جنگ بر سر شیرهای نفت و گاز یمن؛ چرا مأرب مهم است؟
لینک منبع: جنگ بر سر شیرهای نفت و گاز یمن؛ چرا مأرب مهم است؟ در یک نگاه مأرب با تجمیع تولید نفت و گاز، تأمین گاز خانگی و کنترل زیرساخت‌های کلیدی برق و صادرات، به قلب تپنده و کانون اصلی رقابت میان طرفین تبدیل شده است. تداوم درگیری‌ها و حملات به تأسیسات حیاتی، صادرات نفت یمن را از اواخر سال ۲۰۲۲ متوقف کرده و تأسیسات عظیم گاز مایع «بلحاف» […] سایت منبع: سفیر ارجان
مأرب با تجمیع تولید نفت و گاز، تأمین گاز خانگی و کنترل زیرساخت‌های کلیدی برق و صادرات، به قلب تپنده و کانون اصلی رقابت میان طرفین تبدیل شده است.
تداوم درگیری‌ها و حملات به تأسیسات حیاتی، صادرات نفت یمن را از اواخر سال ۲۰۲۲ متوقف کرده و تأسیسات عظیم گاز مایع «بلحاف» را از سال ۲۰۱۵ به وضعیت تعلیق و حفاظتی درآورده است.
رقابت شدید برای کنترل حوضه‌های نفتی مارب، مسیله و شبوه در کنار دسترسی به پایانه‌های صادراتی دریایی، به محور اصلی نبرد قدرت میان دولت مستقر در عدن و نیروهای حوثی تبدیل شده است.
فروپاشی شبکه سراسری برق در پی جنگ، مردم را برای تأمین نیازهای اولیه زندگی به اتکای حداکثری به ژنراتورهای خصوصی و سیستم‌های خورشیدی خانگی واداشته است.
با تشدید درگیرها در یمن و کنترل تنگه راهبردی باب المندب توسط حوثی‌ها، رویدادهای این کشور در کانون توجه قرار گرفته است. هرچند یمن بیشتر به دلیل موقعیت جغرافیایی زیر ذره بین است، اما تلاش‌ها برای کنترل میادین نفت و گاز آن نیز بخشی از نبرد محسوب می‌شود. نقشه انرژی یمن دیگر محدود به مکان‌های میادین نفت و گاز نیست، بلکه از طریق خطوط لوله به پایانه‌های صادراتی و از طریق نیروگاه‌ها به شهرها گسترش می‌یابد.
با از سرگیری درگیری‌ها در اطراف مارب در سپتامبر ۲۰۱۶ و کنترل اخیر المخا توسط حوثی‌ها، توجهات به «مارب» که میادین نفت و گاز و تأسیسات سوخت در آن قرار دارند، و ساحل غربی که رأس عیسی، از بنادر نفتی یمن، بیشتر شده است
طبق گزارش صندوق بین‌المللی پول، تولید نفت یمن از حدود ۴۶ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۲ به ۱۹ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۴ کاهش یافت و صادرات نفت در اواخر سال ۲۰۲۲ متوقف شد. همچنین، براساس اعلام شرکت توتال انرژیز، تولید و صادرات گاز طبیعی مایع از بلحاف از سال ۲۰۱۵ متوقف شده است. توقف این دو مسیر صادراتی به قبل از درگیری‌های اخیر برمی‌گردد.
اما تأثیر جنگ بر انرژی تنها با صادرات سنجیده نمی‌شود. گاز مورد نیاز خانوارها برای پخت و پز که نیروگاه‌های برق را تغذیه می‌کند و شبکه عمومی که خدمات آن در بخش‌هایی از کشور رو به وخامت گذاشته، نیز وجود دارد. طبق گزارش بانک جهانی، با قطع برق، استفاده از ژنراتورهای خصوصی و سیستم‌های خورشیدی خانگی گسترش یافته است.
نقشه انرژی یمن در کجا متمرکز است؟
مناطق اصلی تولید نفت و گاز در مارب، شبوه و حضرموت متمرکز شده‌اند . البته اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، حوضه‌های مارب، مسیله و شبوه را در لیست خود قرار داده است. پایانه‌های صادراتی نیز شامل، رأس عیسی در ساحل دریای سرخ در غرب یمن، الشحر و بیر علی در ساحل جنوبی برای صادرات نفت، و بلحاف در همان ساحل برای صادرات گاز طبیعی مایع است.
تأسیسات تولید برق نیز به طور گسترده‌تری توزیع شده‌اند. گزارش بانک جهانی مکان نیروگاه‌ها را در مارب و نزدیک صنعا، حدیده، المخا و عدن نشان می‌دهد. به گفته بانک جهانی، این نیروگاه‌ها با منابع کوچک‌تر خارج از شبکه، به ویژه سیستم‌های خورشیدی که استفاده از آنها در طول جنگ گسترش یافته، تکمیل می‌شوند.
