تعرفه‌های پرستاری شفاف نیست / ابزار مقابله با «پرستارنماها» را نداریم
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری ضمن اشاره به دو چالش تعرفه‌های پایین و شفاف نبودن این تعرفه‌ها، در عین حال به چالش پرستارنماها و نبود ابزار مقابله با آن پرداخت و گفت: سازمان نظام پرستاری درخواست کرده در صورتی‌که این اختیار به سازمان نظام پرستاری واگذار شود، آماده‌ایم به حاکمیت در نظارت بر خدمات پرستاری در بخش خصوصی و مراقبت در منزل کمک کنیم.
به گزارش سفیر ارجان به نقل از سفیر ارجان، دکتر احمد نجاتیان در نشست خبری روز پرستار که امروز (۲۱ مهر) برگزار شد، اظهار کرد: شرایط کشور از نظر اجتماعی، سیاسی و اقتصادی خاص است؛ بر این اساس، برای هر اتفاقی آمادگی داریم. شاید بتوان گفت جنگ اقتصادی که کشور با آن مواجه است، نیز بسیار مهم قلمداد می‌شود. دشمنان و بدخواهان ایران، ما را در شرایط بسیار سختی قرار داده‌اند.
او با بیان اینکه شرایط تورمی کشور بسیار سخت است، تصریح کرد: تقریبا تمام اقشار حقوق‌بگیر جامعه از جمله کادر سلامت تحت فشار شدید اقتصادی قرار دارند. کارکنان حوزه سلامت از سرمایه‌های کشور هستند، اما جزو گروه‌هایی به شمار می‌روند که درآمدهای آنها متناسب با معیشت و زندگی آنها نیست.
نجاتیان گفت: جنگ با تمام پلیدی‌ها و آسیب‌هایی که به کشور، مردم و روان جامعه وارد می‌کند، برخی مولفه‌ها را نمایان می‌کند. همبستگی ملی، یکی از این مولفه‌ها است. شاهد همبستگی ملت ایران به ویژه زمانی که زیرساخت‌ها را تهدید کردند، بودیم.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری با بیان اینکه جنگ‌ها و بحران‌ها برخی اقشار و گروه‌ها را بیش از گذشته در معرض توجه قرار می‌دهند، گفت: در چنین شرایطی، مردم متوجه می‌شوند که کشور و جامعه به حضور چه گروه‌هایی نیاز دارد. این احتمال وجود دارد که اهمیت برخی گروه‌ها در شرایط عادی درک نشود و به طور مثال می‌توان به رسانه‌ها و پرستاران اشاره کرد.
او درباره نقش پرستاران در شرایط جنگی گفت: پرشتاران در شرایط جنگی پای کار حضور داشتند؛ موضوعی که در جنگ ۱۲روزه بیشتر احساس کردیم؛ چرا که در جنگ رمضان تا حدودی به شرایط عادت کرده بودیم. حتی برخی نانوایی‌ها که مردم به خدمات آنها نیاز دارند، تعطیل بودند، اما بیمارستان‌ها هیچ‌گاه تعطیل نشدند. جامعه به این نتیجه رسیده نظام سلامت در موقعیت‌هایی از این دست تا چه میزانی می‌تواند کمک‌کننده و امیدبخش باشد.
نجاتیان با بیان اینکه نظام سلامت در دو جنگ گذشته به‌طور کلی عملکرد درخشانی داشت، تصریح کرد: نظام سلامت نمره خوبی گرفت و خدمات سلامت در هیچ زمان و لحظه‌ای در کشور متوقف نشد.
او با بیان اینکه پرستاران از نیروهای پیشرو و خط مقدم نظام سلامت هستند، گفت: پرستاران طی جنگ‌های گذشته در خط مقدم حضور داشته‌اند؛ به نحوی که شاهد حضور مستقیم پرستاران در شرایط جنگی بودیم. ۵۰۰ پرستار شهید در دوران دفاع مقدس، حدود ۲۰ تا ۳۰ هزار رزمنده دفاع مقدس و شهادت ۲۴ پرستار در دو جنگ اخیر، مهر تاییدی بر حضور پرستاران در خط مقدم است.
