بیماری های مرگبار در برابر گوشت‌های ذبح شده در خانه
مشهد- تصور اشتباه سلامت گوشت‌های ذبح‌شده در خانه، خانواده‌ها را در معرض ابتلا به بیماری‌های مرگبار مشترک قرار می‌دهد.
سفیر ارجان- گروه استان‌ها ، عاطفه وفاییان؛ نظارت‌های دامپزشکی خراسان رضوی به عنوان بازوی اصلی تأمین سلامت عمومی، زنجیره‌ای گسترده از کنترل‌های بهداشتی را در حوزه‌های مختلف شامل نگهداری حیوانات، مدیریت جمعیت سگ‌های بلاصاحب و ایمنی فرآورده‌های خام دامی در بر می‌گیرد. این نظارت‌ها با هدف پیشگیری از بروز بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان و تضمین امنیت غذایی شهروندان، از مبادی تولید تا رسیدن محصول به سفره مردم به‌طور مستمر در حال اجراست و بخش‌های دولتی و فنی بهداشتی در تعامل با یکدیگر، ضوابط سخت‌گیرانه‌ای را برای حفظ سلامت جامعه اعمال می‌کنند.
در حوزه کنترل جمعیت سگ‌های بلاصاحب نیز مصوبات سال ۱۴۰۱، وظیفه جمع‌آوری و ساماندهی این حیوانات را بر عهده شهرداری‌ها و دهیاری‌ها می‌داند و الگوی موفق جهانی یعنی طرح CNVR، محور اصلی دستورالعمل‌های کشوری برای کاهش موارد حیوان‌گزیدگی و پیشگیری از هاری است. طبق این طرح، پس از جمع‌آوری، واکسیناسیون و انگل‌زدایی سگ‌های دارای شرایط، رهاسازی اصولی آن‌ها در طبیعت دنبال می‌شود.
طرح پایش باقیمانده‌های دارویی در خراسان رضوی اجرا می‌شود
رضا افشاریان، مسئول اداره نظارت بر بهداشت عمومی و ایمنی غذایی دامپزشکی خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: نظارت دامپزشکی بر سلامت فرآورده‌های خام دامی، از قبل از کشتار و ورود دام و طیور به چرخه تولید آغاز شده و تا زمان عرضه محصول به مردم ادامه دارد.
مسئول اداره نظارت بر بهداشت عمومی و ایمنی غذایی دامپزشکی خراسان رضوی افزود: در کشتارگاه، دام پس از ورود از نظر علائم بالینی بیماری بررسی می‌شود و بعد از کشتار نیز لاشه و اندام‌های خوراکی به‌دقت توسط کارشناسان دامپزشکی مورد بازرسی صحی قرار می‌گیرد. در کنار این موضوع، نظارت شرعی هم بر فرآیند ذبح انجام می‌شود و اگر در بازرسی، ضایعه، بیماری یا هر نوع عدم انطباقی مشاهده شود، قسمت آلوده و در موارد لازم کل لاشه از چرخه مصرف خارج می‌شود؛ بنابراین دامپزشکی در بخش مهمی از زنجیره تولید تا عرضه، مسئول کنترل و نظارت بر سلامت فرآورده‌های خام دامی است.
وی با اشاره به حساسیت‌های موجود در حوزه بهداشت عمومی بیان کرد: در مورد بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان مانند تب کریمه کنگو، بروسلوز و سیاه‌زخم نیز حساسیت ویژه‌ای وجود دارد. در موارد مشکوک اقدامات کنترلی متناسب با نوع بیماری انجام می‌شود و دام یا لاشه مشکوک طبق ضوابط تعیین تکلیف می‌گردد. همچنین رعایت اصول حفاظت فردی کارکنان، ضدعفونی، کنترل تردد و دفع بهداشتی ضایعات از اقدامات مهم در این زمینه است؛ به عبارتی کشتارگاه یکی از نقاط مهم کنترل بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان و به تعبیری یک «مسیر بن‌بست» برای این عوامل بیماری‌زاست.
