دیر سرخ؛ حافظه‌ی تصویری رهبانیت در مصر
کتاب «نقوش آسمانی: دیر سرخ باستانی» نوشته‌ی امنیه صلاح، پژوهشگر مصری، به سراغ جداری‌هایی رفته است که در دل یکی از دیرهای تاریخی مصر، روایت‌هایی از ایمان، هنر و تحول فرهنگی این سرزمین را حفظ کرده‌اند.
سرویس بین‌الملل سفیر ارجان ایران (سفیر ارجان)؛ دیر سرخ در استان سوهاج مصر، با جداری‌هایی که تصاویر مسیح، مریم، قدیسان و نمادهای گیاهی و هندسی را در خود جای داده‌اند، یکی از مهم‌ترین نمونه‌های هنر تصویری قبطی به شمار می‌رود. امنیه صلاح در کتاب «رسوم سماویة: الدیر الأحمر الأثری» می‌کوشد این نقاشی‌ها را در زمینه‌ی تاریخی و هنری‌شان بخواند و نشان دهد که چگونه سنت‌های تصویری پیشین در شکل‌گیری زبان بصری مسیحیان مصر نقش داشته‌اند. این پژوهش در عین پرداختن به جزئیات فنی و زیبایی‌شناختی جداری‌ها، پرسش‌هایی درباره‌ی هویت فرهنگی و پیوستگی سنت‌های هنری در مصر مطرح می‌کند.
جداری‌هایی که پس از مرمت دوباره دیده شدند
دیر سرخ در نزدیکی شهر سوهاج، در جنوب مصر، قرار دارد و نام خود را از رنگ آجرهایی گرفته که در ساخت آن به کار رفته‌اند. این دیر از مراکز مهم تاریخ رهبانیت قبطی است؛ سنتی که در سده‌های نخست مسیحیت در صحرای مصر گسترش یافت و بعدها در شکل‌گیری جریان‌های رهبانی در دیگر مناطق جهان مسیحی اثر گذاشت.
اهمیت دیر سرخ تنها به معماری و تاریخ مذهبی آن محدود نمی‌شود. دیوارهای این بنا مجموعه‌ای گسترده از نقاشی‌های مذهبی و تزئینی را در خود جای داده‌اند؛ آثاری که در گذر زمان بر اثر عوامل طبیعی و انباشت دوده و رسوبات آسیب دیدند و بخش‌هایی از رنگ و جزئیاتشان از نظر پنهان ماند. در دهه‌های اخیر، طرحی برای حفاظت و مرمت این آثار با همکاری مرکز پژوهش‌های آمریکایی در مصر و شورای عالی آثار باستانی این کشور اجرا شد. بنا بر گزارش روزنامه‌ی الشرق‌الاوسط، این پروژه حدود ده سال ادامه داشت و به آشکار شدن بخش‌هایی از رنگ‌ها و جزئیات جداری‌ها کمک کرد.
صلاح در گفت‌وگو با روزنامه‌ی النهار، مرمت این مجموعه را یکی از دلایل انتخاب دیر سرخ برای پژوهش خود معرفی کرده است. به گفته‌ی او، پس از این عملیات، جای یک مطالعه‌ی جامع به زبان عربی که ابعاد تاریخی و هنری جداری‌های دیر را یک‌جا بررسی کند، خالی بود. از نظر او، این آثار امکان بررسی طیف گسترده‌ای از موضوعات و شیوه‌های تصویرگری قبطی را فراهم می‌کنند؛ از چهره‌های مذهبی و قدیسان گرفته تا نقش‌مایه‌های گیاهی، حیوانی و هندسی.
تاریخ هنر در لایه‌های رنگ و نقش
کتاب «نقوش آسمانی» تاریخ رهبانیت قبطی و پیشینه‌ی دیر سرخ را در کنار بررسی معماری آن قرار می‌دهد و سپس به سراغ تصاویر و نمادهای موجود در جداری‌ها می‌رود. تصویر مسیح، مریم، پیامبران عهد عتیق، قدیسان و پدران رهبانی، در کنار صلیب و عناصر تزئینی، بخشی از موضوعات این مطالعه‌اند. کتاب همچنین به رنگ‌ها، شیوه‌ی نمایش پیکره‌ها، القای حرکت و جایگاه هر شخصیت در ترکیب‌بندی کلی تصاویر توجه دارد.
