ثبت آثار و نقش آن درحفظ هویت تاریخی بوشهر
مجتبی محمدی، کارشناس میراث‌فرهنگی استان بوشهر در یادداشتی نوشت: ثبت آثار تاریخی و فرهنگی نقش بسیار مهمی در حفظ، حراست و معرفی هویت سرزمینی ایران بر عهده دارد. به دلیل غنای فرهنگی و میراثی ایران که روایتگر تاریخی کهن از سده‌های دور و دراز است برای حفظ و صیانت از این آثار قانونی در سال ۱۳۰۹ شمسی در مجلس وقت به تصویب رسید و سپس در سال ۱۳۱۲ شمسی این قانون به‌روزرسانی و تکمیل شد. این قانون توسط محمد علی فروغی پیگیری و به تصویب رسید. اگر اوج اقدامات فروغی را در سال‌های پس از شهریور ۱۳۲۰ و حمله متفقین به ایران یعنی حفظ تمامیت ارضی ایران بدانیم؛ در عرصه فرهنگ و میراث فرهنگی نیز می‌توان توجه وی به میراث مکتوب کهن ایرانیان یعنی تصحیح کلیات سعدی و دیوان حافظ از سویی و پایه‌گذاری قانون ثبت آثار تاریخی بعنوان آثاری ملی را یکی دیگر از اقدامات مهم و اساسی فروغی دانست.
قانونی که فروغی با هدف حفظ و صیانت از آثار تاریخی پایه‌گذاری کرد پایه و مبنایی شد برای توجه به حفظ داشته‌ها و دستاوردهای تاریخی و تمدنی ایران در ادوار بعد.
نخستین اثر ثبتی ایران در سطح ملی، سلیمان تپه در ایلام بود که توسط آندره گدار باستان‌شناس فرانسوی و از مؤسسان اولیه موزه ملی ایران معرفی و به ثبت رسید.
بنیانی که توسط ایران دوستان و شخصیت‌های فرهیخته‌ای چون؛ محمد علی فروغی، آندره گدار و علی اصغر حکمت گذاشته شد در دوره‌های بعد ادامه داشته و از دهه هشتاد شمسی به این سو توجه به حفظ و حراست از آثار ثبتی با هدف ثبت ملی و سپس ثبت جهانی آن بیش از گذشته شد.
درمیان استان‌های کشور، استان بوشهر نیز در کانون توجهات با هدف ثبت آثار در رده ملی قرار گرفت. پیشینه تاریخی بندر و استان بوشهر به مرور با کاوش‌های صورت گرفته توسط باستان‌شناسان و شرق‌شناسان اروپایی و همچنین باستان‌شناسان و مورخان داخلی بر همگان آشکار و مسلم گشت.
محوطه باستانی ریشهر، تل پی تل، نجیرم، جنابه، سیراف، کاخ‌های بردک سیاه و چرخاب و توز یا توج در دشتستان همه و همه حکایت از تاریخ پر فراز و نشیب این بندر و این استان کهن در کرانه خلیج فارس دارد که از سال ۱۳۱۰ شمسی با ثبت محوطه تاریخی ریشهر روند حفظ، حراست و معرفی این آثار در سطح ملی و جهانی آغاز شده است.
اما چرا ثبت آثار تاریخی فرهنگی بوشهر مهم است؟ پاسخ این پرسش را می‌توان از جنبه‌های گوناگون بررسی کرد.
نخست آنکه خود پژوهش و بررسی در زمینه آثار تاریخی بوشهر، اعم از غیر منقول، منقول، ناملموس و طبیعی، موجب دستیابی و کشف اطلاعات جدیدتری با هدف شناخت و بازتعریف گذشته تاریخی بوشهر خواهد شد؛ چرا که محور اصلی حوزه ثبت، محوری پژوهشی نظیم گرا است و بر این اساس پایه‌گذاری شده است.
مورد بعدی آنکه حوزه ثبت آثار به لحاظ رویکرد و نگاه به پژوهش که اساس آن را تشکیل می‌دهد، حوزه همه شمولی است و جغرافیای تاریخی بیعی بوشهر در کنار آثار و بقایای باقیمانده از دوران کهن تا به معاصر می‌تواند داده‌های خام پژوهش مبتنی بر ثبت را که هدف آن، معرفی، حفظ و حراست از این میراث است را تا حدود زیادی برآورده کند.
مورد سوم آنکه همه ما به خوبی می‌دانیم که هویت تاریخی هر شهر و کشوری بر چه مبنایی در طول تاریخ شکل می‌گیرد، بنابراین هویت تاریخی بوشهر را هم از همان ابتدای شکل‌گیری نخستین جوامع شهری عوامل مهمی چون؛ جغرافیایی طبیعی مبتنی بر دریا، بازرگانی و تجارت شکل داده است. بنابراین از خلال این عوامل مهم است که نوعی میراث معنوی مختص بوشهر که برخواسته از پیوند با دریا و صید و صیادی است شکل گرفته است. به جرأت می‌توان گفت که این میراث معنوی و فرهنگی غنی، بن مایه و هویت تاریخی، فرهنگی و اجتماعی بوشهر را کل و جلوه‌ای خاص بخشیده است.
میراث معنوی بوشهر که حاصل یک فرایند تاریخی است در یک تداوم و تحول زمانی شکل گرفته است و تا به امروز نیز ادامه یافته است. بنابراین هرآنچه که لازم و ملزوم یک انسان بوشهری بوده است با گذشت و گذر ایام تکوین یافته و این میراث فرهنگی، خود را در قالب آداب و رسوم، مناسک‌های مختلف در سوگ و در شادی، دریا و دریانوردی، صید و صیادی و موسیقی نشان داده است.
می‌توان گفت که سوژه‌های فرهنگی بوشهر به قدری قوی است که دست محققان را برای ثبت این آثار فرهنگی، که در واقع پشتوانه هویت تاریخی این بندر و این استان است باز می‌گذارد. در پایان می‌توان هویت تاریخی بوشهر را هویتی فرهنگ ساز و در عین حال پویا دانست که در طول تاریخ خود متناسب با زمان، بازتولید شده و در نهایت به نسل امروز رسیدهاست. «تاریخ غنی»، «فرهنگ پویا و متکثر مبتنی بر دریا» و «تجارت» اضلاع مختلف هویت بوشهر را تشکیل داده‌اند که این مهم به ثبت آثار فرهنگی این شهر وجاهت خاصی می‌بخشد.