تاج به کفاشیان گفته بود که داور هوای تراکتور را داشته باشد/ خطیبی گفت آرای فدراسیون با ۲۰۰ میلیون خریداری شد/ برخی داوران در روز مبادا به فدراسیون کمک می‌کنند
یاسر همرنگ، داور بازنشسته فوتبال و یکی از منتقدان جدی فدراسیون فوتبال مهدی تاج درباره برخی تخلفات و فسادها در فوتبال ایران سخن گفت و معتقد است فدراسیون برخی داوران را برای روز مبادا نگه می‌دارد تا کمک حالش باشند.
به گزارش خبرنگار ورزشی سفیر ارجان، ماجراهای فوتبال ایران پر از اتفاقات عجیب و غریب است. از موضوعات مختلف فنی و نقل و انتقالات بازیکن گرفته تا مسائلی همچون زیرساخت و ورزشگاه‌ها، چمن و... که هرکدام داستان‌های خاص خودش را دارد. با این حال احتمالاً یکی از عجیب‌ترین اتفاقات پیرامون مسائل داوری است که گاهی داستان‌های آن دود از سر بلند می‌کند.
یاسر همرنگ، داور بازنشسته فوتبال که در دو سال اخیر و پس از کنار گذاشتن داوری به یکی از منتقدان صریح ساختار فوتبال ایران تبدیل شده، میهمان سفیر ارجان بود و گفت‌وگو با این داور مرتبط با اتفاقات پیرامون داوری، مدیریت فوتبال و همچنین فسادها یا شائبه‌های مرتبط با فساد در فوتبال بوده است.
فیلم کامل این گفت‌وگو را در ادامه می‌بینید:
همچنین متن این گفت‌وگو در سه بخش ارائه می‌شود که در ادامه بخش اول آن را می‌توانید بخوانید:
سفیر ارجان: داوری فوتبال کشورمان، به نظر من، در سال‌های اخیر درجا زده است. شما که به هر حال از بدنه داوری بودید و در این چرخه قرار داشتید، علت این وضعیت را چه می‌دانید؟
ما در مسیر درستی قرار نداریم. وقتی در مسیر درستی نباشید، قاعدتاً به مقصد هم نخواهید رسید. مهم‌تر از آن، این است که کسانی که داوری ما را در این مسیر قرار داده‌اند، نمی‌پذیرند که مسیرمان اشتباه است. اگر یادتان باشد، من در همین سفیر ارجان سال گذشته درباره VAR مصاحبه کردیم که اتفاقاً فدراسیون فوتبال از ما شکایت هم کرد. اگر همان سال گذشته که مشکلات VAR را مطرح می‌کردیم، به آن‌ها رسیدگی می‌شد، آیا بهتر نبود؟ آیا مسیر بهتری انتخاب نمی‌شد؟ آیا دوربین‌ها را تقویت می‌کردند؟ آیا در زمینه آموزش داوران بیشتر تلاش می‌کردند؟ آیا اوضاع بهتر نمی‌شد؟ به نظر من، رسیدگی به این مشکلات بهتر از شکایت کردن بود.
تا زمانی که یک مجموعه نمی‌پذیرد مسیرش اشتباه است، طبیعتاً مسیرش را تغییر نمی‌دهد. به همین دلیل، فدراسیون فوتبال هم تقریباً هیچ‌چیزی را نمی‌پذیرد. حتی اکنون نتایج تیم ملی را هم که می‌بینید، برد و باخت را تحویل می‌دهند؛ یعنی شکست در ذهنشان معنایی ندارد. این مسئله باعث می‌شود درجا بزنیم یا حتی عقب برویم. اکنون رنکینگ فیفا را هم که ببینید، متوجه می‌شوید تیم ما عقب‌تر رفته است؛ به این دلیل که اشتباهاتمان را نمی‌پذیریم.
سفیر ارجان: یعنی علت را نپذیرفتن اشتباهات، درس نگرفتن از شکست‌ها و مسائل مشابه می‌دانید؟
سفیر ارجان: اکنون در موضوع VAR هم فکر می‌کنم امسال اتفاق ویژه‌تری افتاد. اگر اشتباه نکنم، در خبرها به‌صورت پراکنده می‌دیدیم که آقای خداهنده‌لو هم اشاره‌ای به این موضوع داشتند؛ گویا هزینه VAR را پرداخت نکرده‌اند و حق اشتراک سالانه آن را نداده‌اند و به همین دلیل، خط آفساید دستگاه کار نمی‌کند. می‌توانید درباره این موضوع توضیح بدهید؟
ما شش دستگاه EVS خریدیم که دو دستگاه آن را به سپاهان و گل‌گهر فروختیم. چهار دستگاه دیگر در اختیار فدراسیون بود. با یک شرکت چینی هم قرارداد بستند که یک دستگاه از آن وارد شد. اگر یادتان باشد، در تبریز دو نفر چینی کنار زمین نشسته بودند و در جریان بازی تراکتور حضور داشتند. باید حقوق آن‌ها را به دلار پرداخت می‌کردند. در نهایت، شرایط به‌گونه‌ای شد که گفتند دیگر آن‌ها را نمی‌خواهیم و دستگاه چینی هم نمی‌خریم؛ چون کار با EVS راحت‌تر است. بنابراین، کار را با EVS ادامه دادند.