در این خوانش، نقش‌ها و تزئینات صرفاً جزئیاتی برای پر کردن سطح دیوار نیستند؛ آن‌ها می‌توانند نشانه‌هایی از ارتباط میان سنت‌های هنری و جهان‌بینی‌های متفاوت باشند. صلاح با بررسی عناصر تصویری می‌کوشد پیوندهای هنر قبطی را با هنر مصر باستان، سنت‌های کلاسیک و هنر بیزانسی روشن کند؛ پیوندهایی که در انتخاب نقش‌مایه‌ها و شیوه‌ی بازآفرینی آن‌ها دیده می‌شوند.
یکی از نمونه‌های مورد توجه، نقش گل نیلوفر است؛ گیاهی که در هنر مصر باستان جایگاهی نمادین داشت و با مفاهیمی چون زایش دوباره پیوند خورده بود. حضور چنین نقش‌هایی در آثار قبطی، امکان بررسی تداوم و دگرگونی نمادها را فراهم می‌کند. هنرمندان در بستر فرهنگی تازه، عناصر به‌جامانده از سنت‌های پیشین را به کار می‌گرفتند و آن‌ها را با موضوعات و باورهای مسیحی سازگار می‌کردند. در کنار این نقش‌مایه‌ها، برخی عناصر برگرفته از هنر بیزانسی و سنت‌های کلاسیک نیز در ترکیب‌بندی‌ها و تزئینات جداری‌ها دیده می‌شوند.
این فرایند را می‌توان در چارچوبی گسترده‌تر از تاریخ هنر بررسی کرد: نمادی که در یک فرهنگ معنایی مشخص دارد، با انتقال به بستری دیگر ممکن است بخشی از معنای پیشین خود را حفظ کند، دلالتی تازه پیدا کند یا در ترکیبی جدید به کار رود. از این منظر، جداری‌های دیر سرخ گواهی بر شکل‌گیری تدریجی یک زبان بصری‌اند؛ زبانی که عناصر گوناگون را در خدمت بیان اعتقادات و تجربه‌ی زیسته‌ی جامعه‌ی مسیحی مصر قرار داده است.
یکی از محورهای مهم کتاب، بررسی هنر قبطی به‌عنوان سنتی با ویژگی‌های بصری خاص و پیوندهای تاریخی متعدد است. صلاح در گفت‌وگو با النهار بر این نکته تأکید می‌کند که هنر قبطی را باید در امتداد تاریخ هنر مصر مطالعه کرد؛ هنری که از میراث مصر باستان تأثیر پذیرفت، با سنت‌های همزمان خود تعامل داشت و در دوره‌های بعد نیز وارد رابطه‌ای متقابل با هنر اسلامی شد. در این نگاه، تاریخ هنر مصر مجموعه‌ای از دوره‌های کاملاً جدا از یکدیگر نیست، بلکه حاصل انباشت و تحول سنت‌هایی است که در طول زمان بر هم اثر گذاشته‌اند.
گزارش روزنامه‌ی العربی بُعد دیگری از این بحث را برجسته می‌کند: رابطه‌ی هنر قبطی با هویت فرهنگی و زمینه‌ی سیاسی زمانه. این گزارش به استفاده از زبان قبطی در کنار بررسی نقش‌مایه‌های تصویری اشاره می‌کند و این انتخاب را در چارچوب واکنش فرهنگی به سلطه‌ی روم تفسیر می‌کند. چنین برداشتی را باید تفسیری تاریخی دانست که نیازمند بررسی شواهد و زمینه‌ی دقیق هر دوره است؛ نمی‌توان از وجود یک نقش یا انتخاب زبانی، به‌تنهایی، انگیزه‌ای واحد و قطعی برای همه‌ی هنرمندان و جوامع آن زمان نتیجه گرفت.
