«تیره» در انتظار روشنایی؛ رودخانه‌ای که راه نفس می‌خواهد
دورود- پس از سال‌ها مطالبه برای لایروبی رودخانه تیره در دورود، عملیات پاک‌سازی و افزایش آبگذری این رودخانه در محدوده شهری به مراحل پایانی رسیده است.
سفیر ارجان- گروه استان‌ها: رودخانه در شهر، فقط مسیری برای عبور آب نیست. در روزهای عادی ممکن است بخشی از چشم‌انداز شهری باشد؛ جریانی که از کنار محله‌ها می‌گذرد و حضورش به بخشی از زندگی روزمره شهروندان تبدیل شده است.
اما با تغییر شرایط جوی، افزایش دبی آب یا وقوع بارش‌های شدید، همین رودخانه می‌تواند به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مدیریت شهری و ایمنی شهروندان تبدیل شود. آن زمان دیگر ظاهر آرام رودخانه تعیین‌کننده نیست؛ آنچه اهمیت دارد، ظرفیت بستر برای عبور آب و آمادگی مسیر در برابر جریان‌های پرحجم است.
در دورود، رودخانه «تیره» از میان شهر عبور می‌کند؛ مسیری که سال‌ها با مشکل لایروبی‌نشدن مواجه بوده و رسیدگی به آن از مطالبات شهروندان به شمار می‌رفته است.
اکنون عملیات لایروبی این رودخانه در محدوده شهری با مشارکت شرکت آب منطقه‌ای لرستان، بخش خصوصی، شهرداری و همراهی مسئولان شهرستان دنبال شده و بر اساس توضیحات مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای، بخش عمده مسیر موردنظر به پایان رسیده است.
این اقدام در شرایطی انجام می‌شود که مسئولان به پیش‌بینی‌های هواشناسی و احتمال وقوع پدیده ال‌نینو اشاره کرده‌اند و آماده‌سازی مسیر رودخانه برای عبور ایمن سیلاب‌های احتمالی را از اهداف پروژه می‌دانند.
در چنین وضعیتی، لایروبی «تیره» تنها یک عملیات عمرانی نیست؛ بخشی از تلاش برای کاهش آسیب‌پذیری شهر در برابر خطرات احتمالی ناشی از افزایش جریان آب است.
با این حال، مسئله دورود با پایان عملیات لایروبی تمام نمی‌شود. تجربه مدیریت رودخانه‌های شهری نشان می‌دهد که پاک‌سازی بستر، هرچند می‌تواند بخشی از موانع عبور آب را برطرف کند، به‌تنهایی تضمین‌کننده جلوگیری از سیلاب نیست.
وضعیت بالادست، میزان و شدت بارندگی، ظرفیت واقعی بستر، شرایط سازه‌های عبور آب و نگهداری مستمر مسیر نیز در میزان خطر نقش دارند. از همین رو، اهمیت اقدام اخیر در کنار اجرای پروژه، به تصمیم مسئولان برای استمرار سالانه لایروبی و ضرورت تبدیل آن به برنامه‌ای منظم و قابل ارزیابی گره خورده است.
نقش رودخانه «تیره» در عبور سیلاب‌های فصلی
امین‌الله جمشیدی، رئیس امور آب شهرستان دورود، در گفت‌وگو با مهر از اجرای عملیات لایروبی رودخانه «تیره» در محدوده شهر خبر داده و توضیح داده است که این پروژه با استفاده از ظرفیت‌های قانونی و اعتبارات مختلف در حال انجام است.
در عملیات سامان‌دهی بستر رودخانه «تیره»، محدوده‌ای از پل سعدی تا منطقه عزت‌آباد، در دستور کار قرار گرفته است؛ قطعه‌ای که به گفته جمشیدی، با انتخاب پیمانکار و زیر نظر کارشناسان فنی شرکت آب منطقه‌ای در حال لایروبی است.
