ضعف زیرساخت‌ها در بندر بوشهر رفع شود؛ در انتظار ورود کشتی‌های غول‌پیکر
بوشهر - محدودیت زیرساخت‌های بندری و عمق کانال دسترسی بندر بوشهر، ضرورت پذیرش کشتی‌های پهن‌پیکر و افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری کالا را به مطالبه توسعه تجارت دریایی استان تبدیل کرده است.
سفیر ارجان گروه استان ها: بندر بوشهر به‌عنوان یکی از بنادر قدیمی و مهم کشور، در طول سال‌های گذشته نقش قابل توجهی در مبادلات تجاری و تأمین کالاهای مورد نیاز استان و مناطق پیرامونی داشته است، اما تغییرات ساختاری در صنعت کشتیرانی، افزایش ظرفیت کشتی‌های تجاری و رقابت بنادر منطقه، ضرورت بازنگری در ظرفیت‌های عملیاتی این بندر را بیش از گذشته آشکار کرده است.
امروزه در شبکه حمل‌ونقل دریایی، برخورداری از اسکله و محوطه بندری به‌تنهایی برای رقابت‌پذیری کافی نیست. عمق کانال ورودی، طول و ظرفیت اسکله‌ها، توان تجهیزات تخلیه و بارگیری، وسعت انبارها و باراندازها، سرعت انجام تشریفات گمرکی و کیفیت اتصال بندر به شبکه حمل‌ونقل زمینی، مجموعه‌ای از عوامل تعیین‌کننده در جذب خطوط کشتیرانی و افزایش سهم یک بندر از تجارت منطقه‌ای هستند.
در چنین شرایطی، ارتقای زیرساخت‌های بندر بوشهر و فراهم کردن امکان پهلوگیری کشتی‌های پهن‌پیکر، به‌ویژه کشتی‌های با ظرفیت بیش از ۳۰ هزار تن، می‌تواند به یکی از محورهای اصلی توسعه اقتصادی استان تبدیل شود؛ موضوعی که تحقق آن، علاوه بر سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های فیزیکی، نیازمند نوسازی تجهیزات و بهره‌گیری از فناوری‌های جدید در مدیریت عملیات بندری است.
کشتی‌های بزرگ‌تر؛ ضرورت عبور از محدودیت‌های فعلی
کارشناس امور بندری در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به محدودیت زیرساخت‌های بندری بوشهر اظهار کرد: توسعه تجارت دریایی استان نیازمند ارتقای ظرفیت‌های عملیاتی بندر و فراهم کردن شرایط لازم برای ورود، پهلوگیری و تخلیه و بارگیری کشتی‌های پهن‌پیکر است.
مصطفی قاسمی افزود: در شرایطی که بخش مهمی از تجارت جهانی از طریق حمل‌ونقل دریایی انجام می‌شود، بنادری که امکان پذیرش کشتی‌های بزرگ‌تر و جابه‌جایی حجم بیشتری از کالا را دارند، از مزیت رقابتی بالاتری برخوردارند. از این رو، محدودیت در عمق کانال دسترسی و ظرفیت تجهیزات بندری می‌تواند بر میزان بهره‌برداری از ظرفیت‌های تجاری یک منطقه اثر بگذارد.
این کارشناس با تأکید بر ضرورت توسعه زیرساخت‌های بندر بوشهر بیان کرد: تعمیق کانال ورودی، ارتقای ظرفیت اسکله‌ها، تأمین تجهیزات جدید تخلیه و بارگیری و توسعه محوطه‌های عملیاتی باید به‌صورت یک مجموعه هماهنگ دنبال شود؛ زیرا افزایش عمق کانال بدون توجه به ظرفیت اسکله‌ها و تجهیزات، به‌تنهایی نمی‌تواند همه نیازهای یک بندر مدرن را برطرف کند.
وی ادامه داد: ورود کشتی‌های بزرگ‌تر، در صورت فراهم بودن سایر الزامات فنی و عملیاتی، می‌تواند امکان جابه‌جایی محموله‌های بیشتر در هر سفر را فراهم کند و در نتیجه، تعداد سفرهای مورد نیاز برای انتقال حجم مشخصی از کالا را کاهش دهد. این موضوع به‌ویژه در تجارت کالاهای اساسی، مواد اولیه صنایع و محموله‌های حجیم، از اهمیت اقتصادی برخوردار است.
به گفته این کارشناس، توسعه بندر بوشهر باید بر مبنای ارزیابی دقیق نوع کالاهای هدف، نیاز صاحبان کالا، ظرفیت بازارهای تجاری و روندهای آینده کشتیرانی انجام شود تا سرمایه‌گذاری‌های صورت‌گرفته به افزایش واقعی ظرفیت عملیاتی و جذب فعالیت‌های اقتصادی منجر شود.