در همین زمینه، العربی به برخی نقش‌مایه‌های گیاهی و هندسی می‌پردازد که در جداری‌های قبطی تکرار می‌شوند. این روزنامه به باوری اشاره می‌کند که بر اساس آن، پر کردن فضاهای خالی با نقش‌های تزئینی می‌توانست مانع حضور ارواح شرور شود. این توضیح را باید به‌عنوان باوری منسوب به زمینه‌ی فرهنگی مورد بحث خواند، نه واقعیتی که صرف حضور تزئینات آن را اثبات کند. در هر حال، استمرار و دگرگونی این نقش‌ها در دوره‌های مختلف، زمینه‌ای برای مقایسه‌ی هنر قبطی با دیگر سنت‌های تصویری منطقه فراهم می‌کند.
صلاح در گفت‌وگوی خود با النهار می‌گوید کوشیده است متن را به شکلی بنویسد که خواننده‌ی غیرمتخصص نیز بتواند آن را دنبال کند. بر همین اساس، اصطلاحات دشوار در پانوشت‌ها توضیح داده شده‌اند و برای علاقه‌مندانی که قصد مطالعه‌ی بیشتر دارند، منابع تکمیلی پیشنهاد شده است. کتاب در کنار تحلیل تصویری، اطلاعات تاریخی مربوط به شخصیت‌های بازنمایی‌شده در جداری‌ها و توضیحاتی درباره‌ی تحول رهبانیت و معماری دیر را نیز در اختیار خواننده قرار می‌دهد.
اهمیت چنین پژوهشی در این است که جداری‌های یک بنای مذهبی را از محدوده‌ی تاریخ معماری یا توصیف آثار باستانی فراتر می‌برد و آن‌ها را به منابعی برای مطالعه‌ی تاریخ فرهنگی تبدیل می‌کند. تصاویر دیر سرخ هم روایت‌هایی دینی را بازتاب می‌دهند و هم ردپای تماس میان سنت‌های هنری را در خود نگه می‌دارند. خواندن دقیق آن‌ها می‌تواند نشان دهد که چگونه یک جامعه، باورها و تجربه‌ی تاریخی خود را در قالب تصویر صورت‌بندی کرده است.
«نقوش آسمانی» از این راه به بخشی از میراث تصویری مصر می‌پردازد که برای شناخت تاریخ هنر قبطی اهمیت ویژه‌ای دارد. جداری‌های دیر سرخ در این مطالعه، مجموعه‌ای از تصاویر پراکنده نیستند؛ آن‌ها شواهدی‌اند که با کنار هم قرار گرفتنشان می‌توان بخشی از تاریخ شکل‌گیری و تحول یک سنت هنری را بازخوانی کرد.
کتاب «نقوش آسمانی: دیر سرخ باستانی» نوشته‌ی امنیه صلاح، پژوهشگر مصری، به سراغ جداری‌هایی رفته است که در دل یکی از دیرهای تاریخی مصر، روایت‌هایی از ایمان، هنر و تحول فرهنگی این سرزمین را حفظ کرده‌اند.
یازدهمین نمایشگاه کتاب استان زنجان شنبه (۱۸ مهر ۱۴۰۵) با حضور بیش از ۳۲۰ ناشر استانی و کشوری و عرضه بیش از ۲۰ هزار عنوان کتاب، آغاز به‌کار کرد.
هرمزگان - سه باشگاه کتابخوانی، همزمان با هفته ملی کودک در بندرعباس راه‌اندازی شد.
مدیر کتابفروشی فرهنگستان، می‌گوید: طی سال‌های اخیر فروش کتاب درسی در کتابفروشی‌ها هم حذف شد و خانواده‌ها دیگر به کتابفروشی‌ها نمی‌آیند و عملاً حضورشان در کتابفروشی‌ها منتفی شده است.
