از هگمتانه تا امروز؛ روایت فرهنگ و تمدن همدان در دانشنامه‌ای ماندگار
همدان- استان همدان، با پیشینه‌ای کهن در تاریخ و تمدن ایران، این روزها در قالب دانشنامه فرهنگ، تمدن و مشاهیر استان، میزبان روایتی جامع از هویت تاریخی و فرهنگی خود است؛ مجموعه‌ای که با گردآوری صدها اثر پژوهشی در حوزه‌های تاریخ، جغرافیا، مشاهیر، آیین‌ها، زبان و هنر، می‌کوشد میراث این سرزمین را ثبت و به نسل‌های آینده منتقل کند.
سرویس استان‌های سفیر ارجان ایران (سفیر ارجان): فرهنگ، تمدن و مشاهیر هر ملت، شناسنامه‌ای تاریخی از سرگذشت آن ملت و بیانگر شناخت اوضاع و احوال پیشینیان است؛ شناختی که چراغ عبرت را از افق‌های دور و نزدیک فراروی ما می‌افروزد.
شناخت تاریخ و فرهنگ ایران، به ویژه تاریخ مناطق گوناگون آن، سهل و ممتنع است، اگرچه در این زمینه تلاش‌های بسیاری صورت گرفته و از دیرباز مراکز فعال و آثار ارزشمندی در برخی مناطق، از جمله همدان، پدید آمده است، اما این کوشش‌ها همچنان کافی نبوده و پاسخگوی نیازها، علایق و مصالح جامعه و مخاطبان امروز نیست.
همدان، شهرت یافته به «دارالمؤمنین» و «پایتخت تاریخ و تمدن ایران»، سابقه‌ای دیرین در فرهنگ و تمدن ایران و جهان دارد، ظرفیت‌های این کهن سرزمین در حوزه‌های جغرافیای انسانی و طبیعی، جغرافیای تاریخی و سیاسی، شخصیت‌های تأثیرگذار علمی، ادبی و فلسفی، مردم‌شناسی، هنرهای سنتی، آیین‌ها، زبان‌ها و گویش‌ها، بناهای تاریخی، جاذبه‌های گردشگری، مشاهیر و جنبش‌های اجتماعی و سیاسی، بسیار فراوان است.
بر این اساس، «مرکز همدان‌شناسی»، با پشتوانه آثار و فعالیت دوازده ساله دانشنامه استان و با یاد و خاطره اعضای درگذشته شورای علمی دانشنامه، زنده‌یاد علیرضا ذکاوتی‌قراگزلو و زنده‌یاد پرویز اذکایی، به صورت رسمی و با عمق و گستره‌ای افزون‌تر، چشم‌انداز و برنامه‌های خود را در قالب ساختاری تازه اعلام کرد.
سید محمدباقر حسینی‌سیر، مدیر مرکز همدان‌شناسی که تالیف دانشنامه استان همدان نیز توسط این مرکز انجام می‌شود، به سئوالات خبرنگار سفیر ارجان در همدان پاسخ داد.
در مورد دانشنامه همدان و ضرورت‌های تدوین آن بگویید.
دانشنامە فرهنگ، تمدن و مشاهیر استان همدان، مجموعه‌ای کامل برای شناخت و معرفی پیشینە فرهنگی و تاریخی همدان در گسترە جغرافیایی استان همدان از قدیم تاکنون و تمام مناطق قومی و فرهنگی سطح استان است و شامل بیش از ۳۰۰ جلد کتاب و تعداد زیادی محصولات دیگر، در دو بخش است.
بخش اصلی مدخل‌های الفبایی است که پیش‌بینی ۱۲ جلد فیروزه‌ای در قطع رحلی است که شامل مشاهیر، شهرها، روستاها، فضاها و اماکن، خوراک و پوشاک، آداب و رسوم، هنرهای صناعی، اصطلاحات عامیانه و ... است. بخش پیوست نیز شامل شناخت‌نامه در قالب کتاب‌هایی در عناوین و موضوعات گوناگون با پیش‌بینی بیش از ۲۵۰ جلد و هر کتاب در دو قطع وزیری است.
