روایت پرستارانی که تعطیلی ندارند
پرستارانی که در روزهای جنگ، زیر صدای انفجارها همراه سایر کادر سلامت، چراغ مراکز درمانی را روشن نگه داشتند، امروز در کنار خاطره جانفشانی‌هایشان، از کمبود نیروی انسانی، فشار طاقت‌فرسای شیفت‌ها، حقوق و کارانه‌های ناعادلانه و وعده‌های بی‌سرانجام می‌گویند؛ پرستارانی که برای تأمین معیشت ناچارند در چند مرکز درمانی کار کنند و به رسمیت شناخته شدن نقش، تخصص و دشواری‌های حرفه شان را خواستارند..
به گزارش سفیر ارجان به نقل از سفیر ارجان، همزمان با روز پرستار، روایت پرستاران از روزهای جنگ و بحران، تصویری از حرفه‌ای ارائه می‌دهد که تعطیلی نمی‌شناسد؛ حرفه‌ای که در اوج بحران هایی همچون پاندمی کرونا و جنگ و سیل و زلزله، همزمان با نگرانی برای جان خود و خانواده‌هایشان، مسئولیت مراقبت از بیماران و تداوم فعالیت مراکز درمانی را بر دوش می‌کشند.
البته دشواری‌های حرفه پرستاری به خدمت رسانی روزهای جنگ و بحران محدود نیست؛ آنها از کمبود نیروی انسانی، فشار ناشی از شیفت‌های طولانی و متوالی، تنش‌های جسمی و روانی، مواجهه با بیماری‌های واگیردار و کمبود تناسب میان ظرفیت مراکز درمانی و شمار بیماران به‌عنوان بخشی از چالش‌های روزمره این حرفه می گویند؛ به طوری که گاهی ظرفیت تخت‌های اورژانس تکمیل است، اما ورود بیماران همچنان ادامه دارد؛ شرایطی که ارائه خدمات را دشوارتر می‌کند و در نهایت، بخش مهمی از نارضایتی‌ها را متوجه پرستارانی می‌کند که باید در محدودیت امکانات، پاسخگوی نیازهای متعدد بیماران باشند.
در کنار فشار کاری، مسائل معیشتی و آنچه که آنها از «نابرابری در نظام پرداخت» می خوانند، از مهم‌ترین مطالبات پرستاران است؛ به طوری که از نامشخص بودن معیار محاسبه تعرفه‌های پرستاری، نبود تناسب میان دریافتی‌ها و نرخ تورم و پیچیدگی فرمول‌های پرداخت گلایه و بر ضرورت بازنگری در ساختار نظام سلامت و تعریف روشن جایگاه گروه‌های مختلف تاکید دارند.
پرستاران می گویند که شرایط اقتصادی برخی همکارانشان را به اشتغال همزمان در دو یا سه مرکز درمانی سوق داده؛ شرایطی که در کنار شیفت‌های فشرده، خطر فرسودگی شغلی را نیز افزایش می‌دهد و بر همین اساس هم خواستار اصلاح واقعی نظام پرداخت، توجه به سطح تحصیلات و سختی کار، تنظیم اصولی شیفت‌ها و مشارکت دادن کارشناسان و نیروهای شاغل در محیط‌های درمانی در تصمیم‌گیری‌ها هستند.
از نگاه آنها، قدردانی از پرستاران نباید به یک روز در سال و پیام‌های تبریک محدود بماند، بلکه باید در بهبود شرایط کار، پرداخت عادلانه، تامین نیروی انسانی، کاهش فشار شیفت‌ها و شنیده شدن صدایشان در تصمیم‌گیری‌های نظام سلامت نمود پیدا کند.
پرستارانی که در همه‌گیری کرونا، روزهای جنگ و دیگر بحران‌ها در کنار بیماران ماندند و به روشن ماندن چراغ مراکز درمانی همراه سایر کادردرمان، کمک کردند، اکنون خواهان آن هستند که دشواری‌های این مسئولیت در تمام روزهای سال دیده شود و پاسداشت جانفشانی‌هایشان به اقدام‌های ملموس و پایدار بینجامد.
پرستارانی که باید پاسخگوی تمام مسائل بیمارستان باشند
در همین راستا، رضا کوه‌خیل - سرپرستار بخش اورژانس بیمارستان بهارلو به مناسبت روز پرستار، با اشاره به نگاه جامعه به حرفه پرستاری، اظهار کرد: پرستاری ابعاد مختلفی دارد و دیدگاه‌ها درباره این حرفه، از نگاه مردم و کادر درمان گرفته تا گروه‌های مختلف پرستاری متفاوت است. با این حال، مردم به طور معمول پرستاری را که از بیمار مراقبت می‌کند، مسئول تمام مسائل و اتفاقات بیمارستان می‌دانند و انتظار دارند او پاسخگوی مشکلات و کاستی‌های موجود باشد.
