در جست‌وجوی انسان ژاپنی در جهان مدرن
با انتشار آثار کلیدی ناتسومه سوسه‌کی از سوی نشر فرهنگ معاصر، مسیر تحول نویسنده پیشرو ژاپن برای خواننده فارسی‌زبان هموار شده است. رمان‌های «بوچان» و «سانشیرو» دو اثر کلاسیک هستند که دو زاویه‌ی متفاوت برای دیدن جامعه‌ای در حال تغییر را بررسی می‌کنند. در این مطلب، به بررسی تضادهای شخصیتی قهرمانان سوسه‌کی و جایگاه این آثار در ادبیات مدرن ژاپن می‌پردازیم.
سرویس ادبیات سفیر ارجان ایران ( سفیر ارجان ) –لیلا عبداللهی، مترجم و منتقد: سوسه‌کی ناتسومه را می‌توان از مهم‌ترین نویسندگان ژاپن در لحظه گذار این کشور از جهان سنتی به جهان مدرن دانست؛ نویسنده‌ای که بخش مهمی از ادبیات مدرن ژاپن را همراه با روایت داستان و ثبت اضطراب‌های انسانی و اجتماعی این گذار شکل داد. «بوچان» و «سانشیرو»، دو رمان مهم او که با ترجمه هاشم رجب‌زاده از سوی نشر فرهنگ معاصر منتشر شده‌اند، اگرچه از نظر لحن و شخصیت‌پردازی تفاوت‌های چشمگیری دارند، در یک نقطه به هم می‌رسند: هر دو درباره انسانی‌اند که باید جای خود را در جهانی تازه پیدا کند.
«بوچان» در سال ۱۹۰۶ منتشر شد؛ تنها یک سال پیش از «سانشیرو»، اما جهان این دو رمان تفاوتی اساسی دارد. «بوچان» داستان جوانی تندخو، صریح و بی‌پیرایه است که پس از پایان تحصیل، برای تدریس به مدرسه‌ای در شهری دورافتاده می‌رود. «سانشیرو»، که در ۱۹۰۸ منتشر شد و نخستین بخش از سه‌گانه‌ای است که «سپس» و «دروازه» ادامه‌اش می‌دهند، جوانی شهرستانی را دنبال می‌کند که از کیوشو به توکیو می‌آید تا در دانشگاه تحصیل کند. اگر «بوچان» داستان جوانی است که به جهان بزرگسالان می‌رسد و از دیدن دروغ، تظاهر و فساد اخلاقی اطرافش خشمگین می‌شود، «سانشیرو» داستان جوانی است که هنوز نمی‌داند جهان چگونه کار می‌کند و باید کم‌کم یاد بگیرد که واقعیت پیچیده‌تر از آن چیزی است که در ذهنش تصور کرده است. یکی با مشت و زبان تند به جهان حمله می‌کند؛ دیگری بیشتر نگاه می‌کند، حیرت می‌کند و گاهی نمی‌فهمد چه اتفاقی در اطرافش در حال رخ دادن است. همین تفاوت، دو رمان را به دو تصویر مکمل از جامعه ژاپن در دوره میجی تبدیل می‌کند.
