جنگ شرط‌ها در تنگه هرمز؛ از شکست تفاهم‌نامه تا تهدیدهای نظامی
لینک منبع: جنگ شرط‌ها در تنگه هرمز؛ از شکست تفاهم‌نامه تا تهدیدهای نظامی در یک نگاه محسن رضایی با اعلام رد آخرین پاسخ واشنگتن، این واکنش را «ناکافی» خوانده و تأکید کرده است که دیپلماسی تهران تغییر کرده و به شرایط گذشته بازنخواهد گشت. با وجود پابرجا ماندن مجاری دیپلماتیک از طریق دوحه، پافشاری هر دو طرف بر برداشتن گام اول توسط طرف مقابل، مسیر بازگشایی آبراه راهبردی […] سایت منبع: سفیر ارجان
محسن رضایی با اعلام رد آخرین پاسخ واشنگتن، این واکنش را «ناکافی» خوانده و تأکید کرده است که دیپلماسی تهران تغییر کرده و به شرایط گذشته بازنخواهد گشت.
با وجود پابرجا ماندن مجاری دیپلماتیک از طریق دوحه، پافشاری هر دو طرف بر برداشتن گام اول توسط طرف مقابل، مسیر بازگشایی آبراه راهبردی هرمز را کاملاً قفل کرده است.
تداوم حملات به نفتکش‌ها و عدم حصول توافق جامع پیرامون پرونده‌های کشتیرانی و هسته‌ای، همچنان بازار جهانی نفت و اقتصاد کشورهای فرامنطقه‌ای را تحت فشار نگه می‌دارد.
ایران آخرین پاسخ واشنگتن در مورد بازگشایی تنگه هرمز را «ناکافی» خوانده است. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، روز یکشنبه گفت که آمریکا با برخی از هفت شرط ایران موافقت کرده است، اما ما پاسخ این کشور را ناکافی می‌دانیم. دیپلماسی ایران تغییر کرده است و دیگر به وضعیت پیشین بازنخواهیم گشت.
این اظهارات، آینده پیشنهاد ایران برای تنگه هرمز را در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد. همچنین بن‌بستی را که از ماه فوریه مسیر راهبردی انرژی را مسدود کرده، عمیق‌تر می‌کند. پیش از جنگ، تقریباً یک پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این تنگه عبور می‌کرد.
ریشه درگیری و شکست تفاهم‌نامه ژوئن
بحران کنونی در ۲۸ فوریه و با حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران آغاز شد. سپس، تهران با موشک و پهپاد به این حمله پاسخ داد و تنگه هرمز را عملاً بست. در نهایت، واشنگتن محاصره دریایی را بر بنادر ایران اعمال کرد. این انسداد تنگه، اقتصاد جهانی را تحت تاثیر قرار داده و قیمت سوخت افزایش یافته است.
البته، دو طرف در ماه ژوئن «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» را امضاء کردند. هدف این تفاهم‌نامه پایان جنگ، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات هسته‌ای بود. اما دونالد ترامپ در ماه ژوئیه این توافق را پایان یافته اعلام کرد.
جزئیات طرح هفت‌روزه ایران و شکاف‌های مذاکراتی
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، این طرح را در ۲۵ سپتامبر در مجمع عمومی سازمان ملل متحد رونمایی کرد و قطر آن را به واشنگتن ارائه داد. بر اساس این طرح، ایالات متحده در چهار یا پنج روز اول گام‌های توافق‌شده را برمی‌دارد. سپس ایران در روز ششم تنگه را بازگشایی می‌کند. مذاکرات در مورد توافق نهایی، از جمله برنامه هسته‌ای ایران، در روز هفتم آغاز می‌شود.
محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، بعداً این مراحل را به عنوان هفت شرط مطرح کرد. گزارش‌ها حاکی از آن است که تهران به دنبال پایان محاصره دریایی از سوی ایالات متحده، ممنوعیت صادرات نفت و آزادشدن دارایی‌های مسدود شده است. همچنین تهران از واشنگتن می‌خواهد که تمام تحریم‌ها را لغو و حملات به ایران و متحدانش مانند حزب‌الله را متوقف کند.
در مقابل، ترامپ در ۲۶ سپتامبر علناً این طرح را رد کرد. طبق گزارش‌ها، او به دستیارانش گفته است که انتظار دارد پس از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر، بمباران ایران را از سر بگیرد. با این حال، میانجیگران قطری در ۲۹ سپتامبر پاسخ رسمی آمریکا را به عراقچی تحویل دادند. یک مقام آگاه از مذاکرات گفت که اختلاف نظر مربوط به ترتیب مراحل است، نه خود مراحل.
دلیل ناکافی دانستن این پاسخ توسط ایران
به باور کارشناسان سه شکاف عمده در این روند وجود دارد که عباتند از:
زمان‌بندی: ایران می‌خواهد واشنگتن قبل از بازگشایی تنگه، به محاصره پایان دهد، فروش نفت و دارایی‌های مسدودشده را آزاد کند. اما واشنگتن امتیازات هسته‌ای را در اولین گام مطالبه می‌کند.
پرونده هسته‌ای: اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، گفته که پیشنهادهای ایالات متحده تا حد زیادی تکرار خواسته‌های هسته‌ای پیشین واشنگتن است. تهران مخالف توقف غنی‌سازی داخلی یا انتقال ذخایر اورانیوم خود به خارج از کشور است.
چالش اعتماد: مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، با اشاره به حملات هوایی در جریان مذاکرات قبلی، گفت که ایران دیگر به مذاکرات با واشنگتن اعتماد ندارد.
راهبرد واشنگتن و آینده تنش‌ها
البته، واشنگتن این طرح را یک‌جانبه می‌داند. مایک والتز، نماینده سازمان ملل، گفت که ایران «همه موارد را از قبل درخواست کرده است». مقامات آمریکایی همچنین استدلال می‌کنند که ایران با حمله به کشتی‌های تجاری، تفاهم‌نامه ژوئن را نقض کرده است. در واقع، واشنگتن به دنبال یک بسته واحد است نه توافق‌های جداگانه در مورد کشتیرانی و مسائل هسته‌ای. همچنین، این کشور باور دارد که دست بالاتر را در دست دارد، بطوریکه یک مقام آمریکایی ادعا کرده است که ترامپ همه کارت‌های مذاکرات را در دست دارد.
در مقابل، محسن رضایی تأکید کرده که تنگه هرمز بسته بوده و مذاکرات آغاز نخواهد شد، مگراینکه واشنگتن شرایط ایران را بپذیرد. او همچنین هشدار داد که در صورت از سرگیری جنگ، کابل‌های داده منطقه‌ای و تأسیسات هوش مصنوعی می‌توانند هدف قرار گیرند.
با این وجود، تنش در تنگه هرمز ادامه دارد و طی روزهای اخیر چندین نفتکش دیگر مورد حمله قرار گرفتند. البته کانال‌های دیپلماتیک همچنان باز است و عباس عراقچی تأکید کرده که تبادل پیام از طریق میانجی‌ها کماکان ادامه دارد. به باور کارشناسان، تا زمانی که یکی از طرفین گام نخست را برندارد، این آبراه راهبردی تا حد زیادی بسته خواهد ماند که این امر نیز فشار بر قیمت جهانی سوخت و اقتصاد بسیاری از کشورها را تشدید می‌کند.