ترجمه نمایشنامه بدون شناخت نویسنده، ترجمه نیست
محمدرضا خاکی معتقد است، مترجم باید شناخت کاملی از زندگی نویسنده و شیوه نگارش آثارش داشته باشد و با اطلاعات و آگاهی کافی کتاب ترجمه کند.
سرویس هنر سفیر ارجان ایران(سفیر ارجان)؛ نمایشنامه «ساوُنارول» نوشته میشل سوفران توسط نشر عنوان منتشر شده و برای نخستین بار اثری از این نویسنده در ایران ترجمه و معرفی می‌شود. سوفران، نویسنده معاصر فرانسوی، که به‌تازگی درگذشته، پزشک بود و در کنار حرفه پزشکی، آثار متعددی برای صحنه و همچنین رسانه‌هایی مانند تلویزیون و رادیو نوشته است؛ آثاری که در فرانسه شناخته شده‌اند.
محمدرضا خاکی، مترجم این نمایشنامه، درباره انتخاب اثری از سوفران و شیوه‌ای که برای معرفی نویسندگان خارجی دنبال می‌کند، گفت: تقریباً بیشتر نمایشنامه‌هایی که ترجمه کرده‌ام، متعلق به نویسندگانی است که برای نخستین بار در ایران معرفی شده‌اند و پیش از آن اثری از آن‌ها در ایران منتشر نشده بود. این کار را به‌دلیل علاقه و مطالعه‌ای که نسبت به این نویسندگان دارم انجام می‌دهم.
خاکی درباره محتوای نمایشنامه «ساوُنارول»، بیان کرد: این نمایشنامه زندگی ساوُنارول، روحانی و شخصیت تاریخی، را دستمایه قرار داده است. زندگی یک کشیش که رشد می‌کند و به مقام حکومت و جایگاه مهمی می‌رسد، داستان حول او شکل می‌گیرد. «ساوُنارول» علاوه بر معرفی میشل سوفران، نمایشنامه‌نویس فرانسوی تلاشی است برای آشنا کردن خواننده فارسی‌زبان با متنی که در پیوند با یک شخصیت تاریخی، فضای سیاسی و اجتماعی فلورانس و یکی از دوره‌های مهم تاریخ اروپا شکل گرفته است. این اثر قابل توجه، دادگاه انکیزیسیون (تفتیش عقاید) را در دوره رنسانس در فلورانس که یکی از مهم‌ترین شهرهای ایتالیا در این دوره است را به نمایش می گذارد. مطالعه این نمایشنامه را به همه مدرسان، هنرمندان و دانشجویان تئاتر توصیه می‌کنم.
ماشین پیچیدگی‌های نمایشنامه را نمی‌داند
او با این توضیح که ترجمه فقط برایش برگرداندن متن از یک زبان به زبان دیگر نیست، ادامه داد: پیش از ترجمه، شناخت نویسنده و جهان فکری او اهمیت زیادی دارد. ترجمه آثار نمایشی نیازمند شناختی عمیق از نویسنده، شیوه و روش نویسندگی و همچنین فضای ادبی و فرهنگی است که اثر در آن شکل گرفته است.
این استاد دانشگاه با اشاره به گسترش استفاده از ترجمه ماشینی، گفت: افرادی که برای ترجمه سراغ ماشین می‌روند، باید این را بدانند که خوشبختانه هنوز ماشینی پیدا نشده که پیچیدگی‌های نمایشنامه را بداند. مسئله فقط پیچیدگی زبان نیست، بلکه درک لایه‌های انسانی و هنری اثر نیز اهمیت دارد. برنامه‌ای نیامده که از توان مغز انسانی فراتر باشد. همه این ماشین‌ها ساخته دست انسان هستند.
خاکی با تاکید بر اینکه ماشین‌های ترجمه تخصص و شناخت ندارند، افزود: مترجم باید شناخت کاملی از زندگی نویسنده، شیوه و فرم آثار او داشته باشد. با اطلاعات و آگاهی کافی می‌تواند اثری را ترجمه کند. مترجم باید نمایشنامه‌خوان باشد و متن را بفهمد.
