گره مدیریت پسماند کرج کجاست؟
کرج _ از تمرکز زباله در حلقه‌دره تا تذکرات نظارتی درباره پیمانکاران، مدیریت پسماند کرج با چالش‌هایی روبه‌روست که بررسی آمار رسمی و پاسخ‌گویی مسئولان را ضروری می‌کند.
سفیر ارجان گروه استان‌ها، حمیدرضا عبدالمنافی : مدیریت پسماند در استان البرز، به‌ویژه در شهر کرج، دیگر با جمع کردن زباله از سطل‌ها و بردنش به محل دفن تمام نمی‌شود. حجم تولید، تفکیک از مبدأ، بازیافت، شیرابه، مراکز دپو، کار پیمانکاران و نظارت بر همه این حلقه‌ها، بخشی از همین پرونده‌اند. جمعیت بیشتر شده و شهر به سمت سکونتگاه‌های تازه رفته است؛ پس این پرسش جدی‌تر از گذشته مطرح می‌شود که ساختار فعلی هنوز جواب می‌دهد یا نه!
تمرکز بخش بزرگی از این چرخه در حلقه‌دره، حمل زباله شهرهای مختلف به یک نقطه و ظرفیت زیرساخت‌های موجود، سال‌هاست سر میز بحث است. ارزیابی عملکرد شهرداری کرج، نتیجه برنامه‌های تفکیک و بازیافت و نظارت بر پیمانکاران هم باید با داده‌های رسمی و گزارش‌هایی دنبال شود که بتوان آن‌ها را راستی‌آزمایی کرد.
جواد چپردار ، رئیس کمیسیون حقوقی شورای اسلامی شهر کرج، در گفت‌وگو با سفیر ارجان از لزوم اصلاح سیاست‌های پسماند می‌گوید.
وی بازنگری در تمرکز مراکز دپو، تقویت تفکیک از مبدأ، بررسی کارنامه پیمانکاران و پیگیری تذکرات نظارتی را خواستار است. چپردار همچنین می‌گوید باید سرانه تولید زباله در کرج و البرز، وضعیت پسماندهای عفونی، صنعتی و ساختمانی و پاسخ دستگاه‌های مسئول به تذکرها و مستندات ارائه‌شده روشن شود.
در ادامه گفتگو ما با جواد چپردار، رئیس کمیسیون حقوقی شورای اسلامی شهر کرج را میخوانید:
بزرگ‌ترین چالش پسماند در البرز چیست؟
یکی از مسائل اصلی این است که حجم زیادی از پسماند در یک مرکز جمع می‌شود و بخش مهمی از مدیریت زباله استان به حلقه‌دره گره خورده است.
برآوردها می‌گوید البرز روزانه حدود هزار و ۷۰۰ تن زباله تولید می‌کند و سهم کرج بیش از ۷۰۰ تن است. اما این ارقام را نمی‌شود قطعی منتشر کرد؛ آمار رسمی، جمعیت مبنا و نوع پسماندهای محاسبه‌شده را باید از مراجع مسئول گرفت.
بحث فقط سر وزن زباله نیست. اینکه چطور جمع می‌شود، چطور منتقل می‌شود، کجا پردازش و بازیافت می‌شود و سرانجام چگونه دفن می‌شود هم اهمیت دارد. وقتی بیشتر این مراحل در یک محدوده متمرکز باشد، ظرفیت زیرساخت‌ها، هزینه حمل و پیامدهای زیست‌محیطی را باید پیوسته سنجید.
چرا تمرکز در حلقه‌دره را مسئله‌ای ساختاری می‌دانید؟
ساختار مدیریت پسماند باید با جمعیت، توسعه شهر و تغییر محدوده‌های سکونتی هماهنگ شود. تصمیم‌هایی که در گذشته و متناسب با شرایط همان روز گرفته شده، لزوماً جواب نیاز امروز نیست. با بزرگ شدن شهرها و بیشتر شدن زباله باید دید این ساختار هنوز کارآمد است یا فعالیت‌ها را باید به شکل منطقی‌تری توزیع کرد.
شهرداری کرج به‌تنهایی از پس این مسئله برمی‌آید؟
در شهری مثل کرج، به‌خصوص وقتی زباله از شهرهای دیگر هم به آن می‌رسد و موضوع از مرز شهری فراتر می‌رود، بدون هماهنگی دستگاه‌های مختلف کار پیش نمی‌رود. شهرداری مسئولیت‌های اجرایی مشخصی دارد، اما جانمایی مراکز، رعایت الزامات محیط‌زیستی و هماهنگی میان شهرها را باید با مشارکت نهادهای ذی‌ربط بررسی کرد.
برای کم کردن بار حلقه‌دره چه پیشنهادی دارید؟
باید امکان ساخت یا تقویت مراکز منطقه‌ای مدیریت پسماند بررسی شود تا زباله مناطق مختلف مجبور نباشد همه‌اش به یک نقطه برود. پیشنهادهایی درباره ظرفیت مناطق شرقی و غربی استان و نقاطی مثل نظرآباد مطرح شده است.
با این حال، انتخاب هر محل باید بر پایه مطالعه فنی، زیست‌محیطی، جمعیتی و اقتصادی و بعد از بررسی ضوابط قانونی باشد.
در انتخاب محل مراکز جدید چه معیارهایی را باید دید؟
فاصله از سکونتگاه‌ها، منابع آب، ویژگی‌های زمین، مسیر دسترسی، جهت باد، ظرفیت پردازش، امکان کنترل شیرابه و رعایت ضوابط محیط‌زیستی از معیارهای مهم است. جانمایی را نباید صرفاً به دسترسی به زمین یا کم شدن هزینه حمل گره زد؛ اثر بلندمدت آن بر سلامت مردم و محیط‌زیست هم باید سنجیده شود.
