ال‌نینو و آینده منابع آب قم؛ امید به احیای قنات‌ها در کنار خطر سیلاب
پدیده ال‌نینو در صورت افزایش بارش‌های پاییز و زمستان می‌تواند فرصتی برای جبران بخشی از خشکسالی‌های سال‌های اخیر در قم باشد، اما به گفته معاون آبخیزداری استان، بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت همچنان خطر ایجاد رواناب و سیلاب را به همراه دارند.
پدیده ال‌نینو در صورت افزایش بارش‌های پاییز و زمستان می‌تواند فرصتی برای جبران بخشی از خشکسالی‌های سال‌های اخیر در قم باشد، اما به گفته معاون آبخیزداری استان، بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت همچنان خطر ایجاد رواناب و سیلاب را به همراه دارند.
سفیر ارجان- گروه اجتماعی: پدیده ال‌نینو و احتمال افزایش بارش‌های پاییز و زمستان در حالی امیدها برای جبران بخشی از خشکسالی‌های سال‌های اخیر در استان قم را افزایش داده است که کارشناسان نسبت به خطر تبدیل بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت به سیلاب نیز هشدار می‌دهند.
هادی دهقانی، معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم، با اشاره به نقش مدیریت رواناب‌ها در تقویت منابع آب اظهار کرد: یکی از اهداف اصلی اجرای طرح‌های آبخیزداری، استفاده از بارش‌های پاییز و زمستان است و این طرح‌ها می‌توانند راهکاری برای کاهش آثار خشکسالی و مهار خطرات سیلاب باشند.
وی افزود: در سال‌های اخیر، به دلیل تغییرات اقلیمی و دستکاری مسیر آبراهه‌ها و منابع طبیعی، تعداد سیلاب‌ها در استان افزایش یافته است. ازاین‌رو، اجرای طرح‌های آبخیزداری با هدف کنترل رواناب‌ها و تبدیل بخشی از آب بارش به منبعی برای تغذیه سفره‌های زیرزمینی دنبال می‌شود.
آبخیزداری؛ راهکاری برای جبران بخشی از خشکسالی
معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم توضیح داد که سازه‌های آبخیزداری با کاهش سرعت جریان آب، فرصت بیشتری برای نفوذ آن به سفره‌های زیرزمینی فراهم می‌کنند. این فرایند می‌تواند به تقویت منابع آب زیرزمینی، افزایش دبی قنات‌ها و چاه‌ها و کاهش آثار خشکسالی کمک کند.
دهقانی ابراز امیدواری کرد که بارش‌های پاییز و زمستان امسال بیش از حد نرمال باشد تا با آبگیری سازه‌های احداث‌شده در استان، بخشی از پیامدهای خشکسالی سال‌های گذشته جبران شود.
وی همچنین بر نقش سازه‌های پخش سیلاب در کنترل رواناب‌ها و هدایت آب به سمت سفره‌های زیرزمینی تأکید کرد.
چه زمانی بارش‌ها به سیلاب تبدیل می‌شوند؟
دهقانی با اشاره به عوامل مؤثر بر وقوع سیلاب گفت: بارش‌های شدید، به‌ویژه زمانی که در مدت کوتاه رخ دهند، می‌توانند خطر ایجاد رواناب و سیلاب را افزایش دهند.
به گفته وی، خشکسالی‌های سال‌های گذشته و کاهش پوشش گیاهی می‌تواند باعث شود آب باران با سرعت بیشتری در سطح زمین جاری شود و فرصت کمتری برای نفوذ به خاک داشته باشد.
وی افزود: سازه‌های آبخیزداری با افزایش زمان تمرکز، یعنی مدت‌زمان رسیدن آب از بالاترین نقطه حوزه آبخیز به پایین‌ترین نقطه، سرعت حرکت رواناب را کاهش می‌دهند و فرصت بیشتری برای نفوذ آب به زمین فراهم می‌کنند.
پردیسان قم نیز در برابر بارش‌های فراتر از ظرفیت طراحی آسیب‌پذیر است
معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم با اشاره به معیارهای طراحی سازه‌های آبخیزداری گفت: در مطالعات مربوط به حوزه‌های آبخیز، معمولاً بارش‌ها و سیلاب‌هایی با دوره بازگشت ۲۵ و ۵۰ ساله در نظر گرفته می‌شوند؛ با این حال، بارش‌هایی با دوره بازگشت طولانی‌تر ممکن است از ظرفیت طراحی سازه‌ها فراتر بروند و در مناطق پایین‌دست خطر ایجاد کنند.
وی تصریح کرد که در صورت وقوع بارش‌هایی با دوره بازگشت ۲۰۰ ساله و بالاتر، محدوده‌هایی مانند پردیسان نیز ممکن است در معرض خطر قرار گیرند.
لایروبی مسیرها و بررسی پل‌ها برای کاهش خطر سیلاب
دهقانی با اشاره به اقدامات پیشگیرانه در استان گفت: موضوع مدیریت بارش‌های شدید در جلسات مختلف بررسی شده و دستگاه‌های مسئول برای کاهش خطرات احتمالی مأموریت‌هایی بر عهده گرفته‌اند.
به گفته وی، شرکت آب منطقه‌ای و اداره‌کل راه و شهرسازی موظف شده‌اند مسیرها و سازه‌های نیازمند لایروبی را شناسایی کنند و اقدامات لازم را انجام دهند. همچنین پل‌ها، زیرگذرها و مسیرهای عبور آب بررسی شده‌اند تا در صورت نیاز، ظرفیت عبور آب افزایش یابد.
وی در پایان به طراحی کانالی در بالادست سایت ۵۶۰ هکتاری پردیسان اشاره کرد و گفت بخشی از این کانال اجرا شده است.
بر این اساس، افزایش بارش‌ها در قم می‌تواند فرصتی برای تقویت منابع آب و کاهش بخشی از آثار خشکسالی باشد، اما میزان بهره‌مندی از این بارش‌ها به مدیریت رواناب‌ها، آمادگی زیرساخت‌ها و شدت و مدت بارندگی بستگی دارد.
مدیریت پیامدهای ال‌نینو و بهره‌گیری از بارش‌های پیش‌رو نیازمند راهکارهای پیشگیرانه است و پاییز و زمستان می‌تواند پربارش و فراتر از نرمال باشد.
احتمال وقوع بارش‌های حدی در پاییز هم‌زمان با اثرگذاری ال‌نینو بر الگوی بارش ایران، ضرورت آمادگی استان‌ها برای مقابله با سیلاب و خشکسالی را افزایش داده است.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی اعلام کرد کشور از بهار تا تابستان وارد فاز ال‌نینو می‌شود؛ پدیده‌ای که می‌تواند بارش‌های تابستانه جنوب شرق را کاهش دهد.