فقر همیشه از نداشتن توانایی نیست، گاهی از عدم دسترسی به فرصت‌هاست
بنیانگذار ایفا به مناسبت روز جهانی ریشه‌کنی فقر تأکید می‌کند که بسیاری از افراد با وجود داشتن مهارت و توانایی، به دلیل دسترسی محدود به سرمایه، بازار و فرصت‌های اقتصادی در معرض فقر قرار می‌گیرند. به باور او، حمایت متناسب با نیاز افراد و ایجاد امکان استقلال اقتصادی، در کنار خدمات ضروری و همکاری نهادهای تخصصی، می‌تواند به بهبود پایدار کیفیت زندگی کمک کند.
سارا شاهرخی، بنیانگذار سازمان مردم‌نهاد ایفا: فقر همیشه وضعیتی نیست که انسان‌ها از ابتدا با آن زندگی کرده باشند. گاهی یک بیماری مزمن، حادثه، ازکارافتادگی، جنگ یا از دست رفتن شغل می‌تواند خانواده‌ای را که پیش‌تر از ثبات نسبی برخوردار بوده، در معرض فقر قرار دهد.
ممکن است هزینه درمان فردی تأمین شود، اما خانواده برای عبور از آن شرایط، پس‌انداز و دارایی‌های خود را از دست داده باشد. در چنین وضعیتی، رفع مشکل اولیه لزوما به معنای پایان آسیب‌پذیری اقتصادی نیست.
از سوی دیگر، فقر همیشه ناشی از نداشتن مهارت یا توانایی نیست. بسیاری از انسان‌ها دانش، تجربه و انگیزه کار دارند، اما به دلیل دور بودن از فرصت‌های اقتصادی، سرمایه یا بازار، نمی‌توانند از ظرفیت‌های خود بهره ببرند. گاهی مسئله نه ناتوانی، بلکه نابرابری در دسترسی به فرصت‌هاست.
سال‌ها پیش، در جریان فعالیت داوطلبانه در کنار یک مؤسسه خیریه، از نزدیک دیدم که کمک‌های معیشتی، از جمله بسته‌های اقلام ضروری، تا چه اندازه می‌توانند در روزهای دشوار به خانواده‌ها کمک کنند. در بازدیدهای مجدد از برخی خانواده‌های دریافت‌کننده این حمایت‌ها، می‌دیدم که مشکلات معیشتی آنها همچنان ادامه دارد.
این تجربه برای من پرسشی ایجاد کرد که بعدها در شکل‌گیری ایفا نیز نقش داشت. وقتی فردی توانایی کار و کسب درآمد دارد، چگونه می‌توان در کنار تأمین نیازهای روزمره، فرصتی برای استفاده از توانایی‌های او و رسیدن به استقلال مالی فراهم کرد؟
کمک‌های فوری، خدمات درمانی و حمایت‌های معیشتی هرکدام در جای خود ضروری و ارزشمندند. اما در کنار تعداد افراد تحت پوشش و حجم خدمات ارائه‌شده، باید به نتایج بلندمدت آنها نیز توجه کنیم.
آیا کیفیت زندگی افراد بهبود یافته است؟ آیا امنیت معیشتی بیشتری دارند؟ آیا امکان انتخاب و مشارکت در تصمیم‌هایی که آینده‌شان را شکل می‌دهد، افزایش پیدا کرده است؟
پاسخ برای همه یکسان نیست. برای کسی که توان و تمایل به فعالیت اقتصادی دارد، دسترسی به سرمایه و بازار می‌تواند راهی برای اتکا به درآمد خود باشد. فرد دیگری ممکن است به درمان، مراقبت یا حمایت اجتماعی مستمر نیاز داشته باشد. اولویت‌ها باید با مشارکت خود افراد تعیین شوند.
خوشبختانه مؤسسات مردم‌نهاد بسیاری در ایران با تخصص‌های متفاوت فعالیت می‌کنند و تجربه‌های ارزشمندی از همکاری میان آنها وجود دارد. شاید یکی از فرصت‌های پیش روی ما، تقویت همین ارتباطات و ایجاد مسیرهای روشن‌تر برای ارجاع تخصصی و پیگیری نتایج باشد تا خدمات سازمان‌های مختلف بتوانند یکدیگر را تکمیل کنند.
در ایفا نیز تلاش کرده‌ایم پایداری را بخشی از فرایند حمایت اقتصادی قرار دهیم. در پایش سال ۱۴۰۴، ۹۳ درصد کسب‌وکارهای بررسی‌شده پس از دو سال از آغاز فعالیت همچنان فعال بوده‌اند. پیگیری دوره‌ای به شناسایی مشکلات و همراهی برای رفع آنها کمک می‌کند. البته فعال ماندن کسب‌وکار به تنهایی نشان‌دهنده خروج از فقر نیست. به همین دلیل در حال طراحی سازوکارهایی هستیم تا آثار حمایت‌ها را بر معیشت و کیفیت زندگی افراد، دقیق‌تر و به شکلی مستمر بسنجیم.
کاهش فقر کاری جمعی است و به سیاست‌گذاری و اقدام متولیان عمومی، مشارکت فعالان اقتصادی و ظرفیت نهادهای اجتماعی نیاز دارد. در این میان، همکاری میان مؤسسات مردم‌نهاد با تخصص‌های متفاوت می‌تواند به پیوستگی حمایت‌ها و بهبود نتایج کمک کند.
در روز جهانی ریشه‌کنی فقر، از همه مؤسسات مردم‌نهاد، تشکل‌های اجتماعی و داوطلبانی که در ایران و جهان برای کاهش فقر و حفظ کرامت انسانی تلاش می‌کنند قدردانی می‌کنم و این روز را به آنان تبریک می‌گویم.
امیدوارم با یادگیری از تجربه یکدیگر و گسترش همکاری‌ها، بتوانیم بیش از گذشته به پایداری نتایج و بهتر شدن کیفیت زندگی انسان‌ها کمک کنیم.