دوسوم مردم از فیلترشکن استفاده می‌کنند | چه کسانی از فیلترینگ اینترنت در ایران سود می‌برند؟ مردم ناراضی‌اند، هزینه‌ها بالا می‌رود
انتشار نتایج پیمایش مرکز افکارسنجی مجلس درباره وضعیت اینترنت و فناوری‌های دیجیتال، بار دیگر شکاف میان نیازهای روزمره مردم و سیاست‌های محدودکننده اینترنت در ایران را آشکار کرده است؛ شکافی که فقط به کندی اینترنت یا دسترسی دشوار به شبکه‌های اجتماعی محدود نمی‌شود، بلکه پای هزینه‌های اضافی خانوارها، درآمد کسب‌وکارها و فرصت‌های اقتصادی ازدست‌رفته را نیز به میان می‌کشد.
به گزارش سفیر ارجان ، در این میان، یک پرسش اساسی مطرح است: وقتی بخش بزرگی از جامعه از فیلترینگ ناراضی است، چه کسانی از ادامه آن سود می‌برند؟
بر اساس این پیمایش، ۶۴.۷ درصد پاسخ‌گویان برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی از فیلترشکن استفاده می‌کنند. این رقم نشان می‌دهد فیلترینگ، با وجود محدودکردن دسترسی مستقیم به پلتفرم‌های خارجی، نتوانسته بخش بزرگی از کاربران را از استفاده از آنها منصرف کند؛ در عوض، برای بسیاری از کاربران هزینه و دردسر تازه‌ای ایجاد کرده است.
فیلترینگ؛ بازاری که برای کاربران هزینه دارد
یکی از مهم‌ترین یافته‌های این گزارش، هزینه خرید فیلترشکن است. بر اساس نتایج پیمایش، افرادی که فیلترشکن غیررایگان خریداری می‌کنند، به‌طور متوسط ماهانه ۴۰۵ هزار تومان می‌پردازند. این رقم در مقیاس یک سال به حدود چهار میلیون و ۸۶۰ هزار تومان می‌رسد؛ هزینه‌ای که در شرایط فشار اقتصادی، برای بسیاری از خانوارها قابل‌توجه است.
اگر استارلینک فراگیر شود، چه اتفاقی برای اینترنت ایران می‌افتد؟
اسمارت‌واچ روی مچ یک فرمانده | چرا ساعت فرمانده پدافند غیرعامل خبرساز شد؟
طرح روسیه برای قطع کابل‌های زیر دریا | پمپ بنزین، بانک، اینترنت و بانک تعطیل!
مقصران نامرئی تمام‌شدن بسته‌ها | راز تمام‌شدن سریع بسته‌های اینترنت فاش شد
اما پرسش درباره ذی‌نفعان این بازار، با یک آمار به پاسخ قطعی نمی‌رسد. برای مشخص‌شدن اینکه چه کسانی از فروش فیلترشکن سود می‌برند، باید زنجیره تأمین، فروشندگان، واسطه‌ها، شیوه پرداخت و گردش مالی این بازار بررسی شود. پیمایش مرکز افکارسنجی مجلس به‌تنهایی مشخص نمی‌کند درآمد حاصل از فروش فیلترشکن‌ها به چه اشخاص یا مجموعه‌هایی می‌رسد و چه سهمی از آن در اختیار فروشندگان داخلی یا تأمین‌کنندگان خارجی است.
با این حال، روشن است که محدودیت دسترسی به پلتفرم‌های پرکاربرد، تقاضا برای ابزارهای عبور از فیلترینگ را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی، فروشندگان فیلترشکن می‌توانند از تقاضایی درآمد کسب کنند که در نبود محدودیت‌ها، دست‌کم بخشی از آن شکل نمی‌گرفت.
آیا پلتفرم‌های داخلی برنده فیلترینگ هستند؟
یکی دیگر از پرسش‌های مهم، تأثیر فیلترینگ بر وضعیت شبکه‌های اجتماعی داخلی است. در این پیمایش، ۱۷.۱ درصد پاسخ‌گویان تقویت شبکه‌های اجتماعی داخلی را در اولویت سیاست‌گذاری اینترنت قرار داده‌اند؛ درحالی‌که ۳۸.۷ درصد، رفع فیلترینگ را مهم‌ترین اولویت خود دانسته‌اند.
