تجلی میراث علوی در دیوان حافظ
مصطفی شاهرضایی، پزشک و پژوهشگر ادبی گفت: پرسش کتاب «راز ساقی» این است که بازتاب شخصیت امام علی (ع) را چگونه می‌توان در دیوان حافظ بررسی کرد و این پرسش، ما را به تأمل در اشاره‌ها و مناسبات معنایی شعر و به مفاهیمی مانند علم، عدالت، فتوت، بخشندگی و هدایت، و به امکان پیوند آن‌ها با میراث علوی می‌رساند.
مصطفی شاهرضایی، نویسنده کتاب «راز ساقی» در گفت‌وگو با سفیر ارجان ایران (سفیر ارجان) با اشاره به اینکه به‌زودی این اثر روانه بازار نشر می‌شود، عنوان کرد: نوشتن درباره حافظ، پیش از هر چیز، مستلزم روشن‌کردن پرسشی است که با خود به دیوان می‌بریم. گستردگی جهان شعر او، امکان بررسی‌های گوناگون را فراهم می‌آورد؛ اما هر بررسی، هنگامی به فهم متن کمک می‌کند که موضوع، شواهد و حدود ادعای خود را مشخص کرده باشد. کتاب بررسی می‌کند که بازتاب شخصیت امام علی علیه‌السلام را در چه نشانه‌ها و مناسبات معنایی دیوان حافظ می‌توان جست‌وجو کرد. تمرکز آن بر امکان یک خوانش علوی است؛ خوانشی که باید قرائن خود را نشان دهد و حدود نتیجه‌گیری‌اش را نیز روشن کند.
شاهرضایی با بیان اینکه پرسش کتاب «راز ساقی» این است که بازتاب شخصیت امام علی (ع) را چگونه می‌توان در دیوان حافظ بررسی کرد؟ گفت: این پرسش، ما را به تأمل در اشاره‌ها و مناسبات معنایی شعر و به مفاهیمی مانند علم، عدالت، فتوت، بخشندگی و هدایت، و به امکان پیوند آن‌ها با میراث علوی می‌رساند.
وی توضیح داد: برای پاسخ به این پرسش باید میان چند سطح تفاوت گذاشت. اشاره‌ای روشن در متن، با قرینه‌ای که یک تفسیر را تقویت می‌کند، یکسان نیست. همچنین سازگاری معنایی یک برداشت، به‌تنهایی قصد تاریخی شاعر را اثبات نمی‌کند. روشن‌ماندن این تفاوت‌ها، هم استدلال را سنجش‌پذیر می‌کند و هم به خواننده امکان می‌دهد با نویسنده موافقت یا مخالفت کند.
این نویسنده به عنوان کتاب اشاره کرد و گفت: «راز ساقی» در پیوند با همین جست‌وجو انتخاب شده است. ساقی، یکی از تصاویر مهم برای ورود به جهان شعر حافظ است؛ تصویری که معنای آن باید در بافت هر غزل بررسی شود. کتاب برای همه ظهورهای این واژه، مصداقی ثابت تعیین نمی‌کند و در پی تبدیل دیوان به مجموعه‌ای از رمزهای دارای پاسخ قطعی نیست. این عنوان، صورت ادبی پرسش کتاب است. تصویر ساقی، زمینه‌ای برای تأمل در بخشندگی، دستگیری و هدایت فراهم می‌آورد. بااین‌حال، انتخاب این عنوان به معنای آن نیست که هر ساقی در دیوان حافظ الزاماً اشاره به امام علی (ع) دارد؛ معنای هر مورد باید در بافت شعر سنجیده شود.
وی توضیح داد: کتاب بر موضوعی مشخص تمرکز دارد و شرح جامع دیوان نیست. برخی نشانه‌ها و مفاهیم را در نسبت با میراث علوی بررسی می‌کند. هدف آن، توضیح مسیر یک تفسیر و فراهم‌کردن امکان ارزیابی آن برای خواننده است. در تدوین اثر، تلاش کرده‌ام بحث فشرده و پیوسته بماند؛ خواننده بتواند پرسش اصلی را دنبال کند و در میان توضیح‌های پراکنده، مسیر استدلال را گم نکند. امدیوارم خواننده پس از مطالعهٔ کتاب، با پرسش‌هایی روشن‌تر به شعر حافظ بازگردد. ارزش چنین اثری را باید در توان آن برای برانگیختن مطالعه، فراهم‌کردن امکان نقد و گشودن گفت‌وگویی مستدل جست‌وجو کرد. تلاش کرده‌ام نثر فشرده باشد، تکرارها کاهش یابد و توضیح‌ها به پرسش اصلی بازگردند. مخاطب، خوانندهٔ علاقه‌مند به حافظ و میراث دینی و عرفانی است. در عین حال، می‌خواهم مسیر استدلال برای خوانندهٔ دقیق و منتقد نیز قابل بررسی باشد.