او درباره شهادت فرزندان برخی از همکاران حوزه سلامت در مدرسه میناب افزود: چند نفر از همکاران حوزه سلامت، فرزندان خود را در مدرسه میناب از دست داده‌اند؛ یکی از این افراد از همکاران جامعه پرستاری است.
نجاتیان با بیان اینکه روایت‌های تازه‌ای که از جنگ شنیده می‌شود، گفت: پرستاری را در جزایر خلیج‌فارس شناسایی کرده‌ایم که در آن جزایر خدمت می‌کرده و به مدت سه روز، در شرایطی گرفتار می‌شود که امکان تحرک زیادی نداشته است.
او با بیان اینکه باید برای تمام سناریوها آماده شویم، گفت: کشور در شرایط جنگی قرار دارد و باید برای تمام سناریوهای ممکن آماده باشیم. دشمن نشان داده است که هیچ حد و مرزی ندارد؛ از هدف قرار دادن مدرسه و ورزشگاه گرفته تا مناطق مسکونی و استفاده از انواع و اقسام سلاح‌ها در کارنامه خود دارد. بنابراین، امروز باید خودمان را آماده کنیم؛ البته این موضوع به معنای ترساندن مردم نیست. ما باید برای هرگونه سناریو مانند حملات شیمیایی و احتمال حملات رادیواکتیو آماده باشیم.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری درباره آمادگی نظام سلامت برای ارائه خدمات محله‌محور و در مساجد، تصریح کرد: خبری درباره این موضوع منتشر شد؛ این مسئله نشان می‌دهد که نظام سلامت خود را برای هر سناریوی ممکنی آماده می‌کند تا بتواند در همه محلات خدمات ارائه دهد. بنابراین، ما در شرایط عادی کشور نیستیم و این وضعیت نیازمند اتخاذ تدابیر جدی است. اعلام شده شورایی با عنوان شورای اقتصادی جنگ در حال ایجاد است. نظام سلامت نیز باید برای شرایط جنگی و هر وضعیت دیگری آمادگی داشته باشد.
او بیان اینکه نظام سلامت وظایف متعددی برعهده دارد، گفت: ارتقای سلامت مردم و محافظت مالی از آنان برعهده نظام سلامت است. تامین منابع مالی برای حفظ تاب‌آوری نظام سلامت از مسائل بسیار مهم محسوب می‌شود. این منابع می‌تواند شامل منابع مالی، ذخیره دارو و تجهیزات و حفظ منابع لازم برای ارائه خدمات باشد. منابع انسانی نیز اهمیت دارد و بر این باور هستم که مولفه‌ای مهم‌تر است. ممکن است دارو در برخی شرایط نداشته باشیم، اما تصور اینکه ارائه‌کننده خدمت نداشته باشیم، بسیار سخت و ناگوار است.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری با اشاره به شرایط اقتصادی کشور و تأثیر آن بر نظام سلامت اظهار کرد: واقعیت این است که در شرایط اقتصادی سختی قرار داریم. محاصره اقتصادی و آسیب‌هایی که به حمل‌ونقل وارد شده، بر تأمین خدمات سلامت تأثیر گذاشته است. هرچند اعلام می‌شود که حوزه سلامت تحریم نیست و فعالیت در آن آزاد است، اما محدودیت منابع مالی و محدودیت‌های حمل‌ونقل عملاً به معنای تحریم نظام سلامت و محدود کردن حق مردم برای دسترسی عادلانه به خدمات سلامت است.