«بوچان» بیش از هر چیز رمان اخلاق است. راوی جوانی است که از کودکی شخصیتی سرکش داشته است. خودش نیز به این نکته واقف است و از همان ابتدا با صداقتی که گاه به گستاخی نزدیک می‌شود، درباره خودش حرف می‌زند. اما در پس این تندی، یک اصل اخلاقی ساده وجود دارد: او از ریا متنفر است. چیزی که برایش قابل تحمل نیست، فاصله میان آن چیزی است که آدم‌ها می‌گویند و آن چیزی که انجام می‌دهند. وقتی به مدرسه می‌رسد، با مجموعه‌ای از آدم‌ها روبه‌رو می‌شود که هر کدام به شکلی درگیر همین تناقض‌اند. مدیر، معلمان و دانش‌آموزان، در روابطی پر از رقابت، دسیسه، حسادت و نمایش اجتماعی گرفتارند. «بوچان» در چنین محیطی نمی‌تواند قواعد بازی را بپذیرد؛ زیرا حاضر نیست برای پیش‌بردن کار خود، زبانش را با مصلحت هماهنگ کند. این ویژگی، هم نقطه قوت اوست و هم ضعفش. او قهرمان بی‌نقصی نیست. زود عصبانی می‌شود، قضاوت می‌کند و گاهی با ساده‌لوحی وارد موقعیت‌هایی می‌شود که پیچیدگی‌هایشان را نمی‌بیند. اما سوسه‌کی دقیقاً از همین تناقض استفاده می‌کند. «بوچان» قرار نیست تصویری از یک انسان آرمانی باشد؛ او جوانی است که هنوز میان اخلاق و واقعیت اجتماعی راهی پیدا نکرده است. طنز رمان نیز از همین‌جا می‌آید. «بوچان» با آنکه در بنیاد خود رمانی درباره اخلاق است، به‌شدت خنده‌دار است. سوسه‌کی به جای آنکه درباره فساد، ریاکاری و مناسبات قدرت خطابه‌ای اخلاقی ارائه کند، اجازه می‌دهد شخصیت‌ها خودشان را افشا کنند. راوی نیز با لحن خشک و بی‌پیرایه خود، تناقض‌های محیط را برجسته‌تر می‌کند.
درواقع، سوسه‌کی در «بوچان» نوعی اخلاق‌گرایی ضدخطابه‌ای می‌سازد. ارزش‌های اخلاقی از طریق سخنرانی درباره فضیلت مطرح نمی‌شوند؛ بلکه از مقایسه رفتار آدم‌ها با یکدیگر شکل می‌گیرند. خواننده می‌بیند که چه کسی دروغ می‌گوید، چه کسی پشت سر دیگری حرف می‌زند، چه کسی از قدرتش سوءاستفاده می‌کند و چه کسی، با وجود اشتباه‌هایش، حاضر نیست به بازی ریاکارانه وارد شود. به همین دلیل «بوچان» با وجود گذشت بیش از یک قرن، همچنان تازه به نظر می‌رسد. مدرسه رمان البته مدرسه ژاپن اوایل قرن بیستم است، اما مناسبات انسانی آن چندان غریب نیست. رقابت شغلی، محبوبیت‌طلبی، سلسله‌مراتب، دورویی و فاصله میان ظاهر محترمانه و رفتار واقعی، محدود به زمان و مکان خاصی نیستند. اما اگر «بوچان» شخصیت جوانی است که با جهان درگیر می‌شود، «سانشیرو» جوانی است که تازه وارد جهان شده است. سانشیرو اوگاوا از منطقه کیوشو، در جنوب ژاپن، به توکیو می‌آید تا در دانشگاه توکیو تحصیل کند. این سفر در عین جابه‌جایی جغرافیایی از محیطی نسبتاً سنتی و آشنا وارد شهری می‌شود که نشانه‌های مدرنیته در همه‌جای آن دیده می‌شود؛ شهری پر از دانشجو، استاد، روشنفکر، اندیشه‌های تازه، روابط جدید و امکان‌هایی که سانشیرو هنوز زبان فهمیدنشان را ندارد.
اگر «بوچان» به جهان نگاه می‌کند و می‌گوید «این درست نیست»، سانشیرو بیشتر می‌پرسد: «این چیست؟» و همین پرسش، اساس رمان را شکل می‌دهد. سانشیرو هنوز تجربه کافی ندارد. او درباره زنان، عشق، دانشگاه، روشنفکری و روابط اجتماعی تصوری ساده‌تر از واقعیت دارد. در توکیو، آدم‌هایی را می‌بیند که بسیار پیچیده‌تر از آن هستند که بتواند به‌سرعت آنها را بفهمد. او به‌خصوص در مواجهه با زنان و مناسبات عاطفی، میان کشش، تردید، خجالت و ناتوانی در تصمیم‌گیری گرفتار می‌شود.