پنجمین نشست تخصصی «شهر و آب» با عنوان «بحران آب و آینده شهرهای ایران؛ از مسئله آب تا مسئله حکمروایی» در اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار می‌شود.
شصت‌وهفتمین شماره مجموعه «در قاب یک سند» به معرفی فرمان ناصرالدین‌شاه برای احداث چاپارخانه‌ای میان دو چاپارخانه در محدوده قزوین اختصاص دارد. این فرمان، بخشی از اقدامات دوره ناصری برای سامان‌دهی امور پستی و تسریع ارتباطات دیوانی را بازتاب می‌دهد.
خراسان‌رضوی- رئیس اداره خدمات کتابداری سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی گفت: ۳۵ هزار و ۳۱۲ نسخه منبع اطلاعاتی شامل کتاب چاپی، نشریه و پایان‌نامه در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، به سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی اهدا شد.
نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، رویداد علمی-فرهنگی «پیوند با طبیعت» به‌مناسبت روز جهانی کاهش بلایای طبیعی، با محوریت ارتقای فرهنگ حفاظت از طبیعت و آشنایی کودکان و نوجوانان با محیط زیست، در کتابخانه‌های عمومی سراسر کشور برگزار می‌کند.
نمایشنامه «دروغ ذهنی» نوشته سم شپارد، در سالن استاد عباس جوانمرد خانه تئاتر نمایشنامه‌خوانی می‌شود.
اردبیل- سید عبدالرحیم خلخالی قدیمی‌ترین نسخه دیوان حافظ را تصحیح و در اختیار جامعه ادبی گذاشت و به نظر می‌رسد این نسخه را از کتابخانه بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی به دست آورده بود.
رضا مختاری اصفهانی نوشت: آنچه در تاریخ‌نگاری ملکالمورخین نمود دارد، روایت آمیخته به تحلیل او از اجتماع و سیاست ایران است؛ تحلیلی که نشان از نگاه ملی او دارد.
محمدرضا خاکی معتقد است، مترجم باید شناخت کاملی از زندگی نویسنده و شیوه نگارش آثارش داشته باشد و با اطلاعات و آگاهی کافی کتاب ترجمه کند.
سال‌هاست که ایرانی هنگام دلتنگی، سرگشتگی یا تصمیم‌های سخت، سراغ یک نفر می‌رود: حافظ. شاعری که به‌جای نسخه‌نویسی، غزل می‌نویسد و به‌جای پرسیدنِ «به من بگو چه شده»، خودش جوابی می‌آورد که انگار فقط برای تو سروده شده است. او محرمِ اسرارِ این ملت است؛ روانکاوی امیدبخش که با یک بیت، گرهی فروبسته را می‌گشاید. ۲۰ مهر، بهانه‌ای است برای گفتن از مردی که هنوز زنده‌تر از بسیاری از معاصرانِ ماست.
این نشست با سخنرانی سحر قبادی، سعید کافی انارکی، سهیل قاسمی و علیرضا بهرامی همراه خواهد بود.
عبدالجبار الرفاعی، پژوهشگر فلسفه‌ی دین، در مقاله‌ای در وب‌سایت «اواصر» به معرفی کتاب تازه‌ی نصیر کعبی، «محمد در منابع سریانی»، پرداخته است؛ پژوهشی که با گردآوری، ترجمه و تحلیل متون مسیحیان سریانی، تصویری بیرون از سنت اسلامی از پیامبر اسلام و سال‌های نخست ظهور اسلام ترسیم می‌کند.
مریم شفیع‌زاده گفت: ما قصه می‌گوییم تا به کودکان کمک کنیم نوعی زیست ذهنی را تجربه کنند و با شخصیت‌های داستان هم‌ذات‌پنداری داشته باشند. وقتی کودکان خودشان را جای شخصیت‌های قصه قرار می‌دهند، می‌توانند مفاهیم داستان را بهتر درک کنند. این تجربه ذهنی که از طریق شنیدن یک قصه خوب و قصه‌گویی مؤثر شکل می‌گیرد، همان چیزی است که به انتقال بهتر مفاهیم اخلاقی و انسانی کمک می‌کند؛ مفاهیمی که ما به‌عنوان تسهیلگر، مربی کودک و نوجوان، روان‌شناس یا پدر و مادر می‌خواهیم به کودکان منتقل کنیم.
