یمن اهرم تهران برای رفع محاصره دریایی است/ «انصارالله» نیابتی ایران نیست و منافع خود را دارد
تهران به دنبال گفت‌و‌گو در مناقشه یمن است و هشدار می‌دهد که راه‌حل نظامی خطر پیچیده‌تر کردن وضعیت بی‌ثبات منطقه را به همراه دارد.
به گزارش خبرنگار بین الملل سفیر ارجان، الجزیره قطر در گزارشی می‌نویسد: ایران پس از مجموعه‌ای از حملات مرگبار به عربستان، پیشنهاد میانجیگری برای گفت‌و‌گو میان ریاض و گروه حوثی (انصارالله) یمن را ارائه کرده است؛ موضوعی که پرسش‌هایی درباره محاسبات دیپلماتیک تهران همزمان با تشدید درگیری‌ها در سراسر منطقه مطرح می‌کند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، یکشنبه با همتای سعودی خود، شاهزاده فیصل بن فرحان آل سعود، گفت‌و‌گو کرد. این نخستین تماس علنی گزارش‌شده میان دو طرف از زمانی است که حوثی‌ها حملات خود به عربستان را تشدید کردند.
شکست میانجیگری ایران میان عربستان و انصارالله یمن؛ چرا صنعاء توافق کوتاه‌مدت را نمی‌پذیرد؟
این تحرک دیپلماتیک پس از حملات به فرودگاه بین‌المللی ریاض در آخر هفته انجام شد؛ حملاتی که به کشته شدن ۱۴ نفر و زخمی شدن صد‌ها نفر منجر شد، در حالی که نیرو‌های مورد حمایت عربستان تهاجم خود علیه حوثی‌ها، معروف به انصارالله، در یمن را ادامه دادند.
این گفتوگوها همچنین در سایه جنگ گسترده‌تر آمریکا و اسرائیل علیه ایران انجام می‌شود، در حالی که تهران احتمالاً به دنبال آن است که به رویارویی دیگری کشانده نشود.
نگار مرتضوی، پژوهشگر ارشد در مرکز سیاست بین‌الملل مستقر در واشنگتن دی‌سی، به الجزیره گفت: «تهران متحد انصارالله است و بر این جنبش نفوذ دارد، هرچند تصمیم‌های آن را کنترل نمی‌کند.»
«ایران با پیشنهاد میانجیگری برای گفت‌و‌گو با ریاض، خود را به عنوان طرفی ضروری برای یک توافق منطقه‌ای گسترده‌تر معرفی می‌کند.»
پس چه بحث‌هایی میان ریاض و تهران در جریان است، و چرا ایران پیشنهاد میانجیگری برای گفت‌و‌گو را ارائه کرده است؟
ایران و عربستان درباره چه چیزی گفت‌و‌گو کردند؟
بر اساس گزارش سفیر ارجان عربستان، دو وزیر خارجه درباره تشدید اخیر تنش‌ها در منطقه و تلاش‌ها برای کاهش تنش‌ها گفت‌و‌گو کردند. وزارت امور خارجه ایران نیز این تحول را تأیید کرد.
پس از این گفتوگوها، عراقچی یکشنبه درباره پیگیری راه‌حل نظامی برای این مناقشه هشدار داد و کمک تهران برای تسهیل گفت‌و‌گو میان عربستان و یمن را پیشنهاد کرد.
عراقچی به نقل از وزارت امور خارجه ایران گفت: «پافشاری بر رویکرد نظامی و نادیده گرفتن راه‌حل سیاسی، فقط وضعیت را پیچیده‌تر خواهد کرد.»
روز دوشنبه، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، آمادگی تهران برای میانجیگری را تکرار کرد و گفت ایران درباره تحولات شبه‌جزیره عربستان عمیقاً نگران است.
بقائی گفت: «ما مطلقاً نمی‌خواهیم خصومت و جنگ میان دو کشور اسلامی ادامه یابد» و خواستار گفت‌و‌گو برای حل مناقشه شد.
موضع ایران درباره جنگ در یمن چیست؟
ایران بار‌ها خواستار راه‌حل دیپلماتیک برای مناقشه یمن شده و می‌گوید از راه‌حل سیاسی به جای ادامه اقدام نظامی حمایت می‌کند.
تهران از حوثی‌ها حمایت می‌کند؛ گروهی که کنترل پایتخت یمن، صنعا، و بخش‌های دیگری از این کشور را در دست دارد.
این گروه مسلح بخشی از «محور مقاومت» همسو با ایران است که همچنین شامل حزب‌الله لبنان و گروه‌های مسلح در عراق می‌شود.
در همین حال، عربستان از سال ۲۰۱۵ رهبری یک ائتلاف نظامی را در حمایت از دولت به رسمیت شناخته‌شده بین‌المللی یمن بر عهده دارد.
بقائی روز دوشنبه گفت این مناقشه در خدمت منافع اسرائیل است و یک راه‌حل مذاکره‌شده را بر ادامه جنگ ترجیح داد.