فاطمه سادات میررضی گفت: وقتی یک مورخ تاریخ اسلام را از آفرینش آغاز می‌کند، آن را از مسیر تاریخ پیامبران و امت‌های پیشین به زمان خودش می‌رساند و سپس آن را در افق آخرالزمان قرار می‌دهد، در واقع فقط در حال گزارش کردن گذشته نیست؛ بلکه زمان حال خود را نیز در یک کل تاریخی بزرگ‌تر معنا می‌کند.
تصور کنید در اتوبوسی میان کولاک و برف سنگین حومه آمریکا گرفتار شده‌اید؛ ۱۰ ساعت تمام و در میان سپیدی مطلق، تنها یک چیز می‌تواند گذر زمان را از یادتان ببرد: جادوی واژه‌های زنی که مرزهای ادبیات و کتاب را زیر و رو کرده است. این تجربه ادوار لویی، نویسنده برجسته فرانسوی، از نخستین مواجهه با آن کارسون است؛ دیداری که سرآغاز ستایش بی‌پایان او از این نابغه ادبی شد.
کرمانشاه- کرمانشاه در طول سال‌ها موضوع پژوهش‌ها و نوشته‌های بسیاری بوده و بخشی از تاریخ، فرهنگ، جامعه و هویت این سرزمین در کتاب‌ها و منابع مکتوب ثبت شده است؛ با این حال آنچه تاکنون گردآوری و پژوهش شده پایان راه شناخت کرمانشاه نیست. در میان منابعی که برای پژوهشگران گردآوری شده همچنان بخش‌هایی از تاریخ و هویت این استان نیازمند مطالعه، ثبت و مستندسازی است؛ مسئله‌ای که ضرورت توجه دوباره به داشته‌ها و خلأهای منابع کرمانشاه‌شناسی را پررنگ می‌کند.
کمیته نوبل ادبیات با انتخاب آن کارسون، شاعر و جستارنویس کانادایی، انتخابی شورانگیز پیش چشم اهالی کتاب گذاشت؛ نویسنده‌ای با لحنی یکتا، پیراسته و بی‌پروا که از دهه هشتاد میلادی مرزهای شعر، پژوهش کلاسیک و طراحی گرافیک را به‌هم ریخته است.
سجاد نوروزی درباره پژوهش در هنر گفت: پژوهش در حوزه هنر معمولاً به سمت سلیقه شخصی میل می‌کند و به همین دلیل کمتر شاهد کارهای عمیق هستیم. در واقع در حوزه پژوهش هنر دچار نوعی پژوهش‌زدگی یا شبه‌پژوهش هستیم.
ساغر لطفی‌نژاد گفت: برای من، فیلک فقط قصه فیلی نیست که می‌خواهد پرواز کند؛ قصه موجودی است که هنوز خودش را به‌خوبی نمی‌شناسد. او آن‌قدر مجذوب توانایی‌های دیگران شده که فراموش کرده خودش چه ویژگی‌ها و توانایی‌هایی دارد. همین مسئله، داستان را از یک ماجرای فانتزی فراتر می‌برد و به تجربه‌ای نزدیک به زندگی کودکان تبدیل می‌کند؛ تجربه‌ای که در آن گاهی چیزی را در دیگران می‌بینیم و آرزو می‌کنیم ما هم دقیقاً مثل آن‌ها باشیم.
مترجم کتاب «چگونه غول اضطراب را گرسنه بگذاریم»، با ساده سازی رویکرد شناختی رفتاری برای نوجوانان، به شکستن ابهت کاذب اضطراب کمک می کند. وی معتقد است این اثر ابزاری موثر برای مدیریت هیجانات نوجوانان و متخصصان حوزه سلامت روان فراهم کرده است.
ارزش کار بزرگ دکتر شفیعی کدکنی دقیقاً در جمع دو ساحت به‌ظاهر متضاد نهفته است. جمع کردن میان منطق خنثی و سرد علمی با شور و شعور شیداییِ شعر، کاری بس سنگین و نایاب است که او به زیباترین شکل ممکن از عهده آن برآمده است.
