«گمشده در خاطره‌ها»؛ روایتی از تاریخ نانوشتهٔ اجتماعی اراک
مرکزی – «گمشده در خاطره‌ها»، نوشتهٔ ولی‌الله شیخی مهرآبادی، می‌توان تلاشی برای ثبت بخشی از تاریخ نانوشته و بازخوانی گوشه‌هایی از گذشتهٔ اجتماعی و فرهنگی اراک دانست.
ابوالفضل عباسی بانی، پژوهشگر و مدیرعامل بنیاد اراک شناسی در گفت‌وگو با خبرنگار سفیر ارجان ایران (سفیر ارجان) در اراک دربارهٔ این کتاب گفت: هر شهری، در کنار آنچه در کتاب‌های تاریخ، اسناد رسمی، بناهای تاریخی و آرشیوهای اداری از خود به یادگار می‌گذارد، تاریخی نانوشته نیز دارد؛ تاریخی که در حافظهٔ مردم، نام کوچه‌ها و محله‌ها، مشاغل از میان‌رفته، شیوهٔ زندگی خانواده‌ها، بازی‌های کودکان، بازار، حمام، آب‌انبار، قنات، مدرسه، تاکسی، اتوبوس و حتی قصهٔ آدم‌هایی که شاید نامشان هرگز به کتاب‌های رسمی راه نیافته، همچنان زنده است.
وی اظهار کرد: آنچه در شناخت «گمشده در خاطره‌ها» اهمیت بیشتری دارد، پیوند پیشینهٔ فرهنگی با تجربهٔ زیستهٔ نویسنده در اراک است. نویسنده بخش مهمی از عمر خود را در این شهر گذرانده، سال‌ها در آموزش و پرورش آن تدریس کرده و از نزدیک شاهد دگرگونی‌های اجتماعی، فرهنگی و کالبدی اراک بوده است.از همین منظر، «گمشده در خاطره‌ها» را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از خاطرات شخصی دانست بلکه باید آن را روایتی از بخشی از اراکِ زیستهٔ نویسنده و تلاشی برای نجات پاره‌ای از این گذشته از فراموشی خواند.
وی افزود: کتاب در نگاه نخست مجموعه‌ای از خاطرات شخصی نویسنده از دوران کودکی، نوجوانی و جوانی در اراک است اما با اندکی دقت روشن می‌شود که اهمیت آن از خاطرات فردی فراتر می‌رود. کتاب در بخش‌های متعددی، ناخواسته و گاه آگاهانه، بخشی از تاریخ اجتماعی اراک در دهه‌های میانی قرن چهاردهم خورشیدی را ثبت می‌کند؛ تاریخی که اگر امروز ثبت نشود، فردا شاید دیگر شاهد زنده‌ای برای بازگویی آن باقی نماند.
این پژوهشگر با اشاره به جایگاه کتاب در رده خاطرات و داستان‌های فارسی گفت: همین طبقه‌بندی از ابتدا به خواننده یادآوری می‌کند که با پژوهش دانشگاهی یا تاریخ‌نگاری کلاسیک مواجه نیست، بلکه با متنی روبه‌روست که نقطهٔ عزیمت آن خاطره و تجربهٔ زیسته است. اما ارزش یک خاطره‌نگاری خوب دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود.
خاطره، وقتی از «من» عبور می‌کند
بانی ادامه داد: نویسنده در بخش‌هایی از کتاب، خود به ماهیت خاطراتش اشاره می‌کند. او می‌نویسد خاطرات گاه چنان به سراغ انسان می‌آیند که نمی‌توان نادیده‌شان گرفت و تصریح می‌کند که این‌ها فقط خاطره نیستند، بلکه «زندگی گذشته» هستند.
وی معتقد است این جمله را می‌توان کلید فهم کتاب دانست. اگر نویسنده صرفاً از زندگی خودش سخن می‌گفت، اثر در حد زندگی‌نامه یا خاطرات شخصی باقی می‌ماند؛ اما در بسیاری از صفحات، «منِ نویسنده» به دریچه‌ای برای مشاهدهٔ «ما» تبدیل می‌شود؛ یعنی جامعه‌ای که نویسنده در آن بزرگ شده است.
وی بیان کرد: وقتی نویسنده از کار کردن نوجوانان در تابستان سخن می‌گوید، در واقع از اقتصاد خانواده، تربیت اجتماعی و مفهوم کار در آن دوره حرف می‌زند. وقتی از خرید روزانهٔ نان، گوشت، قند، چای و حبوبات یا آوردن آب از آب‌انبارها می‌گوید، تصویری از سبک زندگی و امکانات شهری آن روزگار ارائه می‌کند.