او ادامه داد: تجربه نشان‌می‌دهد که اگر بیماران از نحوه ارائه خدمات رضایت داشته باشند، بیمارستان را بدون انتقاد ترک می‌کنند، اما اگر از خدمات رضایت نداشته باشند، اعتراض خود را به پرستاران منتقل می‌کنند و این پرستاران هستند که باید پاسخگو باشند. ما تمام توان خود را برای ارائه خدمات به کار می‌گیریم و از هیچ تلاشی دریغ نمی‌کنیم، اما قضاوت درباره عملکرد پرستاران باید بر اساس واقعیت‌های موجود و شرایطی باشد که در آن خدمت می‌کنیم.
نیاز به اصلاح تعریف جایگاه‌های گروه‌های شغلی در وزارت بهداشت
کوه‌خیل با بیان اینکه بخشی از مشکلات پرستاران به ساختار نظام سلامت بازمی‌گردد، گفت: ساختار وزارت بهداشت و چگونگی تعریف جایگاه گروه‌های مختلف نظام سلامت با مشکلاتی همراه است. در این ساختار، برخی گروه‌ها از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند، اما جایگاه و نقش گروه‌های دیگر به‌درستی مشخص نشده است. بنابراین، ساختار کنونی به بازنگری اساسی نیاز دارد. اینطور نباید تصور کرد که دستیابی به یک هدف صرفا حاصل تلاش یک فرد یا یک گروه است؛ بلکه تمام گروه‌هایی که برای تحقق آن تلاش می‌کنند، در این مسیر سهم دارند. با این حال، جایگاه گروه‌های مختلف در وزارت بهداشت همچنان به‌روشنی تعریف نشده است.
نامشخص بودن فرمول پرداخت تعرفه‌های پرستاری
او با بیان اینکه ناعادلانه بودن نظام پرداخت از مشکلات اساسی پرستاران است، تصریح کرد: سال‌ها از مطرح شدن موضوع تعرفه‌های پرستاری می‌گذرد، اما همچنان معیار مشخصی برای پرداخت در این زمینه وجود ندارد. به‌عنوان سرپرستار بخش اورژانس بیمارستان بهارلو باید اعداد و ارقام مربوط به تعرفه‌های پرستاری را اعلام کنم، اما حتی برای من نیز مشخص نیست که معیار دقیق محاسبه این پرداخت‌ها چیست. از سوی دیگر، میزان دریافتی پرستاران با نرخ تورم تناسبی ندارد و شرایط به نحوی است که دریافتی این گروه با توجه به مسئولیت‌ها و دشواری‌های شغلی قابل‌قبول نیست.
لزوم توجه به سختی کار و سطح تحصیلات در پرداخت حقوق
سرپرستار بخش اورژانس بیمارستان بهارلو گفت: ضرورت توجه به سطح تحصیلات و سختی کار در تعیین حقوق کارکنان نظام سلامت بسیار مهم است و این مولفه‌ها باید از معیارهای اصلی پرداخت حقوق باشد. پرستاران علاوه بر اینکه شرایط کاری دشواری دارند، از تحصیلات دانشگاهی برخوردارند و برخی از همکاران نیز مدرک دکتری دارند.
با این حال، دریافتی آنان با شرایط اقتصادی تناسب ندارد. شاید عده‌ای تصور کنند که کار پرستاری چندان دشوار نیست، اما باید از آنان پرسید آیا می‌توانند تنها پنج ساعت در بیمارستان حضور داشته باشند حتی بدون اینکه خدمتی ارائه دهند؟ آیا تحمل چنین شرایطی از نظر روانی برای آنان امکان‌پذیر است؟ واقعیت این است که فشارهای ناشی از محیط بیمارستان و مسئولیت مراقبت از بیماران را نمی‌توان نادیده گرفت.
تصمیم‌گیران شناختی از پرستاری ندارند
کوه‌خیل با اشاره به فاصله میان تصمیم‌گیران و واقعیت‌های محیط درمان، گفت: افرادی که درباره پرستاران تصمیم می‌گیرند، گاهی شناخت کافی از مسائل و مشکلات این گروه ندارند. در چنین شرایطی، قانونی تصویب و به بیمارستان‌ها ابلاغ می‌شود که ساختار و مبنای درستی نداشته باشد و مراکز درمانی را با مشکلات تازه‌ای مواجه کند. در حالی که بهترین رویکرد این است که پیش از تصویب هر قانون، نظر کارشناسان و افرادی که به‌طور مستقیم با موضوع در ارتباط هستند، دریافت کنند تا تصمیم‌ها بر اساس واقعیت‌های موجود باشد.