تعمیق کانال؛ حلقه اصلی توسعه بندر بوشهر
یکی از مهم‌ترین طرح‌های زیرساختی مطرح‌شده برای ارتقای جایگاه بندر بوشهر، تعمیق کانال دسترسی این بندر با هدف فراهم کردن امکان پذیرش کشتی‌های تا ۵۰ هزار تن است؛ طرحی که در صورت اجرا و تکمیل سایر زیرساخت‌های مورد نیاز، می‌تواند ظرفیت عملیاتی بندر را افزایش دهد و دامنه فعالیت‌های تجاری آن را گسترش دهد.
مشاور مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی در امور دریایی با اشاره به اهمیت این پروژه گفت: تعمیق کانال دسترسی بندر بوشهر برای پذیرش کشتی‌های تا ۵۰ هزار تن، از مهم‌ترین طرح‌های زیرساختی مورد نیاز برای ارتقای جایگاه این بندر در تجارت دریایی کشور به شمار می‌رود.
سیاوش ارجمندزاده افزود: اجرای طرح توسعه بندر بوشهر در اوایل دهه ۸۰، یکی از نقاط عطف توسعه زیرساخت‌های بندری استان بود. در قالب آن طرح، عمق کانال دسترسی به ۱۱ متر افزایش یافت و با استحصال زمین، زمینه ایجاد ترمینال جدید کانتینری فراهم شد؛ اقداماتی که ظرفیت عملیاتی و توان رقابتی بندر را افزایش داد.
ارجمندزاده درباره آخرین وضعیت طرح تعمیق کانال دسترسی بندر بوشهر نیز بیان کرد: مطالعات پروژه به پایان رسیده و مجوزهای مورد نیاز آن دریافت شده است. این طرح در مرحله نهایی برای اخذ مجوز برگزاری مناقصه قرار داشته، اما پیگیری‌های مربوط به دریافت مجوز نهایی و آغاز عملیات اجرایی تحت تأثیر شرایط پیش‌بینی‌نشده و محدودیت‌های مالی قرار گرفته است.
این وضعیت نشان می‌دهد که توسعه زیرساخت‌های بندر بوشهر صرفاً به تعریف پروژه و انجام مطالعات محدود نمی‌شود، بلکه عبور از مراحل اداری، تأمین منابع مالی و آغاز عملیات اجرایی، حلقه‌های تعیین‌کننده در تبدیل برنامه‌های توسعه‌ای به ظرفیت واقعی بندر هستند.
از این منظر، تسریع در تعیین تکلیف نهایی پروژه تعمیق کانال، تأمین اعتبار و تدوین برنامه زمان‌بندی مشخص برای اجرا، می‌تواند از مهم‌ترین اولویت‌های توسعه بندر بوشهر باشد.
توسعه بندر فقط با افزایش عمق کانال محقق نمی‌شود
تعمیق کانال دسترسی، شرط مهمی برای پذیرش کشتی‌های بزرگ‌تر است، اما توسعه پایدار بندر به مجموعه‌ای از اقدامات مکمل نیاز دارد. کشتی‌های پهن‌پیکر علاوه بر برخورداری از آبخور مناسب در مسیر دسترسی، به اسکله‌های متناسب، تجهیزات تخلیه و بارگیری با ظرفیت کافی و امکانات لازم برای مدیریت ایمن و سریع عملیات بندری نیاز دارند.
از سوی دیگر، افزایش ظرفیت پذیرش کشتی‌ها بدون توسعه محوطه‌های نگهداری کالا و باراندازها ممکن است به افزایش تراکم محموله‌ها و طولانی شدن زمان توقف کالا در بندر منجر شود. بنابراین، توسعه بندر بوشهر باید به‌گونه‌ای طراحی شود که تمام مراحل ورود کشتی، پهلوگیری، تخلیه، انبارش، انجام تشریفات گمرکی و انتقال کالا به مقصد نهایی با هماهنگی و سرعت مناسب انجام شود.
در این چارچوب، توسعه مجتمع بندری نگین و ایجاد پایانه‌ها و محوطه‌های عملیاتی جدید، می‌تواند مکمل طرح تعمیق کانال باشد. افزایش ظرفیت انبارها، تجهیز باراندازها و ارتقای امکانات نگهداری و جابه‌جایی کالا نیز باید متناسب با نوع محموله‌های هدف و پیش‌بینی رشد تجارت دریایی دنبال شود.
همچنین تأمین تجهیزات نوین بندری، از جرثقیل‌ها و سامانه‌های مکانیزه جابه‌جایی بار تا تجهیزات کنترل و پایش عملیات، می‌تواند در افزایش سرعت تخلیه و بارگیری و کاهش زمان توقف کشتی‌ها نقش مؤثری داشته باشد.
البته انتخاب تجهیزات باید بر اساس نوع کالا، مشخصات شناورها، ظرفیت اسکله‌ها و مطالعات اقتصادی صورت گیرد. به‌کارگیری فناوری‌های پیشرفته زمانی اثربخش خواهد بود که با برنامه توسعه فیزیکی بندر و نیازهای واقعی صاحبان کالا هماهنگ باشد.