دور بودن مبدأ زباله چه دردسری درست می‌کند؟
هرچه مسافت بیشتر شود، هزینه حمل و نیاز به نظارت بر خودروها هم بالاتر می‌رود. در این شرایط باید ناوگان، نشت شیرابه، رعایت الزامات بهداشتی و تخلیه زباله در محل مجاز را جدی‌تر کنترل کرد. برای این کار هم باید مسیرهای انتقال، عملکرد ناوگان و وضعیت واقعی مراکز دپو را دید.
آیا فعالیت حلقه‌دره قطعاً سلامت ساکنان اطراف را تهدید می‌کند؟
پاسخ دقیق به این پرسش بدون داده‌های معتبر پایش محیط‌زیستی و بهداشتی ممکن نیست. کیفیت آب و خاک، وضعیت هوا، مدیریت شیرابه، شیوه دفع و فاصله مراکز از محل زندگی مردم را باید بررسی کرد.
نگرانی ساکنان و گزارش‌های محلی هم باید جدی گرفته شود، ولی قضاوت درباره میزان خطر باید بر شواهد کارشناسی و اطلاعات رسمی تکیه کند.
برخی می‌گویند حلقه‌دره در زمان احداث طبق استانداردهای همان دوره مکان‌یابی شده است. نظر شما؟
شرایط زمان احداث و ضوابط آن روز را باید در نظر گرفت. اما حتی اگر مکان‌یابی اولیه بر اساس معیارهای وقت درست بوده باشد، دلیل نمی‌شود که دیگر نیازی به ارزیابی دوباره نباشد. گسترش سکونتگاه‌ها، تغییر شرایط محیطی و رشد حجم پسماند ممکن است بازنگری در شیوه فعالیت مرکز و میزان انطباق آن با استانداردهای روز را ضروری کند.
اگر زباله ورودی به حلقه‌دره کم شود، مشکل حل می‌شود؟
کاهش ورودی مهم است، ولی کافی نیست. تفکیک از مبدأ، بازیافت، پردازش پسماند آلی، مدیریت شیرابه، اصلاح روش‌های دفع نهایی و نظارت بر پیمانکاران باید هم‌زمان پیش برود. اگر فقط حجم ورودی کم شود و کیفیت پردازش و دفع همان بماند، بخش مهمی از مشکلات سر جایش می‌ماند.
تفکیک زباله از مبدأ در این اصلاحات چه جایگاهی دارد؟
تفکیک از مبدأ یکی از ستون‌های اصلی مدیریت اصولی پسماند است. وقتی خشک و تر از همان ابتدا درست جدا شوند، امکان بازیافت بیشتر می‌شود و حجم زباله‌ای که راهی محل دفن می‌شود کم می‌شود.
این هدف بدون آموزش مداوم شهروندان، زیرساخت جمع‌آوری جداگانه و نظارت بر پیمانکاران به نتیجه نمی‌رسد.
چرا برنامه‌های تفکیک و خانه‌های بازیافت همیشه نتیجه نمی‌دهند؟
برای قضاوت باید دانست چقدر پسماند در مبدأ تفکیک می‌شود، چه حجمی به مراکز بازیافت می‌رسد و در نهایت چه مقدار از مواد جمع‌آوری‌شده دوباره قابل استفاده است.
وجود یک خانه بازیافت یا اجرای کمپین اطلاع‌رسانی، به‌تنهایی نشانه موفقیت نیست. کارنامه واقعی را باید با شاخص‌های عددی و گزارش‌های قابل راستی‌آزمایی سنجید.
آیا کمپوست می‌تواند بخش بزرگی از مشکل را حل کند؟
پردازش پسماند آلی و تولید کمپوست می‌تواند حجم زباله قابل دفن را کم کند. ولی اثربخشی آن به ترکیب پسماند، کیفیت تفکیک، ظرفیت تأسیسات و امکان مصرف محصول نهایی بستگی دارد.
اگر مواد آلی با زباله‌های نامناسب مخلوط شود، کیفیت کمپوست پایین می‌آید. پس توسعه این روش باید با مطالعه فنی و اقتصادی و برنامه روشن برای استفاده از محصول همراه باشد.
زباله‌سوزی و دفن کجای کار قرار می‌گیرند؟
یک روش را نمی‌شود برای همه انواع پسماند تجویز کرد. اول باید میزان تولید، ترکیب زباله و ظرفیت بازیافت و پردازش مشخص شود. زباله‌سوز هم به فناوری مناسب، کنترل آلاینده‌ها، تأمین هزینه بهره‌برداری و رعایت ضوابط زیست‌محیطی نیاز دارد. در نهایت، آن بخش از پسماند که نه بازیافت می‌شود و نه پردازش، باید با روش بهداشتی و زیر نظارت دفع شود.
برای سنجش عملکرد شهرداری کرج چه شاخص‌هایی را باید دید؟
کارنامه شهرداری را نباید فقط با جمع‌آوری روزانه زباله سنجید. میزان تفکیک از مبدأ، سهم پسماند بازیافتی، حجم ارسالی به محل دفن، وضعیت شیرابه، هزینه جمع‌آوری و انتقال، کیفیت خدمات پیمانکاران و رعایت الزامات بهداشتی و محیط‌زیستی از شاخص‌های مهم است. باید هم روشن شود چه مقدار از برنامه‌های مصوب اجرا شده و در عمل چه نتیجه‌ای داشته است.