در «سانشیرو»، دانشگاه یکی از نمادهای ژاپن جدید است. دانشجوها با اندیشه‌های تازه سروکار دارند و استادان در جهانی حرکت می‌کنند که علم و فرهنگ غربی در آن نفوذ کرده است. اما سوسه‌کی حتی این جهان جدید را نیز آرمانی نمی‌کند. دانش و مدرنیته الزاماً به بلوغ اخلاقی منجر نمی‌شوند. آدم می‌تواند تحصیل‌کرده باشد و همچنان در روابط انسانی گرفتار خودخواهی، تردید و بازی قدرت شود. این نکته، «سانشیرو» را از یک رمان ساده درباره زندگی دانشجویی جدا می‌کند. مسئله یک دانشجوی شهرستانی نیست که به دانشگاه می‌آید؛ مسئله، کشوری است که خودش دارد با سرعت وارد دانشگاه، شهر، علم، سرمایه‌داری و فرهنگ مدرن می‌شود. سانشیرو درواقع می‌تواند استعاره‌ای از خود ژاپن باشد: جوان، کنجکاو، هیجان‌زده، اما هنوز بی‌تجربه و گاهی سردرگم.
در «بوچان»، تغییر اجتماعی را بیشتر از پایین و از محیط مدرسه می‌بینیم؛ در «سانشیرو»، آن را از درون دانشگاه و شهر تجربه می‌کنیم. یکی جهان کوچک مدرسه را نشان می‌دهد و دیگری جهان بزرگ توکیو را. یکی بر رفتار آدم‌ها تمرکز دارد و دیگری بر تجربه ذهنی جوانی که برای نخستین‌بار با جهان پیچیده بزرگسالان روبه‌رو می‌شود. با این همه، میان دو قهرمان شباهت مهمی وجود دارد: هر دو هنوز نتوانسته‌اند کاملاً با قواعد جهان اطرافشان کنار بیایند. اما واکنش‌شان متفاوت است. «بوچان» با جهان می‌جنگد؛ سانشیرو در برابر آن مکث می‌کند. بوچان از تردید متنفر است و می‌خواهد تکلیف همه‌چیز را روشن کند. سانشیرو در فضایی زندگی می‌کند که هیچ‌چیز آن‌قدر روشن نیست. به همین دلیل، «بوچان» ریتمی تندتر و طنزی مستقیم‌تر دارد، درحالی‌که «سانشیرو» آرام‌تر، ظریف‌تر و روان‌شناختی‌تر است.
این تفاوت را می‌توان در تحول ادبی خود سوسه‌کی نیز دید. «بوچان» یکی از محبوب‌ترین آثار او شد و در ژاپن، کتابی شناخته‌شده برای نسل‌های مختلف دانش‌آموزان و جوانان بوده است. رمان بارها به فیلم و تلویزیون راه یافته و حتی بخش‌هایی از آن در قالب مجموعه مانگای «روزگار بوچان» اثر جیرو تانگوچی بازآفرینی شده است. «سانشیرو» نیز بعدها به یکی از آثار مهم سوسه‌کی در مسیر شکل‌گیری رمان مدرن ژاپنی تبدیل شد و نخستین حلقه از سه‌گانه‌ای است که با «سپس» و «دروازه» ادامه پیدا می‌کند.
در هر دو کتاب، یکی از مسائل اصلی سوسه‌کی، رابطه فرد با جامعه است. انسان مدرن دیگر نمی‌تواند صرفاً بر اساس قواعد سنتی زندگی کند، اما قواعد جدید نیز هنوز تثبیت نشده‌اند. فردیت به وجود آمده، اما همراه خود تنهایی و اضطراب آورده است. آموزش و دانش گسترش یافته‌اند، اما تضمینی برای خوشبختی ایجاد نکرده‌اند. شهر بزرگ‌تر شده، اما لزوماً آدم‌ها به یکدیگر نزدیک‌تر نشده‌اند. این همان نقطه‌ای است که سوسه‌کی را برای خواننده امروز نیز جذاب می‌کند. او درباره جهانی می‌نویسد که بیش از صد سال از آن گذشته، اما پرسش‌هایش هنوز پابرجا هستند: وقتی جامعه تغییر می‌کند، فرد چگونه باید خودش را تغییر دهد؟ آیا می‌توان اخلاق را در جهانی که بر رقابت و مصلحت استوار شده حفظ کرد؟ آیا تحصیل‌کردن به معنای فهمیدن زندگی است؟ و وقتی انسان از محیط آشنای خود جدا می‌شود، چه چیزی از هویت قبلی‌اش باقی می‌ماند؟
ترجمه هاشم رجب‌زاده از «بوچان» و «سانشیرو» و انتشار هر دو اثر از سوی نشر فرهنگ معاصر نیز از این منظر اهمیت دارد که این دو کتاب در کنار یکدیگر، امکان خواندن دو مرحله از نگاه سوسه‌کی به انسان ژاپنی را فراهم می‌کنند. رجب‌زاده به تازگی «عالیجناب گربه» را نیز از سوسه‌کی ترجمه کرده و «علف کنار جاده» با ترجمه آزاده سلحشور نیز در همین نشر منتشر شده است. درنتیجه، خواننده فارسی‌زبان می‌تواند با مجموعه‌ای قابل‌توجه از آثار سوسه‌کی روبه‌رو شود و مسیر تحول نگاه او را بهتر دنبال کند.