این کارگردان تئاتر با اشاره به ترجمه نمایشنامه «آتش‌سوزی‌ها» نوشته وجدی معود، ادامه داد: خودم ترجمه این کتاب را برای اولین بار انجام دادم و شاید هزاران نفر آن را خوانده باشند. اخیراً در فضای مجازی دیدم، جوانی این اثر را ترجمه کرده و کاملاً مشخص است که ترجمه توسط ماشین انجام شده است.
او با این توضیح که افزایش تعداد ترجمه‌ها لزوماً به‌معنای افزایش کیفیت ترجمه در ایران نیست، ادامه داد: این موضوع از نگرانی‌های جدی امروز حوزه ادبیات است. سال‌هایی که در دانشگاه تهران، دانشجو بودم، با اینکه دانشکده زبان‌های خارجی هم داشتیم و رشته‌های زبان و ادبیات آلمانی، فرانسه و انگلیسی در دانشگاه بسیار جدی و فعال بودند، تعداد مترجمان به زحمت از انگشتان دست فراتر می‌رفت. امروز همه دارند کتاب ترجمه می‌کنند، البته همه واقعاً ترجمه نمی‌کنند. ای کاش ترجمه بود. ترجمه نیازمند دانش زبانی، ادبی و فرهنگی است و نمی‌توان فقط با کنار هم قرار دادن معادل واژه‌ها، متنی را ترجمه‌شده تلقی کرد.
خاکی با انتقاد از برخی ترجمه‌های سطحی، افزود: اینکه واژه‌های زبان لاتین را برداریم، دیکشنری فرانسوی را با حروف فارسی بچینیم و بنویسیم، واقعاً غم‌انگیز است، متأسفم از این اتفاق. یک کتاب اگر قرار باشد ترجمه شود، اول باید یک معرفی از آن نویسنده ارائه شود؛ اینکه کیست، چه کارهایی انجام داده، اصلاً چرا سراغ او رفته‌ایم، ویژگی اثرش چیست، برای اجرا چه ارزشی دارد و چه اهمیتی برای مخاطب ما در ایران و در زبان فارسی دارد.
او با تاکید بر اینکه انتخاب یک نمایشنامه بدون شناخت جایگاه نویسنده، ادبیات و جامعه‌ای که اثر در آن شکل گرفته، نمی‌تواند ترجمه‌ای کامل و قابل اتکا ایجاد کند، گفت: در دنیا هزاران نمایش وجود دارد. در مطالعه یک نمایشنامه خارجی باید زمانه و تاریخ نویسنده و جایگاه او در ادبیات کشورش نیز مورد توجه قرار بگیرد. اول باید راجع به نویسنده، زمان، تاریخ و جایگاهش در ادبیات مثلاً انگلستان، آلمان، فرانسه، ایتالیا یا اسپانیا مطالعه کرد. زبان را بلد بود و جامعه آنجا را شناخت. باید دید چه کارگردانانی آثار او را اجرا کرده‌اند.
خاکی با این توضیح که متأسفانه در حوزه ترجمه با روشی که ماشین‌ها ایجاد کرده‌اند و با سرعتی که جوانان کار می‌کنند، اصلاً به جای خوبی نخواهیم رسید، ادامه داد: یکی از مشکلات این است که گاهی مترجم حتی در معرفی اثر نیز نمی‌تواند درباره نویسنده و آثار دیگر او اطلاعات کافی ارائه کند. حتی اگر جلسه معرفی برگزار شود، نمی‌توانند راجع به نویسنده حرف بزنند یا بگویند آثار دیگرش چیست، چه محتوا و ایده‌هایی دارد و سابقه اجرایی آثارش چیست.