چرا مارب قلب سیستم انرژی یمن است؟
مارب ویژگی های مهمی دارد که در اکثر مناطق تولیدکننده نفت دیگر یافت نمی‌شود. حوزه نفتی آن شامل بلوک نفتی ۱۸ است که طبق گزارش اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، در سال ۲۰۱۸ توسط شرکت دولتی نفت سیفر تا حدی از سر گرفته شد. این استان همچنین گاز مورد نیاز برای پخت و پز و مصارف خانگی را تولید می‌کند. این گاز با گاز طبیعی متفاوت است که بخشی از آن برای انتقال به بلحاف برای مایع‌سازی و صادرات اختصاص داده می‌شود. به گفته سازمان اکتشاف و تولید نفت، خط لوله نفت به راس عیسی نیز از مارب آغاز می‌شود.
این استان نقشی فراتر از سوخت دارد. طبق گزارش بانک جهانی، نیروگاه مارب بزرگترین نیروگاه یمن بوده و قبل از تعطیلی در مارس ۲۰۱۵، بیشترین برق کشور را تأمین می‌کرد. از این رو، جایگاه مارب در نقشه انرژی به این صورت است که دارای تولید نفت و گاز برای داخل، به مسیرهای صادراتی متصل بوده و دارای نیروگاهی کلیدی در شبکه ملی برق است.
البته، این امر به این معنی نیست که مارب بیشتر نفت یمن را در اختیار دارد. اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده در بررسی سال ۲۰۲۰ خود اعلام کرد که حوزه مسیله در شرق کشور بیش از ۸۰ درصد ذخایر نفتی را در خود جای داده و بیشتر تولید نفت در آن زمان از بلوک‌های ۱۰ و ۱۴ در داخل آن حاصل شده است.
علاوه بر مارب، میادین نفتی مسیله در حضرموت واقع شده‌اند و همچنین میادین نفتی دیگر در شبوه وجود دارند. اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده از آغاز نسبی تولید در برخی از بخش‌های مسیله پس از تعطیلی سال ۲۰۱۵ و فعالیت تولیدی در شبوه در سال‌های بعد خبر داده بود. تولید نفت در این دو منطقه از طریق خطوط لوله به بنادر «الشحر» و «بیر علی» متصل می‌شود.
مناطق اصلی تولید نفت در استان‌هایی واقع شده‌اند که تحت کنترل نیروهای جدایی طلب در جنوب بود که اخیرا موازنه قدرت در این استان‌ها تغییر کرده است. به گزارش رویترز، نیروهای متحد دولت مستقر در عدن در ژانویه ۲۰۲۶ حضرموت را از نیروهای جدایی‌طلب بازپس گرفتند.
در شبوه نیز نیروهای جنوبی مستقر هستند. در مورد مارب، نبرد برای تصرف آن از سپتامبر ۲۰۲۶ از سر گرفته شده است.
بانک جهانی در داده‌های منتشر شده در سال ۲۰۲۵ خود، رأس عیسی، حدیده و صلیف را به عنوان بنادر تحت کنترل حوثی‌ها فهرست کرده است . عملکرد رأس عیسی با مناطق میدان نفتی در شرق متفاوت است، طبق گزارش سازمان بین‌المللی دریانوردی، این بندر قبلاً نفت خام مارب را دریافت، ذخیره و صادر می‌کرد.
مسیرهای صادرات نفت و گاز از میادین به دنیای خارج
ترانزیت نفت تولیدشده یمن به چهار مسیر اصلی متکی است که شامل، خط لوله ۴۳۸ کیلومتری از مارب تا راس عیسی، ۱۳۸ کیلومتری از مسیله تا الشحر، و ۲۰۷ کیلومتری از ایاد در شبوه تا بیر علی و خط لوله گاز طبیعی به طول ۳۲۵ کیلومتر از مارب تا بلحاف.
تأسیسات ذخیره‌سازی و بارگیری در انتهای این خطوط لوله قرار دارند و همچنین، بلحاف یک کارخانه مایع‌سازی گاز را در خود جای داده است.
در راس عیسی، نفت قبل از صادرات در واحد شناور ذخیره‌سازی و تخلیه ذخیره می‌شد که براساس اعلام سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO)، عملیات مربوط به این واحد در سال ۲۰۱۵ متوقف شده است. در اوت ۲۰۲۳، محموله ۱.۱ میلیون بشکه‌ای در عملیاتی تحت نظارت سازمان ملل متحد برای جلوگیری از نشت نفت به یک نفتکش جایگزین منتقل شد.
در ساحل جنوبی، صادرات محدود از شبوه و حضرموت پس از توقف اولیه ناشی از جنگ ازسر گرفته و دوباره با مشکل مواجه شد. صندوق بین‌المللی پول این تعلیق را به حملات به تأسیسات صادراتی در اواخر سال ۲۰۲۲ نسبت می‌دهد. در مورد تأسیسات بلحاف، شرکت توتال انرژیز اظهار می‌کند که تولید و صادرات LNG از سال ۲۰۱۵ متوقف شده و این تأسیسات در حال حاضر در وضعیت حفاظتی قرار دارد.