جمشیدی با اشاره به نقش رودخانه «تیره» در عبور سیلاب‌های فصلی، تأکید دارد که این عملیات با توجه به ضرورت حفاظت از مناطق مسکونی و آمادگی برای بارش‌های پیش‌رو، با اولویت و برنامه‌ریزی فشرده دنبال می‌شود. هدف‌گذاری انجام‌شده نیز پایان کار پیش از آغاز بارش‌های سال آبی جدید است؛ زمانی که وضعیت بستر و میزان بازبودن مسیر رودخانه می‌تواند در عبور جریان‌های ناشی از بارندگی اهمیت بیشتری پیدا کند.
۶.۵ کیلومتر از مسیر «تیره» زیر تیغ لایروبی
به گفته رئیس امور آب دورود، لایروبی به‌موقع علاوه بر تسهیل جریان آب هنگام بارندگی، می‌تواند از انباشت رسوبات و گیاهان آبزی و ایجاد اختلال در تأسیسات پایین‌دست جلوگیری کند. حفظ وضعیت بستر رودخانه و مراقبت از تأسیسات شهری نیز از دیگر کارکردهایی است که برای این عملیات برشمرده می‌شود.
به گفته او، بخشی از عملیات با بهره‌گیری از ظرفیت قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها و از طریق مزایده پیش می‌رود و بخش دیگری نیز از محل اعتبارات شورای برنامه‌ریزی، در قالب مناقصه اجرا می‌شود. برای انجام این کار نیز دو پیمانکار مجزا به کار گرفته شده‌اند.
این شیوه اجرا نشان می‌دهد که تأمین منابع و سازمان‌دهی عملیات، بر پایه یک مسیر واحد مالی و اجرایی نبوده و از ظرفیت‌های مختلف برای پیشبرد پروژه استفاده شده است.
در پروژه‌هایی از این دست، هماهنگی میان شیوه تأمین اعتبار، انتخاب پیمانکاران و برنامه اجرایی اهمیت دارد؛ زیرا تأخیر در هر بخش می‌تواند بر زمان تکمیل کل مسیر اثر بگذارد.
جمشیدی هدف اصلی لایروبی را افزایش آبگذری رودخانه و ایجاد آمادگی لازم برای عبور ایمن سیلاب‌های احتمالی عنوان کرده است.
از نگاه مدیریت آب شهرستان، عملیات انجام‌شده باید کمک کند که مسیر رودخانه در شرایط افزایش جریان آب، با موانع کمتری روبه‌رو باشد. او همچنین با قدردانی از حمایت‌ها و پیگیری‌های فرماندار و مسئولان دورود، بر عزم شرکت آب منطقه‌ای لرستان برای تکمیل هرچه سریع‌تر پروژه‌های مرتبط با مدیریت سیلاب و صیانت از منابع آبی منطقه تأکید کرده است.
حدود ۵۰۰ متر از لایروبی این مسیر باقی مانده و پیش‌بینی می‌شود این بخش نیز طی چهار تا پنج روز آینده به پایان برسد
جزئیات اعلام‌شده از سوی مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای لرستان، ابعاد اجرایی پروژه را روشن‌تر می‌کند.
علیرضا کاکاوند در گفت‌وگو با مهر می‌گوید: محدوده موردنظر برای لایروبی، حدود ۶ هزار و ۵۰۰ متر طول دارد و از ورودی شهر تا نقطه خروجی آن امتداد می‌یابد.
بر اساس توضیحات او، حدود ۵۰۰ متر از این مسیر باقی مانده و پیش‌بینی می‌شود این بخش نیز طی چهار تا پنج روز آینده به پایان برسد.
به این ترتیب، بخش عمده مسیری که برای لایروبی در نظر گرفته شده بود، در آستانه تکمیل قرار دارد.
رودخانه «تیره» برای دورود موضوعی تازه نیست. عبور آن از محدوده شهری باعث شده است که وضعیت بستر و ضرورت رسیدگی به آن، در دوره‌های مختلف مورد توجه شهروندان و مسئولان قرار گیرد.