او که این مسئله را به وضعیت تئاتر نیز مرتبط می‌داند، افزود: تئاتر امروز تبدیل شده به سلبریتی‌ها. در حالی که وقتی سلبریتی وارد صحنه می‌شود، ادبیات روی صحنه نابود می‌شود و شیوه و نویسنده کلاً از بین می‌رود. متأسفانه حتی بسیاری از کارگردانان ما زبان خارجی بلد نیستند و اگر متن خارجی باشد، این مسئله خودش را بیشتر نشان می‌دهد.
این مترجم با اشاره به وضعیت آموزش دانشگاهی تئاتر در ایران، بیان کرد: بسیار متأسفانه بگویم که ترجمه و تئاتر پیچیده‌تر یا بی‌اهمیت‌تر از همیشه شده است. وقتی سالی ۸۵۰۰ نفر دانشجو در حوزه تئاتر داریم، در حالی که دیگر تفاوتی بین فردی که فوق‌لیسانس بازیگری دارد و کسی که لیسانس بازیگری دارد وجود ندارد.
خاکی این وضعیت را با تجربه آموزش هنر در گذشته مقایسه کرد و افزود: در ایران پیش از انقلاب هم دانشکده هنرهای زیبا و دانشکده هنرهای دراماتیک را در تهران داشتیم و تعداد ورودی دانشجو را کنترل می‌کردند. قرار نبود فقط برویم فرمولی یاد بگیریم و بگوییم من لیسانس بازیگری دارم یا فوق‌لیسانس دارم. چند نفر از اعضای هیئت علمی و دکترای رشته‌های هنر امروز ایران می‌توانند کتابی را بردارند و از روی آن، از انگلیسی، فرانسه، آلمانی، ایتالیایی یا هر زبان دیگری ترجمه کنند؟
او با این توضیح که مشکلات حوزه کتاب و ترجمه تنها به کیفیت ترجمه محدود نمی‌شود، گفت: حقوق مترجمان نیز با چالش‌هایی مواجه است. مسئله‌ای که درباره کتاب وجود دارد، حتی بدتر از این چیزهاست. ناشرانی هستند که کتاب مترجمان را سرقت می‌کنند. بدون اجازه مترجم، کتاب چاپ دیجیتال و پخش می‌شود و حتی قیمت و لیبل قیمتی روی آن می‌خورد که در هیچ قراردادی وجود ندارد. این اتفاق یکی و دوتا و سه‌تا نیست و چندین مورد را می‌شناسم.
رضا مختاری اصفهانی نوشت: آنچه در تاریخ‌نگاری ملکالمورخین نمود دارد، روایت آمیخته به تحلیل او از اجتماع و سیاست ایران است؛ تحلیلی که نشان از نگاه ملی او دارد.
محمدرضا خاکی معتقد است، مترجم باید شناخت کاملی از زندگی نویسنده و شیوه نگارش آثارش داشته باشد و با اطلاعات و آگاهی کافی کتاب ترجمه کند.
سالهاست که ایرانی هنگام دلتنگی، سرگشتگی یا تصمیم‌های سخت، سراغ یک نفر می‌رود: حافظ. شاعری که به‌جای نسخه‌نویسی، غزل می‌نویسد و به‌جای پرسیدنِ «به من بگو چه شده»، خودش جوابی می‌آورد که انگار فقط برای تو سروده شده است. او محرمِ اسرارِ این ملت است؛ روانکاوی امیدبخش که با یک بیت، گرهی فروبسته را می‌گشاید. ۲۰ مهر، بهانه‌ای است برای گفتن از مردی که هنوز زنده‌تر از بسیاری از معاصرانِ ماست.
این نشست با سخنرانی سحر قبادی، سعید کافی انارکی، سهیل قاسمی و علیرضا بهرامی همراه خواهد بود.