بانی افزود: وقتی از شب‌های تابستان، پهن کردن فرش و گلیم جلوی اتاق، سماور ذغالی، غذای ساده، دورهمی همسایه‌ها و حتی مشکل استفادهٔ مشترک از یک توالت در خانه‌های چندخانواری می‌نویسد، در حقیقت بخشی از جامعه‌شناسی زندگی روزمرهٔ اراک را ثبت کرده است.
این پژوهشگر تأکید کرد: این‌ها شاید در نگاه نخست جزئیات کوچکی باشند، اما برای آیندگان دقیقاً همین جزئیات است که تصویر یک دورهٔ تاریخی را زنده می‌کند.
تاریخ رسمی و تاریخ زندگی مردم
بانی در ادامه گفت: به نظر من مهم‌ترین ارزش «گمشده در خاطره‌ها» این است که تاریخ اراک را فقط از زاویهٔ مدیران، بناهای مشهور، تحولات سیاسی یا وقایع بزرگ نمی‌نگرد. تاریخ شهر فقط تاریخ شهرداران، استانداران، کارخانه‌ها، خیابان‌ها و ساختمان‌های شاخص نیست؛ تاریخ واقعی هر شهر، تاریخ مردمی است که در آن زندگی کرده‌اند.
بازار؛ مهم‌ترین بخش تاریخی کتاب
این پژوهشگر با اشاره به بخش‌های مربوط به بازار در کتاب اظهار کرد: به نظر می‌رسد مهم‌ترین و در عین حال حساس‌ترین بخش کتاب، مطالب مربوط به بازار و سازه‌های زیرزمینی آن باشد.
وی افزود: البته گام بعدی ضروری است؛ این خاطرات باید با اسناد، نقشه‌ها، عکس‌ها، روایت‌های دیگر و مطالعات تخصصی تطبیق داده شوند تا از دل آنها، تاریخی مستندتر و جامع‌تر از زندگی اجتماعی و کالبدی اراک شکل بگیرد.
بانی در پایان خاطرنشان کرد: در چنین نگاهی، «گمشده در خاطره‌ها» نه پایان تاریخ‌نگاری این بخش از اراک، بلکه یکی از مواد اولیهٔ مهم برای آغاز آن است.
وی تصریح کرد: شاید منصفانه‌ترین داوری دربارهٔ این کتاب آن باشد که «گمشده در خاطره‌ها» اثری صمیمی و خاطره‌محور، با کاستی‌های طبیعی یک خاطره‌نگاری شخصی است، اما در عین حال ظرفیت قابل‌توجهی برای تبدیل شدن به یکی از منابع تاریخ شفاهی و اجتماعی اراک به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند زندگی روزمره، مشاغل، محله‌ها، حمل‌ونقل، بازار، آب، حمام‌ها، قنات‌ها، فاضلاب و میراث کالبدی از دست‌رفتهٔ شهر دارد.
عذرا مرادی، پژوهشگر حوزه مدیریت و فرهنگی معتقد است؛ در دنیایی که سایه جنگ‌ها، بحران‌های اقتصادی و ناپایداری‌های اجتماعی به‌شدت بر روانِ جامعه سنگینی می‌کند، رویکرد نسل جدید به مطالعه، رنگ و بوی متفاوتی به خود گرفته است.
فارس- راه‌اندازی موزه‌ای به نام پرویز تناولی، پژوهشگر، مجسمه‌ساز و مولف ۴۰ عنوان کتاب و مقاله در شیراز، اگرچه چند سال پیش مطرح شد، اما همچنان یکی از ایده‌های مهم در حوزه موزه‌داری معاصر ایران به شمار می‌آید؛ ایده‌ای که می‌تواند میان هنر مدرن، تاریخ فرهنگی فارس و میراث ناملموس ایران پیوندی تازه ایجاد کند.
مرکزی – «گمشده در خاطره‌ها»، نوشتهٔ ولی‌الله شیخی مهرآبادی، می‌توان تلاشی برای ثبت بخشی از تاریخ نانوشته و بازخوانی گوشه‌هایی از گذشتهٔ اجتماعی و فرهنگی اراک دانست.
بیستمین دوره جایزه کتاب شیخ زاید با دریافت بیش از ۴ هزار نامزدی از ۷۴ کشور برگزار شد و برگزیدگان بخش‌های مختلف ادبیات، نویسنده جوان، ترجمه، مطالعات انتقادی، فرهنگ عربی در زبان‌های دیگر و نسخه‌های خطی در مراسمی در ابوظبی تجلیل شدند.
پیام تولستوی برای جهان امروز همچنان زنده است؛ پیامی درباره حقیقت، شفقت، آزادی وجدان، نقد قدرت و حفظ کرامت انسان در عصر فناوری و هوش مصنوعی.
بوشهر- امید غضنفر، روزنامه‌نگار و شاعر ۶۱ ساله بوشهری پس از سال‌ها بیماری چشم از جهان فروبست.