در حالی که جریان‌های چپ‌گرا نجات زمین را در مهار رشد صنعتی و دگرگونی طبقاتی می‌دانند، اقتصاددانان بازار بر نقش گره‌گشای نوآوری فناورانه تأکید دارند. در گفتگوی با شهرام اتفاق، نویسنده‌ی کتاب «طبقه و محیط‌زیست» و پژوهشگر در حوزه اقتصاد محیط‌زیست، دعاوی رویکرد طبقاتی به چالش کشیده و ریشه‌های واقعی بحران‌های اقلیمی بررسی شد.
به گفته مترجم: «مسأله اصلی، صرفاً حضور بدن نیست بلکه این است که چه بدن‌هایی امکان حضور پیدا می‌کنند، چگونه شنیده و دیده می‌شوند و آیا تفاوت‌های آن‌ها در فرایند سیاسی به رسمیت شناخته می‌شود یا نه.»
زنجان - دومین روز از یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان با محوریت شهرستان «خدابنده» و با حضور مدیران ارشد استانی، اهالی فرهنگ و ادب برگزار شد و ضمن رونمایی از آثار حسن خلجی، بر ضرورت بازخوانی اندیشه‌های فیلسوفان و عارفان این دیار و تقویت پیوند جامعه با میراث مکتوب تأکید شد.
مصطفی قوانلو قاجار، مدیر نشر شمعدانی، معتقد است کتاب‌خوانی در ایران باید از «اتاق مطالعه» بیرون بیاید و به یک «منظر عمومی» در جامعه تبدیل شود.
همزمان با روز زبان هندی، نگاهی به زندگی و آثار ۱۱ نویسنده برجسته هندی نشان می‌دهد که از بنیان‌گذاران ادبیات مدرن این زبان تا چهره‌های تاثیرگذار شعر، داستان، نمایشنامه و ادبیات روستایی، هر یک نقشی مهم در گسترش و تحول ادبیات هندی داشته‌اند.
فارس- «پژوهشکده حافظ» طرحی بود که سال‌ها پیش مطرح شد و حتی در مقاطعی نیز مسئولان وقت، از اختصاص زمین برای آن خبر دادند اما سرنوشت این مرکز پس از سال‌ها در هاله‌ای از ابهام است و گویا این پروژه قرار نبود از کاغذ به مرحله اجرا برسد.
سعید مدنی قهفرخی جامعه‌شناس در گفت‌وگو با سفیر ارجان درباره جامعه ایران و علوم اجتماعی صحبت کرد.
مجموعه داستان «صدای جیرجیرکی یک زن» نوشته نعمت مرادی ۲۱ مهر ماه در دانشگاه شهید بهشتی رونمایی خواهد شد.
کرمانشاه- کرمانشاه در طول سال‌ها موضوع پژوهش‌ها و نوشته‌های بسیاری بوده و بخشی از تاریخ، فرهنگ، جامعه و هویت این سرزمین در کتاب‌ها و منابع مکتوب ثبت شده است؛ با این حال آنچه تاکنون گردآوری و پژوهش شده پایان راه شناخت کرمانشاه نیست. در میان منابعی که برای پژوهشگران گردآوری شده همچنان بخش‌هایی از تاریخ و هویت این استان نیازمند مطالعه، ثبت و مستندسازی است؛ مسئله‌ای که ضرورت توجه دوباره به داشته‌ها و خلأهای منابع کرمانشاه‌شناسی را پررنگ می‌کند.
فاطمه سادات میررضی گفت: وقتی یک مورخ تاریخ اسلام را از آفرینش آغاز می‌کند، آن را از مسیر تاریخ پیامبران و امت‌های پیشین به زمان خودش می‌رساند و سپس آن را در افق آخرالزمان قرار می‌دهد، در واقع فقط در حال گزارش کردن گذشته نیست؛ بلکه زمان حال خود را نیز در یک کل تاریخی بزرگ‌تر معنا می‌کند.