افشاریان در خصوص اهمیت رعایت چرخه برودت تصریح کرد: در خصوص پیش‌سرد نیز باید بگویم رعایت زنجیره سرد یکی از اصول مهم سالم‌سازی و ارتقای کیفیت گوشت به شمار می‌رود. گوشت قرمز پس از کشتار باید طبق ضوابط وارد مرحله پیش‌سرد شود و دما و میزان اسیدیته (pH) آن در محدوده تعیین‌شده کنترل گردد. این اقدام صرفاً برای حفظ کیفیت گوشت نیست، بلکه در کاهش رشد عوامل بیماری‌زا و افزایش ایمنی محصول نیز نقش بسزایی دارد و بر حسن رعایت آن نظارت کامل می‌شود.
مسئول اداره نظارت بر بهداشت عمومی و ایمنی غذایی دامپزشکی خراسان رضوی به چالش‌های حوزه بهداشت فرآورده‌های خام دامی اشاره کرد و گفت: یکی از مشکلاتی که با آن مواجه هستیم، کشتارهای غیرمجاز و کنار جاده‌ای و حاشیه شهرهاست. این نوع کشتارها به دلیل اینکه خارج از چرخه رسمی نظارت بهداشتی انجام می‌شوند، می‌توانند خطر انتقال بیماری‌های مشترک را افزایش دهند. این قبیل موارد از طریق گشت‌های مشترک، گزارش‌های مردمی، رصد میدانی و همکاری دستگاه‌های مرتبط پیگیری می‌شود، اما مسلماً برای مبارزه با این معضل، همکاری شهرداری، نیروی انتظامی، دستگاه قضایی و سایر دستگاه‌های مسئول در کنار دامپزشکی کاملاً ضروری است.
وی درباره مشاهدات بازرسان در بازرسی‌های میدانی تصریح کرد: در بازرسی‌های سطح شهر موارد مختلفی دیده می‌شود؛ از نگهداری نامناسب فرآورده‌های خام دامی و رعایت نکردن زنجیره سرد گرفته تا عرضه فرآورده‌های تاریخ‌منقضی، گوشت چرخ‌کرده فاقد شرایط لازم، انجماد و انجمادزدایی غیرمجاز، رعایت نکردن شرایط بهداشتی و همچنین تخلفات مربوط به برچسب‌گذاری و منشأ تولید محصول.
افشاریان در تشریح شیوه برخورد با متخلفان خاطرنشان کرد: در برخورد با واحدهایی که سلامت مردم را به خطر می‌اندازند، موضوع بر اساس نوع تخلف و میزان خطر بررسی می‌شود. در موارد لازم، محصول غیرقابل مصرف از چرخه عرضه خانوار خارج و معدوم شده و پرونده متخلف نیز به مراجع قانونی ارجاع می‌شود. در مواردی هم که امکان قانونی وجود داشته باشد، تعطیلی یا پلمب واحد انجام می‌گیرد؛ چراکه هدف اصلی ما صرفاً برخورد با متخلف نیست، بلکه هدف بنیادین این است که محصول ناسالم اصلاً به دست مردم نرسد.
نگهداری حیوانات وحشی و اگزوتیک در خانه مخاطره‌آمیز و خطرناک است
مسعود ابراهیمی، مسئول کلینیک مرجع اداره کل دامپزشکی خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر ضمن اشاره به الزامات بهداشتی مراکز نگهداری حیوانات اظهار کرد: در خصوص باغ‌وحش‌ها، باغ پرندگان و سایر مراکز نگهداری حیوانات حیات وحش در اسارت، این مراکز بعد از اخذ مجوزهای مربوطه از سازمان حفاظت محیط زیست، ملزم به دریافت پروانه بهداشتی از دامپزشکی می‌باشند و بدون اخذ این پروانه اجازه فعالیت ندارند.
مسئول کلینیک مرجع اداره کل دامپزشکی خراسان رضوی افزود: پیش‌نیاز دریافت این پروانه از دامپزشکی، دو مورد بسیار مهم در مسائل بهداشتی و کنترل و پیشگیری از بیماری‌های اختصاصی حیوانات و همچنین کنترل بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان و جلوگیری از انتقال آن است؛ نخستین مورد، رعایت دستورالعمل‌ها و قوانین سازمان دامپزشکی کشور است که برای هر مرکز نگهداری حیوانات بر اساس کاربری، دستورالعمل به صورت مجزا تعریف شده است.