او با بیان اینکه با افزایش هزینه‌های پرداختی مردم در حوزه سلامت نیز مواجه هستیم، گفت: اگرچه آمار و مرجع رسمی درباره این موضوع در دست نداریم، اما مشاهدات روزمره نشان می‌دهد که مردم در معرض هزینه‌های کمرشکن سلامت قرار گرفته‌اند. این روزها، اگر فردی در یک خانواده معمولی به بیماری سخت و ناگواری مانند انواع سرطان ها مبتلا شود، خانواده او با هزینه‌های فعلی، قطعا به زیر خط فقر خواهد رفت. این موضوع زنگ خطر و نشانه‌ای نگران‌کننده است. امیدوارم حساب‌های ملی سلامت به‌روز شود تا سیاست‌گذاران بدانند چه اتفاقی در کشور در حال رخ دادن است.
نجاتیان درباره اهمیت نحوه تصمیم‌گیری در شرایط بحرانی گفت: نکته مهم در شرایط بحرانی این است که چگونه باید رفتار کنیم. تحقیقات نشان داده است که در شرایط بحرانی، شفافیت و پاسخ‌گویی می‌تواند راهکاری مهم برای حل مسائل و همراهی مردم باشد.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری درباره اهمیت شفافیت در تخصیص منابع نظام سلامت اظهار کرد: سرفصل‌هایی وجود دارد که مردم در جریان آن نیستند. حسابرسی اجتماعی، مسئله بسیار مهمی است؛ مفهومی که می‌گوید مردم عادی جامعه نیز باید با نحوه توزیع منابع نظام سلامت آشنا باشند. بر این باور هستم، اهمیت این موضوع در شرایط جنگی بیشتر می‌شود؛ چرا که مردم باید بدانند در نظام سلامت چه میزان منابع وجود دارد، چه کسانی تأمین‌کننده این منابع هستند و این منابع در کجا هزینه می‌شوند.
او ادامه داد: باید مشخص باشد چند درصد از هزینه‌های نظام سلامت در حوزه دارو و چه میزانی در حوزه تجهیزات پزشکی، تعرفه‌ها و خدمات بستری هزینه می‌شود. امیدواریم این گزارش‌ها هرچه زودتر منتشر شود و نهادهای نظارتی نیز به این موضوع ورود کنند.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری با بیان اینکه انتقادهایی به تعرفه‌های پرستاری در سال جاری وارد شد، گفت: یکی از انتقادها، چگونگی توزیع درآمدها در قالب تعرفه‌های پزشکی و پرستاری است. سازمان نظام پرستاری به‌شدت معتقد است تعرفه‌هایی که تحت عنوان پرستاری توزیع می‌شود، در مقایسه با عملکرد و تلاش پرستاران بسیار اندک است.
نجاتیان ادامه داد: سال گذشته توافق شد تعرفه طی دو سال و در دو مرحله ۱۰۰ درصدی افزایش پیدا کند تا بتواند تا حدودی معیشت پرستاران را جبران کند. مبلغ مربوط به پرستاران حدود ۶۰ درصد افزایش یافت؛ درحالی‌که گروه‌های دیگری که پیش از این مشکل زیادی نداشتند، افزایش‌های ۱۰۰ و در مواردی ۱۲۰ درصدی را تجربه کردند.
او ادامه داد: این موضوع را به‌طور جدی پیگیری کرده‌ایم و نسبت به این موضوع اعتراض داریم. نامه خطاب به نهادها و مسئولان مختلف نوشتیم و گلایه خود را مطرح کردیم. خواسته نظام پرستاری این است که شفافیت در توزیع منابع نظام سلامت وجود داشته باشد و نسبت معقولی از هزینه‌های نظام سلامت به بخش‌های مختلف اختصاص یابد. امیدواریم عدالت در توزیع منابع محقق شود.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری با بیان اینکه این موضوع در جامعه پرستاری نیز مورد بحث است، گفت: اگر امروز به بیمارستان‌ها بروید و با افراد مختلف گفت‌وگو کنید، می‌بینید که همین مسائل مطرح می‌شود. برخی موضوعاتی را پیش می‌کشند و می‌گویند فلانی ۱۳ سال و دیگری ۱۲ سال درس خوانده است، درحالی‌که پرستاران چهار سال تحصیل کرده‌اند. بله، این واقعیتی است، اما دنیا این موضوع را فرمول‌بندی کرده است. تفاوت دریافتی گروه‌های مختلف باید مبنایی داشته باشد.