خواندن «بوچان» و «سانشیرو» دو زاویه متفاوت برای دیدن یک جامعه درحالِ تغییرند. در یکی، جوانی با خشم و صراحت در برابر جهانی که آن را فاسد می‌بیند می‌ایستد؛ در دیگری، جوانی در برابر جهانی قرار می‌گیرد که هنوز نمی‌تواند رمز و رازهایش را بخواند. شاید به همین دلیل باشد که سوسه‌کی هنوز برای خواننده امروز نویسنده‌ای زنده است. او از جهانی بسیار دور می‌آید، اما درباره لحظه‌ای می‌نویسد که برای بسیاری از انسان‌ها آشنا است: لحظه‌ای که جهان قدیمی دیگر جواب نمی‌دهد و جهان جدید هنوز قابل فهم نیست. بوچان در این لحظه عصبانی می‌شود؛ سانشیرو حیرت می‌کند. و سوسه‌کی، پشت سر هر دو، به انسانی نگاه می‌کند که باید در میان این دو واکنش، راه خودش را پیدا کند.
با انتشار آثار کلیدی ناتسومه سوسه‌کی از سوی نشر فرهنگ معاصر، مسیر تحول نویسنده پیشرو ژاپن برای خواننده فارسی‌زبان هموار شده است. رمان‌های «بوچان» و «سانشیرو» دو اثر کلاسیک هستند که دو زاویه‌ی متفاوت برای دیدن جامعه‌ای در حال تغییر را بررسی می‌کنند. در این مطلب، به بررسی تضادهای شخصیتی قهرمانان سوسه‌کی و جایگاه این آثار در ادبیات مدرن ژاپن می‌پردازیم.
هرمزگان - به مناسبت روز عصای سفید، برنامه‌هایی برای روایت توانمندی نابینایان با زبان کتاب، هنر و خلاقیت در کتابخانه علامه طباطبائی بندرعباس برگزار شد.
شکر بیگی، استاد دانشگاه و تحلیل‌گر اجتماعی معتقد است: اگر بخواهیم یک تحلیل جامعه‌شناسی مبتنی بر داده‌های کشور ایران را بدهیم به نظر می‌رسد اینکه بگوییم کتابخوانی مخصوص قشر ثروتمند شده، کاملا درست نیست یا همه ماجرا نیست.
خراسان رضوی - مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی گفت: خانه شاهنامه در روستای «پاژ»، زادگاه فردوسی راه‌اندازی خواهد شد.
نظرسنجی تازه آژانس امور فرهنگی ژاپن نشان می‌دهد در عصری که کیبوردها و نمایشگرها جای قلم و کاغذ را گرفته‌اند، اکثریت جامعه همچنان بر اهمیتِ لمس جوهر روی کاغذ تاکید دارند. این گزارش تایید می‌کند که حتی با کاهش فرصت‌های نوشتن، پیوند میان دست و کلمه همچنان راهی بی‌بدیل برای ابراز احساسات و هویت انسانی باقی مانده است.