عبدالجبار الرفاعی، پژوهشگر فلسفه‌ی دین، در مقاله‌ای در وب‌سایت «اواصر» به معرفی کتاب تازه‌ی نصیر کعبی، «محمد در منابع سریانی»، پرداخته است؛ پژوهشی که با گردآوری، ترجمه و تحلیل متون مسیحیان سریانی، تصویری بیرون از سنت اسلامی از پیامبر اسلام و سال‌های نخست ظهور اسلام ترسیم می‌کند.
مریم شفیع‌زاده گفت: ما قصه می‌گوییم تا به کودکان کمک کنیم نوعی زیست ذهنی را تجربه کنند و با شخصیت‌های داستان هم‌ذات‌پنداری داشته باشند. وقتی کودکان خودشان را جای شخصیت‌های قصه قرار می‌دهند، می‌توانند مفاهیم داستان را بهتر درک کنند. این تجربه ذهنی که از طریق شنیدن یک قصه خوب و قصه‌گویی مؤثر شکل می‌گیرد، همان چیزی است که به انتقال بهتر مفاهیم اخلاقی و انسانی کمک می‌کند؛ مفاهیمی که ما به‌عنوان تسهیلگر، مربی کودک و نوجوان، روان‌شناس یا پدر و مادر می‌خواهیم به کودکان منتقل کنیم.
در حالی که جریان‌های چپ‌گرا نجات زمین را در مهار رشد صنعتی و دگرگونی طبقاتی می‌دانند، اقتصاددانان بازار بر نقش گره‌گشای نوآوری فناورانه تأکید دارند. در گفتگوی با شهرام اتفاق، نویسنده‌ی کتاب «طبقه و محیط‌زیست» و پژوهشگر در حوزه اقتصاد محیط‌زیست، دعاوی رویکرد طبقاتی به چالش کشیده و ریشه‌های واقعی بحران‌های اقلیمی بررسی شد.
به گفته مترجم: «مسأله اصلی، صرفاً حضور بدن نیست بلکه این است که چه بدن‌هایی امکان حضور پیدا می‌کنند، چگونه شنیده و دیده می‌شوند و آیا تفاوت‌های آن‌ها در فرایند سیاسی به رسمیت شناخته می‌شود یا نه.»
زنجان - دومین روز از یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان با محوریت شهرستان «خدابنده» و با حضور مدیران ارشد استانی، اهالی فرهنگ و ادب برگزار شد و ضمن رونمایی از آثار حسن خلجی، بر ضرورت بازخوانی اندیشه‌های فیلسوفان و عارفان این دیار و تقویت پیوند جامعه با میراث مکتوب تأکید شد.
مصطفی قوانلو قاجار، مدیر نشر شمعدانی، معتقد است کتاب‌خوانی در ایران باید از «اتاق مطالعه» بیرون بیاید و به یک «منظر عمومی» در جامعه تبدیل شود.
همزمان با روز زبان هندی، نگاهی به زندگی و آثار ۱۱ نویسنده برجسته هندی نشان می‌دهد که از بنیان‌گذاران ادبیات مدرن این زبان تا چهره‌های تاثیرگذار شعر، داستان، نمایشنامه و ادبیات روستایی، هر یک نقشی مهم در گسترش و تحول ادبیات هندی داشته‌اند.
فارس- «پژوهشکده حافظ» طرحی بود که سال‌ها پیش مطرح شد و حتی در مقاطعی نیز مسئولان وقت، از اختصاص زمین برای آن خبر دادند اما سرنوشت این مرکز پس از سال‌ها در هاله‌ای از ابهام است و گویا این پروژه قرار نبود از کاغذ به مرحله اجرا برسد.
سعید مدنی قهفرخی جامعه‌شناس در گفت‌وگو با سفیر ارجان درباره جامعه ایران و علوم اجتماعی صحبت کرد.
مجموعه داستان «صدای جیرجیرکی یک زن» نوشته نعمت مرادی ۲۱ مهر ماه در دانشگاه شهید بهشتی رونمایی خواهد شد.