او با بیان اینکه همچنان با موضوع معوقات در حوزه پرستاری مواجه هستیم، گفت: پرستاران در پایان مهرماه تعرفه اسفندماه سال گذشته را دریافت می‌کنند؛ هرچند این شرایط در برخی دانشگاه‌ها بهتر است. در شرایط تورمی، دریافت حقی که مربوط به سال گذشته است، با همان منابع، نوعی ظلم محسوب می‌شود. در شرایط تورمی، ارزش آن مبلغ به‌شدت کاهش پیدا می‌کند و عملا دیگر به چشم نمی‌آید. شاید اگر تعرفه اسفندماه سال گذشته را در همان زمان، با مبالغ هشت، هفت یا شش میلیون تومان پرداخت می‌کردیم، معقول‌تر بود تا اینکه بخواهیم همین مبلغ را در مهر و آبان امسال پرداخت کنیم.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری درباره افزایش تعرفه‌های پرستاری در سال جاری گفت: حدود ۶۷ درصد افزایش در میزان تعرفه داشتیم، اما مبلغ نهایی چندان قابل‌توجه نیست. هنگامی که مبلغ شش یا هفت میلیون تومان به ۱۰ میلیون تومان تبدیل می‌شود، افزایش آن رقم قابل‌توجهی نیست. شاید از نظر درصدی بگوییم افزایش ۶۷ درصدی داشته‌ایم، اما وقتی مبلغ پایه پایین است، این افزایش چندان خودش را نشان نمی‌دهد.
نجاتیان ادامه داد: در حال حاضر، مهم‌ترین مشکلات پرستاران در حوزه تعرفه‌های پرستاری، پایین بودن مبلغ و دیگری نبود شفافیت در توزیع است. با وجود تلاش‌های فراوان همکاران ما، این فرمول همچنان شفافیت کامل ندارد.
او در بخش دیگری از صحبت‌هایش با بیان اینکه نظارت بر خدمات پرستاری در بخش خصوصی و در سطح جامعه همچنان با مشکلات جدی مواجه است، گفت: امروزه، پدیده‌ای که با عنوان پرستارنما یاد می‌کنیم، به‌شدت خود را نشان می‌دهد. نهادهای مختلف از ما خواسته‌اند در این زمینه مداخله کنیم، اما ابزار قانونی لازم را در اختیار نداریم. هرچند قانون این وظیفه را بر عهده سازمان گذاشته است، ابزار مناسب برای نظارت در اختیار ما نیست. نظارت بر این حوزه بر عهده وزارت بهداشت است و این وزارتخانه مسئولیت آن را بر عهده دارد، اما سازمان نظام پرستاری درخواست کرده در صورتی‌که این اختیار به سازمان نظام پرستاری واگذار شود، آماده‌ایم به حاکمیت در نظارت بر خدمات پرستاری در بخش خصوصی و مراقبت در منزل کمک کنیم.
وی اظهار کرد: امکان استعلام پرستار را در سایت سازمان فراهم کرده‌ایم. اگر فردی به بیمارستان یا منزلی مراجعه کند و بگوید پرستار است، می‌توان از طریق سایت سازمان به‌راحتی وضعیت او را جست‌وجو و بررسی کرد. مراکز مراقبت در منزل نیز اعلام شده‌اند.
نجاتیان درباره اهمیت خدمات مراقبت در منزل گفت: موضوعی که کمتر به آن پرداخته می‌شود، مراقبت در منزل است. این حوزه در آینده می‌تواند به نظام سلامت برای ارائه خدمات به سالمندان و افرادی که بیماری‌های صعب‌العلاج و طولانی‌مدت دارند، کمک کند. با وجود اهمیت این موضوع، به نظر می‌رسد نظام سلامت هنوز اهمیت آن را به‌درستی درک نکرده و توجه کافی به آن ندارد.