درگیری‌ها در یمن پس از آن تشدید شد که نیرو‌های دولت به رسمیت شناخته‌شده بین‌المللی در ۴ اکتبر عملیات «طلوع یمن» را برای بازگرداندن دستاورد‌های سرزمینی اخیر حوثی‌ها، از جمله پایتخت، صنعا، اعلام کردند.
نیرو‌های دولت، با حمایت ریاض، از پیشروی نزدیک تنگه راهبردی باب‌المندب، یک مسیر کشتیرانی بین‌المللی حیاتی، خبر داده‌اند. با این حال، ادعا‌های رقیب درباره میدان نبرد به‌سختی به‌طور مستقل قابل تأیید است.
حوثی‌ها با حملات موشکی و پهپادی به فرودگاه‌ها، زیرساخت‌های انرژی و دیگر اهداف عربستان پاسخ داده‌اند.
دو حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد ریاض در روز‌های شنبه و یکشنبه به کشته شدن ۱۴ نفر و زخمی شدن بیش از ۳۰۰ نفر منجر شد. قربانیان شامل اتباع خارجی از بنگلادش، پاکستان و فلسطین بودند.
خشونت‌های تشدید شده همچنین پرواز‌های تجاری، کسب‌وکار‌ها و مدارس در ریاض را مختل کرده و پیامد‌های اقتصادی و غیرنظامی روبه‌رشد این مناقشه را برجسته کرده است.
هانس گروندبرگ، فرستاده ویژه سازمان ملل در امور یمن، روز جمعه هشدار داد که یمن به «جنگ تمام‌عیار» بازگشته است و غیرنظامیان بیشترین آسیب را از حملات می‌بینند.
چرا ایران مایل است گفت‌و‌گو میان عربستان و حوثی‌ها را تسهیل کند؟
پیشنهاد ایران برای تسهیل گفت‌و‌گو میان ریاض و حوثی‌ها می‌تواند تلاشی برای تقویت موضع دیپلماتیک تهران و دستیابی به یک توافق منطقه‌ای گسترده‌تر باشد که فراتر از یمن است.
آندریاس کریگ، تحلیلگر امنیت خاورمیانه در کینگز کالج لندن، به الجزیره گفت: «فکر می‌کنم ایران تلاش می‌کند یمن را از یک بار نظامی به یک دارایی دیپلماتیک تبدیل کند.»
او گفت تهران می‌داند که عربستان با وجود تشدید کارزار نظامی‌اش، در بازگرداندن دستاورد‌های سرزمینی حوثی‌ها، به‌ویژه در اطراف تعز و باب‌المندب، با دشواری روبه‌روست.
کریگ گفت: «پیشنهاد عراقچی تلاشی است برای معرفی ایران به عنوان بخشی از راه‌حل بحرانی که تهران در ادامه آن نیز نقش داشته است.»
در همین حال، مرتضوی، تحلیلگر، گفت تحرک دیپلماتیک ایران بخشی از تلاش گسترده‌تر برای پیوند دادن مناقشه‌های جاری در سراسر منطقه است.
او گفت: «هدف سیاسی بزرگ‌تر، یک ترتیب غیررسمی عدم تجاوز میان ایران و متحدانش از یک سو و ایالات متحده و شرکای منطقه‌ای آن از سوی دیگر است.»
او استدلال کرد که چنین توافقی نیازمند پایان خصومت‌ها در جبهه‌های متعدد، از جمله یمن و لبنان، خواهد بود، نه صرفاً یک توافق محدود به مناقشه آمریکا و ایران.
علاوه بر این، کریگ، دانشگاهی، گفت که یک «بُعد سعودی» مهم نیز در این گفتوگوها وجود دارد.
او گفت: «ریاض به‌طور فزاینده‌ای از وابستگی خود به واشنگتن احساس ناراحتی می‌کند، از تمایل محدود آمریکا برای مداخله در یمن ناامید است و تمایلی ندارد دوباره به امارات وابسته شود.»
«ایران فرصتی می‌بیند تا نشان دهد تعامل با تهران می‌تواند چیزی را فراهم کند که شرکای امنیتی سنتی عربستان در ارائه آن دشواری داشته‌اند.»
تحلیلگران اشاره کردند که ملاحظات اقتصادی نیز وجود دارد. ایران تحت فشار قابل توجه محاصره آمریکا است، در حالی که کشور‌های خلیج فارس به‌تدریج صادرات انرژی خود را به سطوح پیش از جنگ بازمی‌گردانند، علی‌رغم اختلال‌های ایرانی.
کریگ گفت: «ارائه راهی به ریاض برای خروج از یمن، به‌طور بالقوه به ایران اهرمی بسیار فراتر از صحنه یمن می‌دهد، به‌ویژه در مذاکرات درباره هرمز، کاهش تحریم‌ها و معماری گسترده‌تر امنیت منطقه‌ای.»
با این حال، کریگ هشدار داد که نباید نفوذ ایران بر حوثی‌ها، که جاه‌طلبی‌ها و خواسته‌های سیاسی خود را دارند، بیش از حد بزرگ کرد.