محدودشدن دسترسی به پلتفرم‌های خارجی می‌تواند بخشی از کاربران و تبلیغ‌دهندگان را به سمت نمونه‌های داخلی سوق دهد. بااین‌حال، از این داده‌ها نمی‌توان نتیجه گرفت که تمام پلتفرم‌های داخلی از فیلترینگ سود می‌برند یا میزان درآمد آنها مستقیما بر اثر محدودیت‌ها افزایش یافته است. برای اثبات چنین ادعایی، بررسی سهم بازار، درآمد تبلیغاتی، حمایت‌های دولتی و میزان مهاجرت کاربران ضروری است.
بااین‌حال، اگر محدودیت‌ها بدون ایجاد امکان رقابت برابر ادامه پیدا کنند، این نگرانی وجود دارد که برخی خدمات داخلی به‌جای جذب کاربران از مسیر کیفیت، امکانات و اعتماد عمومی، از محدودشدن انتخاب کاربران بهره‌مند شوند.
هزینه‌ای فراتر از خرید فیلترشکن
فیلترینگ تنها هزینه دسترسی به اینترنت را افزایش نمی‌دهد. طبق نتایج پیمایش، ۵۶ درصد پاسخ‌گویان گفته‌اند درآمد خود یا سرپرست خانوارشان به اینترنت وابسته است و درآمد نیمی از این افراد در جریان قطعی اخیر اینترنت کاهش یافته است.
همچنین ۵۸.۸ درصد کاربران، سرعت اینترنت را نامطلوب ارزیابی کرده‌اند و ۷۳.۵ درصد نیز از قیمت اینترنت رضایت ندارند یا رضایت کمی دارند. حداکثر قیمت مطلوب هر گیگابایت اینترنت موبایل از نگاه کاربران، به‌طور متوسط ۱۳ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام شده است.
این ارقام نشان می‌دهد محدودیت اینترنت می‌تواند به مسئله‌ای اقتصادی تبدیل شود؛ از کاهش درآمد مشاغل آنلاین و دشواری ارتباط با مشتریان گرفته تا اختلال در آموزش، پژوهش و فعالیت‌های حرفه‌ای. البته سهم دقیق فیلترینگ در این زیان‌ها، بدون تفکیک اثر قطعی اینترنت، کیفیت شبکه و سایر عوامل، قابل محاسبه نیست.
هوش مصنوعی؛ فرصت تازه در سایه محدودیت‌ها
۴۱.۶ درصد مردم گفته‌اند از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و ۷۸.۶ درصد کاربران این فناوری، چت‌جی‌پی‌تی را بیشتر به کار می‌گیرند. آموزش، فعالیت‌های شغلی و مشاوره پزشکی و حقوقی از مهم‌ترین کاربردهای این ابزارهاست.
در چنین شرایطی، محدودیت دسترسی به خدمات دیجیتال می‌تواند هزینه بهره‌مندی از فرصت‌های جدید فناوری را افزایش دهد. در مقابل، ۷۰.۱ درصد کاربران اعتماد قابل‌توجهی به پاسخ‌های هوش مصنوعی دارند؛ موضوعی که اهمیت آموزش استفاده مسئولانه و دسترسی به منابع معتبر را برجسته می‌کند.
چه کسی پاسخ‌گوی هزینه فیلترینگ است؟
در نهایت، تنها ۲۱.۶ درصد پاسخ‌گویان از عملکرد دولت برای بهبود وضعیت اینترنت طی دو سال اخیر رضایت داشته‌اند. این در حالی است که رفع فیلترینگ، افزایش سرعت و کاهش قیمت، در میان مطالبات اصلی مردم قرار دارند.
پاسخ به پرسش «چه کسانی از فیلترینگ سود می‌برند؟» نیازمند شفافیت درباره گردش مالی بازار فیلترشکن، منافع اقتصادی محدودیت‌ها و وضعیت رقابت میان پلتفرم‌هاست. تا زمانی که چنین اطلاعاتی منتشر نشود، نمی‌توان از وجود یک گروه مشخص به‌عنوان برنده قطعی فیلترینگ نام برد. اما یک نکته روشن است: وقتی کاربران برای دسترسی به خدمات موردنیاز خود ناچار به پرداخت هزینه اضافی می‌شوند و کسب‌وکارها نیز از اختلال اینترنت آسیب می‌بینند، سیاست‌گذاران باید توضیح دهند دستاورد این محدودیت‌ها چیست، هزینه آن را چه کسانی می‌پردازند و منافع احتمالی آن به چه کسانی می‌رسد.