او درباره ضرورت بازنگری در آیین‌نامه مراکز مراقبت در منزل تصریح کرد: آیین‌نامه فعلی حدود ۱۰ سال قدمت دارد و نیازمند بازنگری است. کارشناسی‌های لازم در این زمینه انجام شده و از سازمان نظام پرستاری نیز نظرخواهی کرده‌اند، اما همچنان آیین‌نامه جدیدی که بتواند مشکلات فعلی را برطرف کند، ابلاغ نشده است.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری گفت: یکی از مسائل مهم حوزه سلامت، پوشش بیمه‌ای خدمات مراقبت در منزل است. یکی از موضوعاتی که باید در آیین‌نامه جدید مورد توجه قرار گیرد، پوشش بیمه‌ای خدمات مراقبت در منزل است. امروز افراد برخوردار و متمول جامعه از این خدمات استفاده می‌کنند، در صورتی‌که افرادی که درآمد کمتری دارند باید بیشتر از این مراقبت‌ها بهره‌مند شوند. پوشش بیمه‌ای می‌تواند زمینه استفاده بیشتر این گروه‌ها از خدمات مراقبت در منزل را فراهم کند.
وی با اشاره به برخی موانع پیش روی توسعه مراکز مراقبت در منزل اظهار کرد: مسائل دیگری نیز وجود دارد که شاید در نگاه اول چندان مهم به نظر نرسند، اما بر توسعه این مراکز تأثیر گذاشته‌اند؛ مسائلی مانند دریافت تأییدیه آتش‌نشانی یکی از این موارد است. پس از آتش‌سوزی کلینیکی در تجریش، دستورالعملی ابلاغ شد که بر اساس آن، تمام موسسات باید تاییدیه آتش‌نشانی دریافت کنند.
نجاتیان ادامه داد: مراکز مراقبت در منزل در محل دفتر خود هیچ خدمتی ارائه نمی‌دهند؛ این دفاتر صرفاً محل عقد قرارداد با افراد و نگهداری برخی تجهیزات هستند. با این‌حال، برای این مراکز نیز دریافت تأییدیه آتش‌نشانی الزامی شده که کار بسیار دشواری است و حتی موضوعاتی مانند استاندارد آسانسور نیز مطرح می‌شود.
او ادامه داد: در همان ساختمان که دفتر موسسه وجود دارد، ممکن است مطبی وجود داشته باشد که روزانه ۱۰۰ بیمار به آن مراجعه می‌کنند، اما از آن مطب هیچ‌یک از این استانداردها درخواست نمی‌شود. این موضوع بسیار عجیب است؛ یک موسسه که صرفا فعالیت اداری دارد و یک مسئول فنی در آن مستقر است تا به تماس‌ها پاسخ دهد یا قرارداد تنظیم کند، باید امکانات آتش‌نشانی داشته باشد، اما مرکزی که روزانه ده‌ها یا صدها بیمار به آن مراجعه می‌کنند، از جمله بیمارانی که با عصا یا ویلچر تردد می‌کنند، چنین موضوعی وجود ندارد.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری گفت: ۳۸ خدمت پرستاری را با همکاری سازمان ملی استاندارد تایید کرده‌ایم و این خدمات امروز در سایت سازمان استاندارد به‌عنوان خدمات استاندارد پرستاری ثبت شده‌اند. تلاش می‌کنیم سایر خدمات پرستاری را نیز مطابق فرمت سازمان استاندارد ثبت کنیم. سازمان نظام پرستاری و معاونت پرستاری وزارت بهداشت به دلیل تعهدی که نسبت به حفظ کیفیت خدمات دارند، استانداردسازی خدمات را دنبال می‌کنند. امیدواریم کتاب استاندارد منتشر شود و هم ثبت خدمات در این زمینه ادامه پیدا کند.
