدگی را تشریح کرد و دکتر حمیده عادلیان، مدیر گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، ابعاد اجتماعی این مسئله و مسئولیت نهادهای مختلف را مورد بررسی قرار داد. مصی مقدسی، مدیرکل مارکتینگ زرین‌رویا، نیز درباره نقش صنعت در افزایش دسترسی، آموزش و حمایت اجتماعی سخن گفت.
فقر قاعدگی چیست و چرا نباید آن را به ناتوانی مالی محدود کرد؟
در بخش ابتدایی نشست «فقر قاعدگی؛ از شناخت تا راه‌حل»، سوگل زینالی، دستیار ارشد برند مای‌لیدی، با ارائه گزارشی از پژوهش‌های انجام‌شده درباره فقر قاعدگی، به بررسی تعریف این مفهوم، پیامدهای آن و مداخلات مورد استفاده در کشورهای مختلف پرداخت.
زینالی در آغاز ارائه خود، فاصله میان تصور عمومی از قاعدگی و تجربه واقعی زنان را مورد توجه قرار داد. به گفته او، وقتی از افراد خواسته می‌شود به قاعدگی فکر کنند، معمولا واژه‌هایی مانند درد، خونریزی، کمردرد و محصولات بهداشتی به ذهنشان می‌رسد؛ درحالی‌که این واژه‌ها فقط بخشی از تجربه زنان را نشان می‌دهند.
از این منظر، شناخت فقر قاعدگی مستلزم توجه به تجربه زیسته زنانی است که علاوه بر مشکلات مربوط به دسترسی به محصولات، ممکن است با کمبود اطلاعات، نبود امکانات مناسب و محدودیت در بیان نیازهای خود نیز مواجه باشند.
زینالی با اشاره به گستردگی این مسئله در جهان، به آمارهای ارائه‌شده در گزارش‌ها و مطالعات بین‌المللی پرداخت. در این ارائه، به برآورد بیش از دو میلیارد نفر در جهان که هر ماه قاعدگی را تجربه می‌کنند و همچنین آمار بیش از ۵۰۰ میلیون زن فاقد دسترسی کافی به امکانات مدیریت بهداشت قاعدگی اشاره شد. این ارقام در چارچوب آمارهای بین‌المللی مطرح شدند و به‌تنهایی بیانگر میزان شیوع فقر قاعدگی در ایران نیستند.
بخش مهمی از ارائه زینالی به تغییر تعریف فقر قاعدگی اختصاص داشت. بر اساس توضیحات او، تعریف این مفهوم در ابتدا بیشتر بر نبود دسترسی به محصولات متمرکز بود؛ اما در سال‌های بعد، ابعاد گسترده‌تری از جمله آموزش، کرامت انسانی، سلامت و شرایط اجتماعی نیز در تعریف آن مورد توجه قرار گرفت.
در چارچوب پنج‌بُعدی مطرح‌شده در این ارائه، فقر قاعدگی فقط به نداشتن محصولات بهداشتی مربوط نمی‌شود، بلکه دسترسی به اطلاعات و آموزش، امکان مراقبت از بدن با حفظ کرامت و حریم خصوصی، دسترسی به خدمات تشخیص و درمان، زندگی به دور از انگ و تبعیض و برخورداری از مشارکت اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد.
تعریف فقر قاعدگی نشان می‌دهد که حتی در شرایطی که محصولات بهداشتی به‌صورت رایگان در اختیار زنان و دختران قرار می‌گیرد، همچنان ممکن است موانع دیگری مانع مدیریت ایمن و آگاهانه قاعدگی شود.
پیامدهای آموزشی و روانی فقر قاعدگی
در ادامه این ارائه، پیامدهای آموزشی و روانی فقر قاعدگی مورد بررسی قرار گرفت. زینالی با اشاره به مطالعات بین‌المللی، از غیبت برخی دختران از کلاس‌های درس در دوران قاعدگی و تأثیر کمبود دسترسی به محصولات و امکانات مناسب بر تجربه تحصیل آنان سخن گفت.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، در برخی مطالعات، ارتباط میان دشواری مدیریت قاعدگی و تجربه شرم، ترس و مشکلات سلامت روان نیز بررسی شده است. این یافته‌ها اهمیت توجه به شرایط اجتماعی و روانی زنان و دختران را در کنار تأمین نیازهای بهداشتی نشان می‌دهند.