فناوری‌های نوین؛ ضرورت مدیریت هوشمند عملیات بندری
یکی دیگر از الزامات ارتقای جایگاه بندر بوشهر، استفاده گسترده‌تر از فناوری‌های نوین و سامانه‌های اطلاعاتی در مدیریت عملیات است. در بنادر امروزی، سرعت جابه‌جایی کالا تنها به توان تجهیزات مکانیکی وابسته نیست، بلکه کیفیت تبادل اطلاعات میان سازمان بنادر، گمرک، شرکت‌های حمل‌ونقل، صاحبان کالا و سایر دستگاه‌های مرتبط نیز اهمیت دارد.
معاون امور بندری و اقتصادی سازمان بنادر و دریانوردی با تأکید بر نقش سامانه‌های عملیاتی و اطلاعاتی در مدیریت بنادر، اظهار کرده است که این سامانه‌ها با فراهم کردن داده‌های دقیق، زمینه تصمیم‌گیری بهتر و افزایش کارآمدی فعالیت‌های بندری را فراهم می‌کنند.
عادل دریس اضافه کرد: استفاده مؤثر از سامانه‌های عملیاتی بندر بوشهر می‌تواند به بهبود عملکرد کمیته‌های مرتبط با تجارت، تسهیل فرایندهای بندری و تسریع در ترخیص کالاهای اساسی کمک کند.
برای بندری که به دنبال افزایش ظرفیت پذیرش کشتی‌های بزرگ‌تر است، توسعه این زیرساخت‌های دیجیتال اهمیت مضاعفی دارد. برنامه‌ریزی دقیق زمان ورود و پهلوگیری شناورها، مدیریت نوبت تخلیه و بارگیری، کنترل موجودی کالا، کاهش معطلی تجهیزات و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند از طریق سامانه‌های یکپارچه بهبود یابند.
در کنار این موارد، توسعه سامانه‌های پایش ایمنی، تقویت ارتباطات رادیویی شناورها و به‌کارگیری ابزارهای دقیق برای مدیریت تردد دریایی نیز در افزایش ایمنی و کارآمدی عملیات بندری مؤثر است.
از سوی دیگر، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی مرتبط با زنجیره تجارت و حمل‌ونقل، از گمرک تا نهادهای مسئول حمل کالا، می‌تواند زمان انجام تشریفات و انتقال محموله‌ها را کاهش دهد. در واقع، مزیت یک بندر مدرن تنها در سرعت تخلیه کشتی خلاصه نمی‌شود، بلکه در توانایی آن برای انتقال سریع، مطمئن و کم‌هزینه کالا از دریا به بازار مصرف یا مراکز تولیدی نیز معنا پیدا می‌کند.
فرصت اقتصادی بوشهر در رقابت بنادر منطقه
بندر بوشهر برای تقویت جایگاه خود در تجارت دریایی، علاوه بر توسعه زیرساخت‌های فیزیکی، باید از ظرفیت‌های جغرافیایی و اقتصادی استان نیز بهره بیشتری ببرد. نزدیکی به مراکز تولید و مصرف، ارتباط با صنایع استان و مناطق پیرامونی و امکان ایفای نقش در انتقال کالاهای مورد نیاز بخش‌های مختلف اقتصادی، از ظرفیت‌هایی است که می‌تواند با توسعه بندر تقویت شود.
در این میان، افزایش توان پذیرش کشتی‌های بزرگ‌تر می‌تواند زمینه جذب محموله‌های حجیم‌تر و افزایش جذابیت بندر برای صاحبان کالا و شرکت‌های کشتیرانی را فراهم کند؛ البته تحقق این هدف به وجود تقاضای تجاری کافی، هزینه‌های رقابتی، خدمات قابل اتکا و دسترسی مناسب به شبکه حمل‌ونقل زمینی وابسته است.
از سوی دیگر، توسعه فعالیت‌های بندری می‌تواند به ایجاد فرصت‌های شغلی مستقیم و غیرمستقیم در حوزه‌های حمل‌ونقل، انبارداری، خدمات فنی، تعمیرات دریایی، بازرگانی و لجستیک منجر شود. افزایش فعالیت اقتصادی در بندر همچنین می‌تواند زمینه گسترش خدمات وابسته و شکل‌گیری کسب‌وکارهای جدید را فراهم کند.
با این حال، برای ارزیابی دقیق منافع اقتصادی طرح تعمیق کانال و توسعه پایانه‌ها، لازم است هزینه‌های سرمایه‌گذاری، میزان تقاضای بالقوه، ظرفیت جذب کالا و آثار پروژه بر درآمدهای بندری به‌صورت کارشناسی بررسی شود. تعیین شاخص‌های روشن برای افزایش تناژ تخلیه و بارگیری، کاهش زمان توقف کشتی‌ها و ارتقای بهره‌وری تجهیزات نیز می‌تواند امکان ارزیابی نتایج طرح را فراهم کند.