نجاتیان درباره تصویب منشور حقوق پرستاران در شورای عالی نظام پرستاری نیز گفت: موضوع دیگری که در شورای عالی تصویب شد، منشور حقوق پرستاران بود که شاید به‌اندازه کافی نتوانستیم به آن بپردازیم. این سند در گذشته مغفول مانده بود. پیش از این، منشور حقوق بیماران را داشتیم که مشخص می‌کرد پرستار چگونه باید با بیمار رفتار کند و بیمار چه حقوقی دارد. همچنین آیین اخلاق پرستاری را داشتیم که درباره حقوق بیمار و وظایف پرستار و سایر ارائه‌دهندگان خدمات در قبال او و چگونگی رفتار اخلاقی با بیمار توضیح می‌داد.
وی افزود: در این میان، جای سندی خالی بود که حقوق خود ارائه‌دهنده خدمت را مشخص کند. همان‌طور که مردم به‌عنوان دریافت‌کنندگان خدمات حق دارند با آنها به‌خوبی رفتار شود، ارائه‌دهندگان خدمت نیز حقوقی دارند که باید مورد توجه قرار گیرد.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری با اشاره به تدوین منشور حقوق پرستاران برای نخستین بار در ایران اظهار کرد: در شورای عالی نظام پرستاری، بر اساس یک مدل پژوهشی که در قالب رساله دکتری در یکی از دانشگاه‌ها انجام شده بود، منشور حقوق پرستاران را تدوین و در چند ماه گذشته برای نخستین بار در ایران منتشر کردیم. این منشور شامل ۱۷ حق اساسی پرستاران است و مشخص می‌کند پرستار در محیط کار خود از چه حقوقی برخوردار است.
نجاتیان درباره ارائه خدمات مشاوره روان‌شناختی به پرستاران با همکاری سازمان نظام روان‌شناسی گفت: ما با همکاری سازمان نظام روان‌شناسی، ارائه خدمات مشاوره روانی را آغاز کرده‌ایم؛ چراکه احساس کردیم میزان بحران‌های روانی و اختلالات روانی در جامعه به‌طور کلی در حال افزایش است. پرستارانی که با بحران‌ها مواجه بوده‌اند نیز در معرض آسیب قرار دارند.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری درباره پیگیری‌ها برای دو اقدام گفت: یکی از این اقدامات، اصلاح قانون سازمان نظام پرستاری است. حدود ۲۵ سال از تصویب این قانون می‌گذرد و در این مدت، شرایط کشور و حرفه پرستاری بسیار تغییر کرده است؛ بنابراین، اصلاح قانون سازمان ضروری بود. این موضوع در شورای عالی مطرح شده و اکنون به‌عنوان طرح در مجلس ثبت شده است. امیدواریم هرچه زودتر اعلام وصول شود و بتوانیم اصلاح قانون را در همین دوره مجلس به انجام برسانیم.
او درباره ضرورت تدوین قانون جامع مراقبت‌های سلامت پرستاری گفت: قانون دیگری که شاید کمتر مورد توجه قرار گرفته، اما اهمیت زیادی دارد، قانون جامع مراقبت‌های سلامت پرستاری است. در شرایطی که پرستاران با مشکلات مالی و معیشتی مواجه هستند، این موضوع نیز آن‌طور که باید مورد توجه قرار نگرفته است. در حال حاضر، قانونی در کشور نداریم که پرستار را تعریف کند. مجموعه‌ای از مشکلات در قالب قانون جامع مراقبت‌های سلامت پرستاری مطرح شده است.
رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری در بخش دوم این نشست خبری در پاسخ به پرسشی درباره اقدامات انجام‌شده برای بهبود وضعیت معیشتی پرستاران اظهار کرد: خبر خوب را مسئولان باید اعلام کنند؛ منتظریم که موضوع فوق‌العاده خاص پرستاران و کارکنان نظام سلامت در شش ماهه دوم سال تعیین تکلیف شود.