در ارتباط با پرداخت‌ها دچار ضعف هستیم
او ادامه داد: سال‌هاست با مشکلاتی در زمینه عدالت در پرداخت مواجه هستیم، اما این مسائل همچنان حل نشده‌اند. به‌تدریج در برابر مشکلات دچار نوعی بی‌حسی شده‌ایم، در حالی که اصل مسئله همچنان پابرجاست. اختلاف قابل‌توجه میان دریافتی گروه‌های مختلف، تنها به پرستاران محدود نمی‌شود، اما ضعف عدالت در پرداخت در این حرفه به یکی از دغدغه‌های جدی تبدیل شده است.
این پرستار با انتقاد از پیچیدگی‌های نظام پرداخت افزود: چگونه می‌توان قانونی تصویب کرد و بر اساس آن مبلغ مشخصی را برای پرداخت به یک گروه در نظر گرفت، اما پس از مدتی تبصره‌های متعددی به آن افزود؟ اگر قرار است پرداختی انجام نشود یا مبلغ نهایی مشخص نباشد، چرا باید این تعداد تبصره در نظر گرفته شود؟ مشکل این است که نظام پرداخت به‌درستی تعریف نشده و در نهایت مشخص نیست چه مبلغی باید به افراد پرداخت شود.
کوه‌خیل با بیان اینکه مشکلات پرستاران به مسائل مالی محدود نمی‌شود، تصریح کرد: چالش‌های موجود در محیط بیمارستان نیز فشار مضاعفی بر این گروه وارد می‌کند. کمبود نیروی انسانی، نبود توازن میان تعداد تخت‌ها و بیماران و کمبود فضای درمانی از جمله مشکلاتی است که پرستاران به‌طور روزمره با آن مواجه هستند.
گاهی‌اوقات، تخت‌های اورژانس بیمارستان به طور کامل اشغال شده‌اند و امکان پذیرش بیمار جدید وجود ندارد، با این حال، باز هم بیمار به بیمارستان اعزام می‌شود. هنگامی که تعداد بیماران از ظرفیت موجود بیشتر باشد، طبیعی است که ارائه خدمات با دشواری مواجه شود و نارضایتی مردم افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی، پرستاران باید در محیطی فعالیت کنند که امکانات و ظرفیت آن با حجم نیازهای موجود تناسب ندارد، اما در نهایت بخش قابل توجهی از نارضایتی‌ها متوجه آنان می‌شود.
سرپرستار بخش اورژانس بیمارستان بهارلو با اشاره به اینکه بخش مهمی از فعالیت‌های پرستاران برای مردم قابل مشاهده نیست، گفت: وظایف پرستاری تنها به حضور بر بالین بیمار و انجام مراقبت‌های مستقیم محدود نمی‌شود. نوشتن گزارش‌ها، تکمیل پرونده‌ها و انجام امور مرتبط با بیماران نیز بخشی از مسئولیت‌های پرستاران است، اما بسیاری از مردم از این موضوع اطلاع ندارند.
به همین دلیل، گاهی باید درباره علت نشستن پرستار در ایستگاه پرستاری توضیح دهیم، در حالی که ممکن است در همان لحظه مشغول ثبت اطلاعات پرونده بیماران باشیم. با این حال، چنین وضعیتی گاهی این تصور را ایجاد می‌کند که پرستاران گوشه‌ای نشسته‌اند و مشغول گفت‌وگو هستند.
او گفت: افراد خوب و بد در تمام صنوف حضور دارند و پرستاری نیز از این قاعده مستثنا نیست، اما در بسیاری از مواقع، پرستاران در شرایطی قرار می‌گیرند که باید پاسخگوی انتظارات متعدد باشند. برای مثال، در یک بخش بیمارستانی با ۲۰ تخت، هر پرستار علاوه بر بیماری که در حال رسیدگی به اوست، باید وضعیت سایر بیماران نیازمند مراقبت را نیز در نظر داشته باشد. ممکن است در یک لحظه، همراهان بیماری خواهان رسیدگی فوری به وضعیت بیمار خود باشند، در حالی که بیمار دیگری نیز به مراقبت نیاز دارد. پرستار باید میان این مسئولیت‌ها تعادل برقرار کند و در عین حال، فشار روانی ناشی از این شرایط را تحمل کند.
اشتغال در دو تا سه مرکز درمانی برای تامین معیشت
کوه‌خیل ادامه داد: با وجود این فشارها، گاهی از پرستاران پرسیده می‌شود که چرا حوصله ندارند یا چرا خسته به نظر می‌رسند. در حالی که آنان ناچارند انرژی مضاعفی صرف کنند و تمام توان خود را برای انجام وظایف‌شان به کار بگیرند. شرایط اقتصادی نیز باعث شده است که برخی پرستاران پس از پایان یک شیفت کاری، برای تأمین هزینه‌های زندگی به مرکز درمانی دیگری بروند و در دو یا سه مرکز مشغول به کار باشند. طبیعی است فردی که چنین شرایطی را تجربه می‌کند، به‌تدریج با فرسودگی و خستگی شدید مواجه شود.