از نوشتار و چاپ تا ساعت، رایانه و شبکه‌های اجتماعی؛ تاریخ رسانه را می‌توان تاریخ دگرگونی تجربه انسان از زمان، جهان، قدرت و خویشتن دانست؛ تاریخی که در هر دوره، فناوری تازه‌ای را وارد زندگی می‌کند و به تدریج شیوه دیدن و فهمیدن ما را تغییر می‌دهد.
با حضور جمعی از اهالی قلم و خانواده جواد مجابی، دورهمی به مناسبت زادروز این نویسنده فقید برگزار می‌شود.
فارس - حافظ این روزها از قاب تصویر یک شاعر خارج شده و در جهان داستان مولفان شیرازی، به شخصیت، راوی، فضای فرهنگی و حتی بخشی از منطق روایت تبدیل شده است.
در ایران، کودکان و نوجوانان هنوز آن‌گونه که باید از امکانات آموزشی و ارتباط‌های کلامی و بصری بهره‌مند نیستند و همچنان نیاز داریم توجه مسئولان را به دنیای کودکان جلب کنیم؛ دنیایی که در آن خیال، تخیل، عروسک، نوشتن و نقاشی نقش سازنده‌ای دارند. انتظار می‌رود مسئولان مجموعه‌های فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی به این موضوع توجه بیشتری داشته باشند.
زنجان - معاون حقوقی مجلس و امور استان‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر لزوم ترویج کتابخوانی در بین اقشار مختلف جامعه توجه به مقوله فرهنگ تاکید کرد.
زنجان - یازدهمین نمایشگاه کتاب استان زنجان امروز با حضور بیش از ۳۲۰ ناشر استانی و کشوری و عرضه بیش از ۲۰ هزار عنوان کتاب، آغاز به‌کار کرد.
محمد جواد ظریف گفت: در سال‌های پایانی زندگی کیسینجر در نشستی در نیویورک، مستقیماً به وی گفتم که این گزاره شما یک مغالطه آشکار است؛ چرا که هر زمان ایالات متحده آمریکا حاضر شد میان یک «دولت» بودن یا یک «آرمان» بودن یکی را انتخاب کند، ایران نیز دست به چنین انتخابی خواهد زد. آرمان داشتن و پیگیری اصول هویتی، نه نقطه مقابل منافع ملی، بلکه یکی از ستون‌های اساسی شکل‌گیری و تثبیت منافع ملی است.
نشست رونمایی و بررسی سه کتاب از محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، صبح روز شنبه (۱۸ مهر ۱۴۰۵) با حضور نویسنده و دو تن از استادان روابط بین‌الملل در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران برگزار شد.
ایرح افشار نامه‌نگاری‌های مفصلی با ایرانیان و فرنگیان اهل دانش و فرهنگ داشت و خوشبختانه با نظمی خاص و روحیه‌ای خستگی‌ناپذیر اغلب نامه‌های رسیده را حفظ کردند و اکنون صدها بلکه هزاران نامه از دیگران به این دو فرهنگ‌دوست پُرکار روزگار برجای‌مانده که بازتاب‌دهنده تصویر واقعی بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی و ادبی در این مملکت است.
با حضور استادان زبان و ادبیات فارسی، نشست رونمایی و جشن امضای «یکی رفت یکی آمد و دیگر آثار نویافته از صادق هدایت» برگزار می‌شود.
آکادمی نوبل این جایزه را به کارسون برای «مجموعه آثار جسورانه و خلاقانه‌اش که در گفت‌وگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک، شکل‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر آفریده است» اهدا کرد.
علی میرانصاری با اشاره به گستردگی جغرافیایی کتابت و گردش نسخه‌های خمسه بیان کرد: یادداشت‌های حاشیه نسخه‌ها نشان می‌دهند که برخی از آن‌ها در طول حیات خود، مناطق جغرافیایی بسیاری را طی کرده‌اند. جغرافیای کتابت خمسه با جغرافیای مخاطبان آن ارتباط مستقیم دارد؛ تا نیاز و زمینه پذیرش وجود نداشته باشد، کاتب دست به قلم نمی‌برد.