بایبوردی: ال‌نینو مجوز خوش‌بینی بی‌برنامه در کشاورزی نیست
تبریز- رئیس مرکز تحقیقات کشاورزی آذربایجان شرقی گفت: ال‌نینو مجوز خوش‌بینی بی‌برنامه نیست و بهره‌برداری از بارش‌ها به مدیریت علمی نیاز دارد.
احمد بایبوردی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به پیامدهای احتمالی پدیده ال‌نینو بر شرایط اقلیمی و بخش کشاورزی اظهار کرد: افزایش احتمالی بارش‌های پاییزه می‌تواند فرصتی برای تقویت ذخیره رطوبتی خاک و بهبود شرایط کشت محصولات پاییزه باشد، اما استفاده از این فرصت به تصمیم‌گیری مبتنی بر داده‌های هواشناسی، مدیریت علمی و آمادگی برای مقابله با مخاطرات ناشی از بارش‌های شدید وابسته است.
وی با بیان اینکه وقوع ال‌نینو به معنای بارندگی قطعی و فراوان در همه مناطق کشور نیست، افزود: این پدیده می‌تواند الگوهای گردش جو، بارش و دما را در مناطق مختلف جهان تحت تأثیر قرار دهد، اما نمی‌توان تنها بر اساس پیش‌بینی یک فصل پربارش، درباره افزایش تولید محصولات کشاورزی یا تغییر برنامه‌های کشت تصمیم گرفت.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی خاطرنشان کرد: در ارزیابی اثر بارندگی بر کشاورزی، تنها میزان بارش اهمیت ندارد، بلکه زمان و مکان وقوع بارندگی، شدت و توزیع آن، میزان نفوذ آب در خاک، شرایط دمایی و امکان مدیریت رواناب نیز در تعیین نتیجه نهایی نقش دارند.
۵۴۶ هزار هکتار از اراضی استان زیر کشت پاییزه می‌رود
بایبوردی با اشاره به اهمیت کشت دیم در آذربایجان شرقی گفت: برای سال زراعی ۱۴۰۵–۱۴۰۶، کشت محصولات پاییزه در حدود ۵۴۶ هزار هکتار از اراضی استان پیش‌بینی شده که نزدیک به ۴۸۸ هزار هکتار آن به کشت دیم اختصاص دارد.
وی با تأکید بر اهمیت مدیریت رطوبت خاک در تولید محصولات دیم، به‌ویژه گندم و جو، اظهار کرد: در صورت تحقق شرایط مناسب بارندگی، امکان بهبود استقرار گیاهچه‌ها، افزایش ذخیره رطوبتی خاک و فراهم‌شدن شرایط بهتر برای رشد اولیه محصولات پاییزه وجود دارد.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی ادامه داد: با وجود این، کشاورزان باید زمان کاشت را بر اساس میزان واقعی رطوبت بستر بذر، شرایط دمایی و پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت هواشناسی تعیین کنند و از تصمیم‌گیری صرفاً بر مبنای پیش‌بینی‌های کلی یا شایعات پرهیز داشته باشند.
وی آماده‌سازی به‌موقع زمین، تأمین بذر و آماده‌کردن ادوات کشاورزی را از اقداماتی دانست که می‌تواند آمادگی بهره‌برداران را برای استفاده مناسب از شرایط جوی افزایش دهد.
کشاورزی حفاظتی راهکار افزایش بهره‌وری بارندگی
بایبوردی با اشاره به نقش روش‌های علمی در حفظ منابع خاک و آب اظهار کرد: استفاده از بذرهای گواهی‌شده و ارقام سازگار با شرایط اقلیمی هر منطقه، رعایت اصول کشاورزی حفاظتی، کاهش خاک‌ورزی غیرضروری و حفظ بقایای گیاهی از جمله اقداماتی است که می‌تواند نفوذ آب در خاک را افزایش دهد و به کاهش تبخیر و فرسایش خاک کمک کند.
وی با بیان اینکه بارش‌های شدید و نامنظم در کنار فرصت‌های احتمالی می‌توانند خسارت‌هایی نیز به همراه داشته باشند، افزود: فرسایش خاک، سیلاب، آب‌ماندگی مزارع و باغات و آسیب به زیرساخت‌های کشاورزی از جمله مخاطراتی است که در صورت نبود آمادگی کافی، بخش کشاورزی را تهدید می‌کند.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی پاکسازی مسیرهای زهکشی، جلوگیری از تجمع آب در مزارع و اطراف ریشه درختان، مدیریت اصولی رواناب و پرهیز از تردد ماشین‌آلات سنگین در خاک‌های اشباع را از اقدامات پیشگیرانه ضروری برشمرد.
وی همچنین بر لزوم مصرف اصولی کودهای شیمیایی بر اساس نتایج آزمون خاک تأکید کرد و گفت: کوددهی باید متناسب با نیاز گیاه و شرایط مزرعه انجام شود تا ضمن افزایش بهره‌وری نهاده‌های کشاورزی، از اتلاف عناصر غذایی در پی بارندگی‌های شدید جلوگیری شود.