وی بیان کرد: در این دستورالعمل کلیه موارد نظیر محل‌های نگهداری حیوانات، محل قرنطینه، سردخانه‌های نگهداری مواد غذایی، دستگاه‌های پخت مواد غذایی و بیمارستان دامپزشکی بر اساس استانداردهای لازم بهداشتی و قرنطینه‌ای و با در نظر گرفتن رفاه حیوانات (Animal Welfare) تدوین و طراحی شده است که در قالب چک‌لیست‌های دقیق و علمی توسط کارشناسان دامپزشکی تحت بررسی و ممیزی قرار می‌گیرد و در صورت انجام همه موارد، می‌توانند جهت اخذ پروانه بهداشتی از دامپزشکی اقدام کنند.
ابراهیمی در خصوص دومین پیش‌نیاز تصریح کرد: مسئله دوم جهت اطمینان از اینکه دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌های دامپزشکی به صورت نهادینه و همیشگی در مراکز مورد اشاره اجرا گردد، به‌کارگیری دکتر دامپزشک مجرب به عنوان مسئول بهداشتی در این مراکز است. در واقع این مسئول بهداشتی به عنوان نماینده و رابط دامپزشکی دولتی انجام وظیفه می‌کند و کلیه موارد نظیر شرایط نگهداری، سلامت حیوانات، ورود و خروج آن‌ها و کیفیت غذایی که داده می‌شود را به صورت مستمر رصد کرده و در صورت وجود هرگونه مشکل، موارد را سریعاً به دامپزشکی دولتی جهت اقدام لازم گزارش می‌نماید.
مسئول کلینیک مرجع اداره کل دامپزشکی خراسان رضوی بیان کرد: از وظایف مسئول بهداشتی مرکز، ارائه گزارش ماهانه از وضعیت حیوانات مجموعه و سایر موارد به دامپزشکی دولتی و پیگیری واکسیناسیون حیوانات علیه بیماری‌ها به‌خصوص بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان است؛ در مواقعی که حیوانات مجموعه مریض می‌شوند، در صورتی که بیماری تک‌گیر بوده و مسری و قابل انتقال نباشد، نسبت به هماهنگی با مراکز درمانی و دانشگاهی و اعزام نیروی متخصص جهت درمان اقدام می‌نماید و در صورتی که بیماری با شیوع بالا و قابلیت انتقال به انسان اتفاق بیفتد، ضمن اطلاع به دامپزشکی، مجموعه تا رفع نگرانی و انجام درمان‌های پیش‌بینی‌شده قرنطینه شده و اجازه تردد در آن داده نخواهد شد.
دامپزشکی به جایگاه واقعی خود در نظام سلامت دست نیافته است
آزاده وفائیان، کارشناس دامپزشکی و ارزیاب حسی در صنایع غذایی، در گفتگو با خبرنگار مهر به واکاوی ابعاد پنهان سلامت عمومی پرداخت و با اشاره به باورهای غلط در خصوص بیماری‌های مشترک، به موضوع «کیست هیداتید» اظهار کرد: برخلاف تصور عمومی که عامل اصلی این بیماری را صرفاً سگ‌ها می‌دانند، عدم رعایت بهداشت، سبزیجات و میوه‌های آلوده به این انگل، از عوامل اصلی ابتلای انسان است، اما به اندازه کافی ضرورت شست‌وشوی دقیق سبزیجات و میوه‌ها تبیین نمی‌شود.
این دامپزشک همچنین با تأکید بر خطرات بیماری‌های مشترک نظیر تب کریمه کنگو، به مردم توصیه کرد: تصور رایج مبنی بر تازه بودن گوشت ذبح شده در خانه و مصرف آن، کاملاً اشتباه و خطرناک است.
وی گفت: بسیاری از لاشه‌ها ممکن است در ظاهر سالم به نظر برسند، اما آلوده باشند. توصیه اکید این است که از ذبح غیرمجاز در محیط‌های غیربهداشتی خودداری شود و در صورت خرد کردن گوشت، حتماً از دستکش استفاده گردد. دست زدن به گوشت تازه، بدون نظارت دامپزشکی، ریسک ابتلا به بیماری‌های مرگبار را به شدت افزایش می‌دهد.