استیون کینگ، سلطان بی‌چون‌وچرای وحشت مدرن، استاد تبدیل روزمره‌ترین قاب‌های زندگی واقعی به هراس‌انگیزترین کابوس‌های ادبی است. اما شاید برایتان جالب باشد که پشت پرده یکی از تاریک‌ترین داستان‌های معامله با شیطان در مجموعه «تاریکی مطلق، بی ستاره»، دستفروشی دوره‌گرد و ساده است که در کنار حصار فرودگاه ایستاده.
حسین انتظامی با رأی قاطع اعضای مجمع رسانه‌ها (مجرس) به‌عنوان دبیرکل این تشکل تازه‌تأسیس انتخاب شد.
سینماتک موزه هنرهای معاصر تهران به بررسی ۶ فیلم استنلی کوبریک، فیلمساز مهم سینما از دیدگاه فلسفی با عنوان «کوبریک و سینمای ماشین‌ها: از ماشین میل‌گر تا دستگاه اسارت» می پردازد.
زنجان- یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان در سایه تخفیف‌های ۳۰ درصدی و استقبال پرشور اهالی کتاب، با فروش بیش از ۱۵ هزار جلد کتاب و ثبت رقمی نزدیک به ۵ میلیارد تومان، رکوردی تازه ثبت کرد.
زنجان- ششمین روز از یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان با گرامیداشت فرهنگ و تاریخ باشکوه سلطانیه، رونمایی از آثار پژوهشی معماری و فیلم‌نامه‌نویسی، برگزاری عصر شعر و حضور پرشور اهالی قلم، به یکی از پرمخاطب‌ترین و پویاترین روزهای این رویداد بزرگ فرهنگی تبدیل شد.
زنجان- در روزگارِ تنیده در عطر کتاب و اندیشه، عصر شعر «زنگان» و آیین تجلیل از پیشکسوتان ادبیات این دیار، هم‌زمان با یازدهمین نمایشگاه سراسری کتاب ناشران ایران در زنجان، محفلی از جنس مهر و واژه آفرید.
زنجان- در پی استقبال اقشار مختلف مردم از یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان، دبیر اجرایی این رویداد از افزایش ساعت بازدید در روز جمعه و تمدید یک‌روزه نمایشگاه تا پایان روز شنبه خبر داد.
رادیو نمایش در نمایش رادیویی «از دو که حرف می‌زنم، از چه حرف می‌زنم؟» به سراغ زندگی هاروکی موراکامی، رمان‌نویس سرشناس ژاپنی، رفته است؛ نویسنده‌ای که دویدن را به بخشی از زندگی خود تبدیل کرد و میان تنهایی، استقامت و استمرار در دویدن و نوشتن، پیوندی معنادار یافت.
کتاب «ملاقات کارگردان با فیلم‌نامه» راهنمایی برای شناخت بهتر فیلم‌نامه و تبدیل آن به اثری دیدنی است.
دبیر اجرایی یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان از تمدید یک روزه این رویداد خبر داد. بنابراین این نمایشگاه در روز شنبه ۲۵ مهر (۱۴۰۵) نیز به فعالیت خود ادامه می‌دهد.
کتابخانه آمریکایی‌ها که سال ۱۳۳۰ در خیابان شاه‌آباد(جمهوری فعلی)، روبه‌روی کافه نادری فعالیت می‌کرد و چهره‌ای جدید به دیپلماسی فرهنگی غرب در ایران داده بود.
کتاب «رازهای خواندنی‌ها: علی‌اصغر امیرانی به روایت اسناد» به قلم توران منصوری و محسن سعید، اثری روشنگر، بی‌طرف و سرشار از فاکت‌های دست‌اول تاریخی است. این اثر فراتر از بازگویی زندگی یک روزنامه‌نگار، به کالبدشکافی مکانیسم بقا در فضای بسته سیاسی، مناسبات میان مطبوعات زرد و جدی، و شیوه‌های فریب افکار عمومی به دست کانون‌های قدرت می‌پردازد.
پیروز مجتهدزاده، چهره‌ناخته شده جغرافیای سیاسی و استاد شاخص مطالعات خلیج‌فارس، پس از دوره‌ای بیماری در ۸۱ سالگی در لندن درگذشت.
امینی گفت: دریافت اولیه‌ام از متن بسیار تأثیرگذار بود. کمتر پیش می‌آید که آدم با خواندن یک نمایشنامه بغض کند یا اشک بریزد، اما من هنگام خواندن این متن گریه کردم.