با این وجود، برای تفسیر چنین یافته‌هایی باید به جامعه آماری، روش پژوهش و عوامل مؤثر دیگر توجه کرد؛ زیرا آمارهای مربوط به کشورهای مختلف را نمی‌توان بدون بررسی شرایط و شواهد بومی به جامعه ایران تعمیم داد.
پژوهش درباره فقر قاعدگی در ایران چه می‌گوید؟
دستیار ارشد برند مای‌لیدی در بخش دیگری از ارائه خود، به مرور مطالعات علمی مرتبط با فقر قاعدگی پرداخت. بر اساس توضیحات او، در این پژوهش، مقالات فارسی و انگلیسی منتشرشده از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۶ در ۶ پایگاه اطلاعاتی بررسی شدند. پس از طی مراحل جست‌وجو، حذف موارد تکراری و غربالگری عنوان، چکیده و متن کامل، در نهایت ۲۳ مطالعه مرتبط با موضوع برای بررسی انتخاب شدند.
این مرور پژوهشی، پرسش‌هایی درباره تعریف فقر قاعدگی، نحوه سنجش آن، پیامدهای مرتبط و مداخلات انجام‌شده را دنبال می‌کرد.
یکی از محورهای مهم این بخش، محدودیت داده‌های بومی درباره فقر قاعدگی در ایران بود. زینالی بر ضرورت طراحی ابزار سنجش متناسب با شرایط کشور تأکید کرد؛ ابزاری که ابعاد مختلف این مسئله را پوشش دهد و بتواند مبنای شناسایی نیازها و ارزیابی اثربخشی برنامه‌های حمایتی قرار گیرد.
صرف اجرای برنامه‌های حمایتی برای شناخت وضعیت موجود کافی نیست و باید مشخص شود که این برنامه‌ها چه تغییری در دسترسی، آگاهی و توانایی زنان و دختران برای مدیریت قاعدگی ایجاد می‌کنند.
چرا توزیع محصولات باید با آموزش همراه شود؟
یکی از محورهای اصلی ارائه زینالی، تفاوت میان مداخلات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری بود. در این چارچوب، توزیع محصولات بهداشتی و فراهم‌کردن امکانات دسترسی در گروه نخست قرار می‌گیرد و آموزش، افزایش آگاهی و ایجاد امکان گفت‌وگو درباره قاعدگی، بخش دیگر مداخلات را تشکیل می‌دهد.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، یافته‌های مطالعات مرورشده بر اهمیت همراهی این دو نوع مداخله تأکید داشتند. توزیع محصول می‌تواند نیاز فوری را برطرف کند، اما اگر فرد اطلاعات کافی درباره استفاده صحیح از آن نداشته باشد یا نتواند درباره مشکلات خود سؤال بپرسد، بخشی از موانع همچنان باقی می‌ماند.
دستیار ارشد برند مای‌لیدی همچنین به برخی سیاست‌های اجراشده در کشورهای مختلف، از جمله تغییرات مالیاتی محصولات بهداشتی، اشاره کرد. این تجربه‌ها نشان می‌دهند که سیاست‌گذاری عمومی می‌تواند در کاهش هزینه دسترسی نقش داشته باشد؛ هرچند ارزیابی اثربخشی هر سیاست به شرایط اجرایی و شواهد مربوط به آن نیاز دارد.
زینالی در جمع‌بندی این بخش، سه مسیر اصلی برای اقدام در ایران را مطرح کرد: شناخت دقیق ابعاد فقر قاعدگی، همراه‌کردن تأمین محصولات با آموزش و بهبود امکانات بهداشتی، از جمله سرویس‌های بهداشتی خصوصی و زیرساخت‌های دفع پسماند.
پیامدهای فقر قاعدگی برای سلامت زنان و دختران
صدیقه حنطوش‌زاده، فوق تخصص زنان و زایمان و رئیس پژوهشکده سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی تهران، در بخش سلامت نشست، به پیامدهای جسمی، روانی و اجتماعی دسترسی ناکافی به محصولات، آموزش و امکانات بهداشتی پرداخت.