به علاوه شامل پیوست‌های هنری و ادبی مانند فیلم، آلبوم موسیقی، عکس و مجموعه آثار هنرمندان در قالب کتاب‌های ضمیمه در قطع‌های مختلف به رنگ قهوه‌ای در موضوعات یاد شده و آثارِ ویژە کودکان و نوجوانان، همچنین نرم افزار چندرسانه‌ای است.
به طور خلاصه، تولید آثار دانشنامە استان همدان شامل پژوهش‌های مدخلی و موضوعی؛ همراه با تولید آثار مکتوب، دیجیتال (مجازی) و محصولات فرهنگی، هنری و ادبی در دو گسترە شامل ۴۲ اثر منتشره تاکنون، ۳۸ اثر در مراحل آماده‌سازی برای چاپ و ۳۰۰ اثر در سایر مراحل است.
دانشنامه، در گستره مناطق قدیم و جدید استان همدان، دوره‌های زمانی قبل از اسلام (دوران باستان)، دوران اسلامی و دوران معاصر را در برمی‌گیرد و در محورهای ۹گانه و زیرمجموعه‌های هر یک در سطح استان شامل کلیات همدان‌شناسی، طبیعت و جغرافیا، اقتصاد (صنعت، معدن، بازرگانی، کشاورزی، گردشگری و خدمات)، و تاریخ سیاسی، بافت اجتماعی، فرهنگ، ادب و هنر، دین، عرفان و ادبیات عربی، سیمای تاریخی، معماری و شهرسازی و مدیریت است.
دانشنامه چه تاثیری در ارتقای فرهنگ عمومی و شناخت بیشتر استان دارد؟
به طور قطع دانشنامه در ارتقای فرهنگ عمومی تاثیر دارد، با توجه به گسلی که بین نسل‌ها اتفاق افتاد و فاصله تاسف باری که شکل گرفته، تلاش داریم که با شناخت از گذشته و ایجاد هویت پر شود. همچنین با برخی مفاخر ارتباط گرفتیم تا مجدد از تهران و شهرهای مختلف به همدان مهاجرت معکوس صورت گیرد. در این راستا در آثاری که تولید می‌کنیم، فرآورده‌هایی نیز برای نوجوانان و جوانان پیش‌بینی کرده‌ایم که در قالب کلیپ و اپلیکیشن و .... یا از طریق هوش مصنوعی بتوانیم در برنامه‌ها داشته باشیم هرچند بستگی به این دارد که چه کسانی مشارکت می‌کنند و تا چه حد کمک‌کننده باشد.
دانشنامه چه تاثیراتی می‌تواند در شناخت نظام‌مند از هویت و فرهنگ استان داشته باشد؟
با توجه به اینکه فعالیت دانشنامه در محورهای گوناگون در ۹ کارگروه و ۹ محور اصلی از جمله در سیمای شهری، معماری، اقتصاد، گردشگری، ادب و مشاهیر و... کار می‌شود، همه اینها خود نظمی برای برای فرهنگ همدان در آینده بوده و راهی است که بتواند کارها را نظام‌مند کند و توسعه فرهنگی همدان را در پی داشته باشد و در نهایت به توسعۀ متوازن کمک کند زیرا توسعه متوازن عامل پیشرفت همدان است و این کار پازلی است که می‌تواند این مسیر را هموار کند.
برای دیجیتال سازی و آنلاین شدن دانشنامه چه برنامه‌ای دارید؟
در بازدید از چند استان متوجه شدیم که برخی استان‌ها به امر دیجیتالی کردن دانشنامه شهرشان هم پرداخته‌اند که در همدان نیز این موضوع با ایجاد یک سایت مجزا شروع شده است. برای این کار به صورت الفبایی و مدخلی شروع می‌کنیم و با همکاری و تلاش مسئول سایت، پس از انجام کارهای مقدماتی بارگذاری خواهد شد.
آثار منتشر شده دانشنامه در چه موضوعاتی است؟
این آثار که شامل: ۴۲ کتاب، ۸ آلبوم موسیقی و فیلم مستند است، در عناوین زیر منتشر شده است.