گردآوری و معرفی آثار مرتبط با حضرت زینب(س) می‌تواند زمینه‌ای برای همکاری میان پژوهشگران حوزه‌های مختلف فراهم آورد. تاریخ‌پژوهان، محققان ادبیات، پژوهشگران مطالعات دینی و متخصصان فرهنگ و جامعه می‌توانند با مراجعه به منابع شناسایی‌شده، پرسش‌های متفاوتی را درباره زندگی و جایگاه تاریخی آن حضرت دنبال کنند.
مریم حسینی، پژوهشگر نقد ادبی و متن‌پژوهی، کتاب «مکتب‌های ادبی» رضا سیدحسینی را «سنگ‌بنای مکتب‌های ادبی در ایران» خواند و گفت: «هر محقق این عرصه بدون مطالعهٔ آن نمی‌تواند اثری ارزشمند ارائه دهد.» او با ستایش از تسلط مترجمی سیدحسینی و ترجمه‌هایش از مالرو، سارتر، کامو و بالزاک، دو خلأ کتاب را نبود مدرنیسم و پسامدرنیسم و ناهم‌توازنی حجم فصل‌ها دانست.
کتاب «یادگار نیک» بازتاب بخشی از کوشش‌های جامعه زرتشتی در پاسداشت فرهنگ و تاریخ ایران و یزد و نشان‌دهنده پیوند و همسویی فرهنگی و اجتماعی زرتشتیان و مسلمانان یزد است. «یادگار نیک» همان یاد و خاطره‌ها، بو و مزه‌ها، دیده‌ها، شنیده‌ها و نام‌هایی که بودند و رفتند را به ما یادآوری می‌کند.
خراسان‌رضوی- سیدحسین خدیوجم نویسنده، مترجم، محقق و غزالی‌پژوه، به کتاب بسیار علاقه داشت زیرا راه‌یافتن به کتابخانه ملی ایران و شغل کتابداری را یکی از رویاهای خود می‌دانست.
ایلام- مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام، از ارسال ۱۳۵ عنوان کتاب هشتمین دوره جایزه کتاب سال استان برای داوری و ارزیابی به خانه کتاب و ادبیات ایران، خبر داد.
آیین گرامیداشت یک‌صدمین زادروز «رضا سیّدحسینی»، مترجم و فرهنگ‌نگار فقید، سه‌شنبه ۲۱ مهر با همکاری انتشارات سروش در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی برگزار شد. مهشید نونهالی او را «یک دنیا عشق به فرهنگ این سرزمین» خواند، سیّدعلی آل‌داود از هم‌کاری‌اش در «فرهنگ آثار» گفت، مهدی فیروزان از دیدارش در نمایشگاه کتاب ۱۳۶۴ یاد کرد و احمد مسجدجامعی او را «فرزند رنج و تواضع» دانست. در پایان مستندی از مهرداد دفتری پخش شد.
کتاب «از آغاز تا پایان تمدن بابل» روایتی است از سفری تاریخی؛ از تولد بابل در کنار فرات تا دوران اقتدار پادشاهانی چون حمورابی و نبوکدنصر دوم، از نبردهای خونین با ایلام و آشور تا فتح ناگهانی‌اش به دست کوروش بزرگ.
زنجان - دبیر اجرایی یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان از تمدید ساعت بازدید تا ساعت ۲۲ در روزهای پایانی نمایشگاه خبر داد و از استقبال کم‌نظیر شهروندان و پویش‌های فرهنگی تجلیل کرد.
لرستان - مدیرکل کتابخانه‌های عمومی لرستان گفت: مجموعه‌ای شامل ۱۰ هزار عنوان کتاب صوتی به منابع بخش نابینایان کتابخانه مرکزی استان افزوده شد.
لرستان -محافل ادبی و فرهنگی استان لرستان با برگزاری برنامه‌های متنوع از جمله نشست‌های علمی و شب‌های شعر، روز بزرگداشت حافظ را با تمرکز بر پاسداشت زبان فارسی و تبیین اندیشه‌های او گرامی داشتند.