قرار بود هزینه همان یک دستگاه چینی را وزارت ورزش پرداخت کند و حتی برای خرید آن دستگاه هم با شرکت چینی قرارداد بسته بودند. نمی‌دانم در نهایت چقدر جریمه پرداخت کردند که آن قرارداد لغو شد؛ جزئیاتش را نمی‌دانم. در نهایت، ما یک دستگاه چینی و شش دستگاه VAR از نوع EVS داریم. دستگاه‌های EVS پس از هر دو سال به‌روزرسانی می‌شوند تا خط‌کشی و ویژگی‌های آن‌ها دوباره به‌روز شود. اکنون آن دوره دو ساله به پایان رسیده و ما دیگر آن ویژگی‌ها را در اختیار نداریم.
سفیر ارجان: دستگاه چینی همچنان کار می‌کند؟
دستگاه چینی خط‌کشی می‌کند. اکنون در خط‌کشی‌هایی که انجام می‌شود، ظاهراً از دستگاه چینی برای کمک به EVS استفاده می‌کنند.
سفیر ارجان: یک نکته وجود دارد. فکر می‌کنم طبق پروتکل فیفا ــ البته شما اگر پروتکل‌ها را بررسی کرده‌اید، توضیح بدهید ــ در یک تورنمنت، لیگ یا کشور باید از یک مدل دستگاه استفاده شود. درست است؟
ما تقریباً هیچ‌یک از پروتکل‌های VAR را در ایران رعایت نمی‌کنیم؛ زیرا در زمینه VAR اتفاقات و اختلافات زیادی رخ داده که برخلاف پروتکل است. فیفا آن‌قدر در مسابقات داخلی ریز نمی‌شود که متوجه همه این موارد شود. نکته مهم این است که هر دو شرکت، هم شرکت چینی و هم EVS، مجوز فیفا را دارند. یعنی این‌طور نیست که مجوز نداشته باشند.
سفیر ارجان: اینکه فیفا به جزئیات ورود نمی‌کند، موضوع دیگری است. برای مثال، اگر اکنون گزارشی به فیفا برسد یا باشگاه‌ها بخواهند این موضوع را اعلام کنند، آیا این کار تخلف محسوب می‌شود یا صرفاً رعایت نکردن پروتکل است؟
موضوع، رعایت نکردن پروتکل است و خودمان تشخیص می‌دهیم که چه چیزی مناسب است. هر دو شرکت مجوز دارند و استفاده از دستگاه‌هایشان از این نظر مشکلی ندارد. با این حال، آسیب این وضعیت آن است که تشخیص آفساید ما دقیق نیست و به‌صورت چشمی انجام می‌شود.
سفیر ارجان: در این شرایط، ممکن است نکاتی که داور باید در یک مسابقه رعایت کند، در مسابقه‌ای دیگر به شکل متفاوتی اجرا شود؟
بله؛ زیرا هم توانایی داوران متفاوت است و هم کیفیت تصویربرداری و مسابقات یکسان نیست. در نتیجه، سلیقه‌ای عمل می‌شود و سلیقه افراد بیشتر حکم‌فرماست. ببینید، فیفا حتی در مرحله‌ای که پیش از این داشتیم و خط‌کشی انجام می‌شد، اعلام کرد چون انسان در این فرایند نقش دارد و باید زمان ضربه و زمان خط‌کشی را تشخیص بدهد، این سیستم را به حالت نیمه‌خودکار تبدیل کرد. ما اکنون از آن مرحله‌ای که انسان در آن امکان خطا داشت، یک مرحله عقب‌تر رفته‌ایم.
سفیر ارجان: یعنی نه‌تنها جلو نرفته‌ایم، بلکه کاملاً عقب‌تر هم رفته‌ایم!