آمادگی باغداران برای مقابله با پیامدهای بارش‌های شدید
بایبوردی با اشاره به حساسیت باغات آذربایجان شرقی، به‌ویژه باغ‌های سیب، انگور و میوه‌های هسته‌دار، اظهار کرد: باغداران باید پیش از وقوع بارش‌های شدید، مسیرهای خروج آب و زهکش‌های باغ را بررسی کنند و پس از بارندگی نیز وضعیت ریشه و طوقه درختان و نشانه‌های احتمالی بیماری را مورد پایش قرار دهند.
وی درباره ضرورت آمادگی گلخانه‌داران نیز گفت: استحکام سازه‌ها، وضعیت پوشش گلخانه، مسیرهای دفع آب و عملکرد سیستم‌های گرمایشی و تهویه باید پیش از بارندگی بررسی شود؛ زیرا افزایش رطوبت محیط در صورت تهویه نامناسب می‌تواند شرایط را برای گسترش برخی بیماری‌های گیاهی فراهم کند.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی افزود: در واحدهای دامداری و مرغداری نیز حفاظت از جایگاه دام و طیور در برابر نفوذ آب، نگهداری صحیح علوفه و خوراک، تأمین آب آشامیدنی سالم و رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی دامپزشکی اهمیت دارد و می‌تواند آسیب‌پذیری این واحدها را در برابر نوسانات اقلیمی کاهش دهد.
وی با تأکید بر ضرورت حفاظت از مراتع خاطرنشان کرد: افزایش پوشش گیاهی پس از بارندگی نباید به چرای زودهنگام و بی‌ضابطه دام منجر شود؛ زیرا بهره‌برداری نامناسب می‌تواند به پوشش گیاهی و منابع خاک آسیب وارد کند.
افزایش بارش‌ها به‌تنهایی دریاچه ارومیه را احیا نمی‌کند
بایبوردی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به شرایط حوضه آبریز دریاچه ارومیه اظهار کرد: افزایش احتمالی بارندگی‌ها می‌تواند به بهبود رطوبت خاک، تقویت جریان‌های سطحی و افزایش ذخایر آبی کمک کند، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده احیای پایدار دریاچه ارومیه نیست.
وی مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی، جلوگیری از توسعه بی‌ضابطه کشت‌های آب‌بر، حفاظت از منابع آب زیرزمینی و تأمین حقابه محیط‌زیستی دریاچه را از اولویت‌های این حوضه آبریز برشمرد.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی تأکید کرد: در صورت مساعدبودن شرایط بارندگی، باید از این فرصت برای تقویت ذخایر آبی، کاهش فشار بر آبخوان‌ها و افزایش پایداری حوضه آبریز استفاده کرد، نه اینکه افزایش بارش‌ها به مجوزی برای برداشت بیشتر آب یا ایجاد تعهدات جدید مصرفی تبدیل شود.
ضرورت هماهنگی دستگاه‌ها و ارائه توصیه‌های منطقه‌ای
بایبوردی با تأکید بر نقش مراکز علمی و دستگاه‌های اجرایی در مدیریت پیامدهای تغییرات اقلیمی گفت: همکاری مستمر میان مراکز تحقیقات کشاورزی، سازمان جهاد کشاورزی، اداره کل هواشناسی، منابع طبیعی، شرکت آب منطقه‌ای و مدیریت بحران ضروری است تا پیش‌بینی‌های هواشناسی به توصیه‌های کاربردی و به‌موقع برای کشاورزان تبدیل شود.
وی با اشاره به تفاوت شرایط اقلیمی شهرستان‌های آذربایجان شرقی افزود: مناطق سردسیر و کوهستانی مانند سراب، اهر و ورزقان از نظر شرایط اقلیمی با مناطق گرم‌تر مانند میانه و بخش‌هایی از جنوب استان تفاوت دارند؛ بنابراین، نمی‌توان برای همه مناطق نسخه یکسانی ارائه کرد و توصیه‌های فنی باید متناسب با شرایط هر شهرستان و نوع محصول باشد.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی ادامه داد: کشاورزان باید بر اساس وضعیت رطوبت خاک و پیش‌بینی‌های معتبر بدانند چه زمانی عملیات کاشت، آبیاری، کوددهی و برداشت را انجام دهند و در چه شرایطی لازم است عملیات مزرعه‌ای را به تعویق بیندازند.
بهره‌وری پایدار؛ معیار موفقیت در مدیریت بارش‌ها
بایبوردی در پایان با تأکید بر اینکه ال‌نینو نباید بهانه‌ای برای خوش‌بینی بدون برنامه در بخش کشاورزی باشد، اظهار کرد: آینده کشاورزی را نباید به خوش‌اقبالی اقلیمی گره زد، بلکه باید پیش‌بینی‌های علمی را به تصمیم‌های اجرایی تبدیل کرد تا در سال‌های پربارش از فرصت آب به بهترین شکل استفاده شود و در سال‌های کم‌بارش نیز امنیت غذایی و معیشت کشاورزان کمتر آسیب ببیند.
وی تأکید کرد: موفقیت در مدیریت کشاورزی تنها به افزایش تولید در سال‌های پربارش محدود نمی‌شود؛ بلکه هدف اصلی باید دستیابی به بیشترین بهره‌وری پایدار از هر میلی‌متر بارندگی، حفاظت از منابع خاک و آب و افزایش تاب‌آوری بخش کشاورزی در برابر نوسانات اقلیمی باشد.