اصلاح واقعی شرایط؛ خواسته پرستاران
او با بیان اینکه اصلاح شرایط کاری باید در کنار اصلاح نظام پرداخت مورد توجه قرار گیرد، گفت: یکی از خواسته‌های پرستاران، اصلاح عملکرد مجموعه افرادی است که در بیمارستان‌ها فعالیت می‌کنند. همه کارکنان باید وظایف خود را به‌درستی انجام دهند و در قبال مسئولیت‌هایشان پاسخگو باشند. البته مانند هر صنف دیگری، در میان پرستاران نیز افرادی وجود دارند که وظایف خود را به‌درستی انجام نمی‌دهند، اما اصلاح شرایط زمانی امکان‌پذیر است که عملکرد همه گروه‌ها مورد توجه قرار گیرد و مسئولیت‌ها به‌درستی انجام شوند.
شرایط سخت پرستاران طی ۱۰ سال گذشته
کوه‌خیل درباره مواجهه پرستاران با بحران‌های متعدد گفت: افرادی که طی ۱۰ سال اخیر در حرفه پرستاری فعالیت کرده‌اند، اتفاقات و شرایط دشوار بسیاری را تجربه کرده‌اند که بحران کووید یکی از مهم‌ترین این اتفاقات است. با این حال، در دوران همه‌گیری، برخی روزها حدود ۷۰۰ نفر در کشور جان خود را از دست می‌دادند و شمار فوتی‌های روزانه این بیمارستان نیز به ۱۵ نفر می‌رسید. در آن بازه زمانی، بیماری به دلایل مختلف از توان درمان پیشی گرفته بود.
او درباره تداوم فعالیت پرستاران در شرایط جنگی نیز گفت: بسیاری از گروه‌ها فعالیت خود را در دوران جنگ تعطیل کردند، اما پرستاران در محل خدمت باقی ماندند و به ارائه خدمات پرداختند. حضور در محل کار در چنین شرایطی نه‌تنها برای خود پرستاران دلهره‌آور بود، بلکه خانواده‌های آنان نیز نگران سلامت عزیزانشان بودند. برخی پرستاران نتوانستند در برابر خواسته خانواده‌های خود مقاومت کنند و همراه آنان رفتند، اما به دلایل مختلف دوباره به محل خدمت بازگشتند.
این پرستار گفت: تلاش‌ها و دشواری‌های حرفه پرستاری در طول سال کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد و پرستاران معمولاً دیده نمی‌شوند و اگر هم توجهی به آنان صورت گیرد، این توجه بسیار محدود است. در واقع، پرستاران تنها یک بار در طول سال، آن هم به مناسبت روز پرستار مورد توجه قرار می‌گیرند؛ در حالی که مشکلات و مسئولیت‌های آنان در تمام روزهای سال ادامه دارد.
وظایف متعدد پرستاران در نظام سلامت
مهناز جعفری، پرستار بخش VIP بیمارستان بهارلو نیز ، درباره حرفه پرستاری اظهار کرد: پرستاری، حرفه‌ای تخصصی است که افراد تحصیل‌کرده در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری در زمینه‌های مختلف مانند سلامت، بهداشت و درمان فعالیت می‌کنند. آموزش به بیماران، یکی از مهم‌ترین وظایف پرستاران به شمار می‌رود؛ آموزش‌هایی که پیش از بستری، در زمان بستری، طی روند درمان و به هنگام ترخیص بیماران است.
مسائل مالی و معیشتی؛ یکی از مشکلات اصلی پرستاران
او با بیان اینکه پرستاری با چالش‌های بسیار زیادی مواجه است، تصریح کرد: مسائل معیشتی و مالی، یکی از مهم‌ترین مسائل پرستاران است. حقوقی که برای پرستاران در نظر می‌گیرند، ناعادلانه است. چالش‌های مالی پرستاران فقط به حقوق محدود نمی‌شود، بلکه ناعدالتی‌هایی در ارتباط با کارانه وجود دارد.
مشکلات پرستاران تنها به مسائل مالی محدود نمی‌شود
این پرستار بیمارستان بهارلو با بیان اینکه مسائل و مشکلات پرستاران فقط به مسائل مالی محدود نمی‌شود، گفت: تنش‌های روحی و جسمی ناشی از حرفه پرستاری، ساعات شیفت کاری، تعداد شیفت‌های مستمر از دیگر مشکلات این گروه به حساب می‌آید. پرستاران هنگام مواجهه با بیماران در معرض بیماری‌های مسری قرار می‌گیرند که سلامت جسمی و روحی آنها را تهدید می‌کند.