حنطوش‌زاده با تأکید بر اهمیت آگاهی در مدیریت قاعدگی، توضیح داد: کمبود اطلاعات و امکانات می‌تواند پیامدهایی فراتر از ناراحتی‌های کوتاه‌مدت ایجاد کند. این مسئله باید در گروه‌های سنی مختلف بررسی شود و توجه به دختران در آغاز بلوغ، نباید باعث نادیده‌گرفتن نیازهای زنان در سنین بالاتر شود.
وی با اشاره به پایین‌آمدن سن شروع بلوغ در برخی موارد، ضرورت آموزش زودهنگام را مطرح کرد. از نگاه او، اگر آموزش فقط از دوره راهنمایی آغاز شود، ممکن است بخشی از دختران پیش از دریافت اطلاعات لازم، نخستین تجربه قاعدگی خود را پشت سر گذاشته باشند.
استفاده از محصولات نامناسب و پیامدهای جسمی
این متخصص زنان و زایمان با اشاره به تجربه‌های مرتبط با مناطق کم‌برخوردار، گفت: دسترسی نداشتن به محصولات بهداشتی مناسب می‌تواند زنان و دختران را به استفاده از گزینه‌های غیراستاندارد یا نامتناسب با نیازشان سوق دهد.
حنطوش‌زاده ادامه داد: استفاده از محصولات نامناسب یا رعایت‌نشدن اصول بهداشت قاعدگی ممکن است زمینه بروز حساسیت‌های پوستی، خارش و برخی مشکلات بهداشتی را فراهم کند. در چنین شرایطی، اگر مشکل به‌موقع شناسایی و درمان نشود، احتمال تداوم آن وجود دارد.
رئیس پژوهشکده سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی تهران همچنین بر اهمیت شناخت نشانه‌های غیرطبیعی و مراجعه به‌موقع برای دریافت خدمات پزشکی تأکید کرد و گفت: از این منظر، آموزش بهداشت قاعدگی فقط به نحوه استفاده از محصولات محدود نیست و شناخت مشکلات احتمالی و آگاهی از زمان مراجعه به متخصص را نیز شامل می‌شود.
حنطوش‌زاده در ادامه، به کمبود آهن و کم‌خونی به‌عنوان یکی از مسائل مهم سلامت زنان اشاره کرد.
وی توضیح داد: خونریزی‌های قاعدگی، به‌ویژه در موارد شدید یا طولانی، می‌توانند در کنار سایر عوامل بر وضعیت آهن بدن تأثیر بگذارند و در صورت تشخیص‌ندادن یا درمان‌نکردن، کیفیت زندگی فرد را کاهش دهند.
این متخصص زنان و زایمان بیان کرد: خستگی، بی‌حوصلگی و کاهش توان انجام فعالیت‌های روزمره از جمله مشکلاتی هستند که ممکن است در افراد مبتلا به کمبود آهن مشاهده شوند. گاهی درمان کمبود آهن می‌تواند به بهبود محسوس وضعیت عمومی و کیفیت زندگی بیماران منجر شود.
وی همچنین بر ضرورت شناخت الگوی طبیعی و غیرطبیعی قاعدگی تأکید کرد؛ زیرا ناآگاهی از علائم هشداردهنده ممکن است باعث شود برخی زنان و دختران برای مشکلاتی که نیازمند بررسی پزشکی هستند، به‌موقع مراجعه نکنند.
آموزش قاعدگی باید از مدارس آغاز شود
یکی دیگر از محورهای مهم اظهارات حنطوش‌زاده، ضرورت اصلاح شیوه آموزش قاعدگی در مدارس بود. وی با اشاره به تجربه برنامه‌های آموزشی برای مربیان بهداشت و ارزیابی تغییرات آگاهی دانش‌آموزان، بر اهمیت آموزش هدفمند و متناسب با سن تأکید کرد.
این متخصص زنان و زایمان گفت: در یکی از برنامه‌هایی که برای اصلاح شیوه آموزش قاعدگی در مدارس داشتیم، پس از آموزش مربیان بهداشت، وضعیت آگاهی دانش‌آموزان نیز بررسی شد و نتایج از بهبود وضعیت آنان حکایت داشت.