با حضور استادان زبان و ادبیات فارسی، نشست رونمایی و جشن امضای «یکی رفت یکی آمد و دیگر آثار نویافته از صادق هدایت» برگزار می‌شود.
خراسان‌رضوی - نوزدهم مهرماه ۱۴۰۵، هشتادوهفتمین سالروز تولد شاعر، پژوهشگر و محقق ادبیات ایران و شهروند نیشابور، «محمّدرضا شفیعی‌کدکنی» است. تصویر پیش‌رو، گواهی دانش‌آموختگی این چهره ماندگار ادبیات ایران از دانشگاه فردوسی مشهد را نشان می‌دهد که در خرداد ۱۳۴۴، با نمره ۱۹ در رشته زبان و ادبیات فارسی صادر شده؛ سندی از روزگار دانش‌اندوزی مردی که همچنان نامش در سپهر شعر و پژوهش ادبی ایران و جهان می‌درخشد.
مهرانگیز اخوی: گاهی یک قصه خوب، بدون اینکه مستقیماً از دوستی، شجاعت، پذیرش تفاوت‌ها یا مسئولیت‌پذیری حرف بزند، این مفاهیم را در جان کودک می‌نشاند. به باور من، قصه‌ای که پس از پایان، ذهن کودک را به حرکت وامی‌دارد، می‌تواند تأثیری عمیق‌تر و ماندگارتر از ده‌ها جمله آموزشی داشته باشد.
امیری طهرانی گفت: آثار باستانی و اسناد تاریخی مورد استناد سخنرانان، بازتابی از روح فرهنگ و اندیشۀ ایرانی است که چنین در پیشینۀ تمدنی این سرزمین و از این میان خلیج فارس و دریای عمان جلوه‌گر شده است؛ فرهنگ و اندیشه‌ای که از ایران باستان تاکنون تداوم یافته و پیوستگی جهانِ ایرانی را تضمین کرده است.
امیر سقراطی معتقد است، اردشیر محصص یکی از ستایش‌شده‌ترین هنرمندانی است که قدر کافی ندید.
همدان- مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری همدان گفت: در حالی که طی روزهای اخیر محور جدید «نوار گردشگری عرفان» تعریف شده، پیگیر قرار گرفتن بوعلی‌سینا و همدان در این مسیر استراتژیک هستیم.
بوشهر- امید غضنفر، روزنامه‌نگار و شاعر ۶۱ ساله بوشهری پس از سال‌ها بیماری چشم از جهان فروبست.
نشست رونمایی و بررسی سه کتاب از محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، صبح روز شنبه (۱۸ مهر ۱۴۰۵) با حضور نویسنده و دو تن از استادان روابط بین‌الملل در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران برگزار شد.
گارسِس با توجه به اینکه در روزگارِ ما رسانه‌ها، مقاله‌هایِ روان‌شناسانه، پژوهش‌هایِ دانشگاهی و... مدام درباره‌ی سودهایِ دوستی که مانند نوشدارویی جادویی می‌تواند تنهایی و بی‌قراریِ انسان را درمان کند، و به سلامتِ ذهن و روانِ انسان کمک کند می‌پردازند، باور دارد که جدا از جنبه‌ی شفابخشی که دوستی دارد، مسأله، درمان بودنِ آن نیست، مسأله بودنِ آن است.
کمیته ملی جایزه نوبل لورییت در ایران، فراخوان نخستین دوره جایزه بین‌المللی نوبل لورییت ۲۰۲۶ را در بخش‌های ادبیات و هنرهای تجسمی منتشر کرد.
مدیر کتابفروشی فرهنگستان، می‌گوید: طی سال‌های اخیر فروش کتاب درسی در کتابفروشی‌ها هم حذف شد و خانواده‌ها دیگر به کتابفروشی‌ها نمی‌آیند و عملاً حضورشان در کتابفروشی‌ها منتفی شده است.
محمدرضا شجریان صاحب یکی از ماندگارترین صداهای موسیقی ایران درباره شعر، موسیقی، آموزش و مسیر تحول آواز ایرانی دیدگاه‌های مشخص و گاه انتقادی داشت.
امروز زادروز محمدرضا شفیعی کدکنی (زادهٔ ۱۹ مهر ۱۳۱۸) ادیب، نویسنده، پژوهشگر و شاعر است. ویدیویی از حضور استاد محمدرضا شفیعی کدکنی در سعدیه شیراز که اخیرا در جوار آرامگاه سعدی ثبت شده است را مشاهده می‌کنید.