روح‌الله لک‌علی‌آبادی، نماینده مردم دورود و ازنا در مجلس، در گفت‌وگو با مهر لایروبی رودخانه را یکی از مطالبات قدیمی مردم دورود توصیف کرده است.
او با اشاره به هشدارهای هواشناسی درباره احتمال وقوع پدیده ال‌نینو گفت که موضوع لایروبی «تیره» به دلیل عبور رودخانه از وسط شهر و مشکلاتی که در سال‌های گذشته مطرح بوده، اهمیت ویژه‌ای داشته است.
به گفته نماینده دورود و ازنا، این عملیات با پیگیری مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای، همراهی فرماندار و همکاری شهرداری به مرحله مناسبی رسیده است.
لک‌علی‌آبادی از توافق صورت‌گرفته میان مسئولان برای تداوم سالانه لایروبی خبر داده است
لک‌علی‌آبادی همچنین از توافق صورت‌گرفته میان مسئولان برای تداوم سالانه لایروبی خبر داده است؛ توافقی که در صورت تبدیل‌شدن به برنامه اجرایی مشخص، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین نتایج این پروژه تبدیل شود. زیرا مسئله رودخانه‌ای که از محدوده شهری می‌گذرد، تنها به یک دوره عملیات عمرانی محدود نیست و شرایط بستر آن در طول زمان تغییر می‌کند.
مطالبه قدیمی شهروندان از این منظر، دو بخش دارد: نخست، رسیدگی به وضعیتی که به گفته مسئولان سال‌ها با کمبود لایروبی مواجه بوده است؛ دوم، جلوگیری از بازگشت همان وضعیت در سال‌های آینده.
اگر عملیات کنونی بدون برنامه نگهداری ادامه مسیر نداشته باشد، امکان دارد با گذشت زمان دوباره نیاز به اقدامات گسترده‌تر ایجاد شود. بنابراین، توافق بر سر لایروبی سالانه زمانی ارزش عملی پیدا می‌کند که مسئولیت‌ها، زمان‌بندی، شیوه تأمین اعتبار و معیارهای تشخیص نیاز به لایروبی روشن باشد.
ال‌نینو و نگرانی از سیلاب؛ چرا آماده‌سازی رودخانه اهمیت دارد؟
یکی از دلایل اعلام‌شده برای قرار گرفتن لایروبی رودخانه «تیره» در دستور کار، هشدارها و پیش‌بینی‌های هواشناسی درباره احتمال وقوع پدیده ال‌نینو بوده است.
مسئولان آب منطقه‌ای و نماینده مردم دورود و ازنا در اظهارات خود، این موضوع را با توجه به پیش‌بینی‌های هواشناسی در کنار ضرورت آماده‌سازی مسیر رودخانه برای عبور ایمن سیلاب‌های احتمالی مطرح کرده‌اند.
آماده‌سازی پیشگیرانه مسیرهای آبی پیش از دوره‌های احتمالی بارندگی شدید، بخشی از مدیریت خطر به شمار می‌رود.
در رودخانه‌ای که از محدوده شهری عبور می‌کند، هرگونه کاهش ظرفیت عبور آب می‌تواند به نگرانی درباره وضعیت جریان در شرایط پرآبی دامن بزند.
از این رو، لایروبی «تیره» را می‌توان یکی از اقدامات پیشگیرانه در مدیریت سیلاب دانست، نه راهکاری مستقل که همه عوامل خطر را برطرف کند. حتی پس از تکمیل عملیات نیز پایش وضعیت رودخانه، بررسی نقاط حساس، توجه به سازه‌های عبور آب و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول اهمیت خود را حفظ می‌کند.
بخش خصوصی، اعتبارات استانی و همکاری چند دستگاه
اجرای پروژه لایروبی «تیره» بر پایه همکاری چند بخش پیش رفته است. رئیس امور آب دورود از استفاده از ظرفیت قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها و همچنین اعتبارات شورای برنامه‌ریزی خبر داده و گفته است که دو پیمانکار مجزا در اجرای عملیات مشارکت داشته‌اند.