آذربایجان شرقی - همایش سه‌روزه مدیران کل کتابخانه‌های عمومی استان‌ها، با هدف هم‌اندیشی درباره اولویت‌های راهبردی نهاد، ارزیابی عملکرد استان‌ها و بررسی راهکارهای تحقق نقشه راه تحول، با حضور دبیرکل نهاد، دستیار دبیرکل، معاونان و مدیران کل استانی، در شهر تبریز آغاز شد.
زنجان - محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی کاسپین زنجان این روزها حال و هوایی متفاوت به خود گرفته تا پس از هفت سال چشم انتظاری مردم زنجان، پذیرای نمایشگاه کتاب باشد.
رئیس دبیرخانه شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از فعالیت بیش از شش هزار کتابخانه روستایی خبرداد.
سیستان و بلوچستان - فیلم‌های سینمایی کودک و نوجوان با تجهیزات سینما سیار انجمن سینمای جوانان ایران در نمایشگاه کتاب به نمایش در می آیند.
مرکزی – نشست ادبی بزرگداشت شهدا و تبیین مفاهیم ارزشی با حضور سید وحید سمنانی، شاعر و پژوهشگر و جمعی از شاعران استان مرکزی در اراک برگزار شد.
زنجان - زنجان پس از هفت سال وقفه از روز ۱۸ مهر ماه آماده میزبانی از یازدهمین نمایشگاه استانی کتاب است.
سیستان و بلوچستان-جلسه شعرخوانی و رونمایی از کتاب «میار» نوشته ملیحه طوفانی، در حاشیه نمایشگاه کتاب به همت انجمن شعر و ادب زاهدان و با حضور عبدالسلام بلوچ‌زاده، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان، هادی هزاره‌مقدم، معاون فرهنگ و رسانه، دکتر مصطفی سالاری از اساتید هیئت علمی دانشگاه آزاد ،آقای علی کیخا مسئول انتشارات تنگه احد و جمعی از شاعران، نویسندگان و علاقه‌مندان به ادبیات برگزار شد.
فارس - مراحل پایانی آماده‌سازی کتابخانه عمومی «فرشتگان میناب» در حال انجام است.
اصفهان- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بر ضرورت استفاده از ظرفیت فعالیت‌های فرهنگی و هنری در محیط‌های آموزشی تاکید کرد.
آذربایجان شرقی- در سفر دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به آذربایجان شرقی، تعداد ۴ کتابخانه استان بازگشایی شد.
شاید تمام کتاب را بتوان در همان یک جمله خلاصه کرد: «من معتقدم امام حسن مجتبی شجاع‌ترین چهره تاریخ اسلام است.» این جمله، اگر فقط از کنارش رد شویم، شاید عجیب باشد. مگر نه اینکه نام امام حسین علیه‌السلام با کربلا و عاشورا و آن ایستادگی بی‌نظیر گره خورده است؟ پس این شجاعتِ امام حسن کجای ماجراست؟
نخستین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، ۱۴ آبان سال ۱۳۶۶ در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار شد.
سیستان و بلوچستان - غلامحسین لک‌زائیان‌پور نویسنده و شاعر گفت: برگزاری نمایشگاه کتاب سیستان‌وبلوچستان شرایطی را فراهم می‌کند تا نویسندگان بومی بتوانند آثار خود را عرضه کنند و جامعه با فعالیت‌های آنها آشنا شود.
فارس - مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان فارس، گفت: در روزهای ۱۸ و ۱۹ مهرماه، ورود به مجموعه حافظیه برای تمامی سفیر ارجانان و میهمانان رایگان خواهد بود.
کولاکوفسکی در این کتاب به خواننده نمی‌گوید چگونه صادق‌تر، خوشبخت‌تر یا باوفاتر باشد، بلکه نشان می‌دهد که پشت هرکدام از این کلمه‌های آشنا، پیچیدگی‌هایی نهفته است که ارزش توقف و تأمل دارد.
ایلام- پانزدهم مهر، شصتمین سال فعالیت کتابخانه‌های سیار روستایی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است. کتابخانه‌هایی که از پیچ‌وخم جاده‌ها گذشتند تا به رویاهای کودکان روستایی رنگ واقعیت بزنند.
سهراب سپهری، «سالک مدرنی» که واژگان را به رنگ‌های اشراق پیوند زد، مسیری را از «مرگ رنگ» تا «ما هیچ، ما نگاه» پیمود تا به مواجهه‌ای بی‌واسطه با هستی برسد. در این گفت‌وگو با سروش دباغ، از پیوند میان جسمانیت واژگان و بوم نقاشی سهراب می‌گوییم، ردپای سفرهای شرق دور را در ایماژهای بکر او می‌جوییم و در نهایت به یکی از بحث‌برانگیزترین نقاط نقد ادبی می‌پردازیم: آیا سهراب در سلوک اگزیستانسیال خود، از درد انسان انضمامی و دغدغه‌های اجتماعی غافل بود؟