طیبه شامانی، یکی از شاعران مجموعه «فرشته‌ها برایت لالایی می‌خوانند»، با تأکید بر ضرورت شناخت دنیای کودک در تولید شعر مذهبی گفت: شعر برای کودک نباید به انتقال مستقیم مفاهیم دینی محدود شود، بلکه باید با زبان کودکانه، تصویرسازی و زاویه‌های تازه از زندگی و سیره ائمه(ع)، از کلیشه فاصله بگیرد و با مخاطب امروز ارتباط برقرار کند.
نشست تخصصی نقد و بررسی کتاب هنر به‌منزله پرفورمنس اثر دیوید دیویس، با حضور جمعی از پژوهشگران و صاحب‌نظران حوزه هنر و فلسفه هنر، در پژوهشکده هنر فرهنگستان هنر برگزار شد.
راهنمای آینده‌نگاری، ارزیابی و طراحی شهرهای زیست‌پذیر به قلم امین کرباسی سلماسی در ۱۰ فصل از سوی انتشارات طحان گستر منتشر شد.
نخستین جایزه حافظانه بهاءالدین خرمشاهی، همزمان با برگزاری همایش «سخن عشق حافظ از شیراز تا سمرقند»، در دو بخش داخلی و خارجی به برگزیدگان اهدا می‌شود. این مراسم ساعت ۱۴ روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵ با حضور بهاءالدین خرمشاهی در تالار حکمت ساختمان سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار می‌شود.
نشست رونمایی از چهارمین شماره دوماهنامه «فیل» با موضوع «برای زندگی» و با حضور مهام میقانی و تکتم میرباقری برگزار شد.
نشست «وصل مدام» به مناسبت بزرگداشت حافظ و رونمایی از پوستر دومین جشنواره کتاب‌اولی‌های شعر در سرای اهل قلم برگزار می‌شود.
کرمانشاه- کرمانشاه در طول سال‌ها موضوع پژوهش‌ها و نوشته‌های بسیاری بوده و بخشی از تاریخ، فرهنگ، جامعه و هویت این سرزمین در کتاب‌ها و منابع مکتوب ثبت شده است؛ با این حال آنچه تاکنون گردآوری و پژوهش شده پایان راه شناخت کرمانشاه نیست. در میان منابعی که برای پژوهشگران گردآوری شده همچنان بخش‌هایی از تاریخ و هویت این استان نیازمند مطالعه، ثبت و مستندسازی است؛ مسئله‌ای که ضرورت توجه دوباره به داشته‌ها و خلأهای منابع کرمانشاه‌شناسی را پررنگ می‌کند.
فاطمه سادات میررضی گفت: وقتی یک مورخ تاریخ اسلام را از آفرینش آغاز می‌کند، آن را از مسیر تاریخ پیامبران و امت‌های پیشین به زمان خودش می‌رساند و سپس آن را در افق آخرالزمان قرار می‌دهد، در واقع فقط در حال گزارش کردن گذشته نیست؛ بلکه زمان حال خود را نیز در یک کل تاریخی بزرگ‌تر معنا می‌کند.
با حضور استادان زبان و ادبیات فارسی، نشست رونمایی و جشن امضای «یکی رفت یکی آمد و دیگر آثار نویافته از صادق هدایت» برگزار می‌شود.
خراسان‌رضوی - نوزدهم مهرماه ۱۴۰۵، هشتادوهفتمین سالروز تولد شاعر، پژوهشگر و محقق ادبیات ایران و شهروند نیشابور، «محمّدرضا شفیعی‌کدکنی» است. تصویر پیش‌رو، گواهی دانش‌آموختگی این چهره ماندگار ادبیات ایران از دانشگاه فردوسی مشهد را نشان می‌دهد که در خرداد ۱۳۴۴، با نمره ۱۹ در رشته زبان و ادبیات فارسی صادر شده؛ سندی از روزگار دانش‌اندوزی مردی که همچنان نامش در سپهر شعر و پژوهش ادبی ایران و جهان می‌درخشد.