بله، یک مرحله عقب‌تر رفته‌ایم و حتی نمی‌توانیم خط‌کشی انجام بدهیم. بنابراین، درصد خطا بسیار بالا می‌رود و همه‌چیز چشمی می‌شود. هرکس با توجه به علاقه‌ای که به یک تیم دارد، قضاوت می‌کند. درباره طرفداران تیم‌ها هم همین را می‌گویند؛ زیرا ابتدا قلب انسان می‌بیند و بعد مغز او. گاهی فرد می‌گوید «این آفساید نیست» و گاهی می‌گوید «آفساید است». چون خط‌کشی وجود ندارد، استانداردی در کار نیست و هرکسی می‌تواند نظر خودش را مطرح کند.
سفیر ارجان: زمانی که خودتان داوری می‌کردید، این‌طور بود؟ ابتدا قلبتان تصمیم می‌گرفت یا نه؟
صددرصد! منظورم این است که قلب انسان تأثیر دارد، اما من هیچ تیمی را به‌صورت خواسته یا ناخواسته ترجیح نمی‌دادم. موضوع برای من این بود.
وقتی انسان در یک مجموعه کار می‌کند و ۲۰ سال زحمت می‌کشد، در طول آن ۲۰ سال تلاش می‌کند اعتباری برای خودش جمع کند. به نظر من، آن اعتبار از هر چیزی مهم‌تر است. علاقه شخصی بعد از آن اعتبار قرار می‌گیرد.
سفیر ارجان: با این حال، معتقدید بعضی داوران ممکن است نسبت به تیمی علاقه قلبی داشته باشند؟
من معتقدم فدراسیون فوتبال بعضی داوران را برای خودش نگه داشته است تا در روزهای مبادا از آن‌ها استفاده کند. در برخی مسابقات، به نظر می‌رسد فدراسیون برای استفاده از داوران خاصی سفارش می‌کند و آن‌ها هم به شکلی قضاوت می‌کنند که فدراسیون می‌خواهد. من چنین برداشتی دارم. البته درباره این موضوع مطمئن نیستم، اما اینکه داوری همیشه به نفع پرسپولیس یا همیشه به نفع استقلال سوت بزند، چنین چیزی وجود ندارد. با این حال، داورانی هستند که در روزهای حساس به فدراسیون کمک می‌کنند.
سفیر ارجان: این کمک کردن به چه معناست؟ آیا برای آن سند و مدرک یا واقعیتی در اختیار دارید؟
واقعیت این است که در مسابقات حساس، معمولاً تیم‌هایی که قرار است برنده شوند، پیروز می‌شوند. البته این را نمی‌توان یک واقعیت مستند دانست؛ بیشتر یک احساس است.
سفیر ارجان: می‌دانم که این احساس باید از جایی نشأت بگیرد. آیا در آن مسابقات اتفاق ویژه‌ای در زمینه داوری رخ داده است؟
برای مثال، مسابقه پرسپولیس و استقلال در اهواز را به یاد دارید؟ همان فینال که فکر می‌کنم داور سه ساعت معطل کرد. بله، قرار بود تماشاگران به نسبت ۵۰-۵۰ تقسیم شوند، اما در نهایت نسبت به ۹۰ به یک یا ۹۹ به یک رسید. آن‌ها گفتند بازی نمی‌کنیم و به‌زور مجبورشان کردند بازی کنند؛ در نهایت هم باختند.
یا فینال جام حذفی استقلال و ملوان را در نظر بگیرید. فدراسیون دوست داشت کدام تیم برنده شود؟ استقلال. در بازی پرسپولیس و داماش هم فدراسیون دوست داشت کدام تیم برنده شود؟ پرسپولیس. در روزهای حساس، تیم‌هایی که فدراسیون دوست داشته برنده شوند، پیروز شده‌اند.
سفیر ارجان: این علاقه‌مندی بالاخره دلیلی دارد. از چه منظری به این موضوع نگاه می‌کنید؟ آیا از این منظر است که طیف بیشتری از جامعه خوشحال شوند یا دلایل دیگری وجود دارد؟ برای مثال، ممکن است باشگاه ملوان در موضوع مجوز حرفه‌ای با مشکل مواجه شود، اما استقلال راحت‌تر مجوز بگیرد؛ یا اگر داماش مشکل داشته باشد، پرسپولیس بتواند راحت‌تر مجوز حرفه‌ای بگیرد. شما از چه منظری به این موضوع نگاه می‌کنید؟
از همه منظرها! این یک مجموعه است. فدراسیون با خودش فکر می‌کند که اگر پرسپولیس برنده شود، ۴۰ میلیون طرفدار دارد، مجوز حرفه‌ای دارد، ورزشگاه دارد و از همه جهت به نفعش است. در واقع، یک بسته کامل از منافع مطرح است. اما اگر تیم‌های کوچک‌تر برنده شوند، فشار بیشتری به فدراسیون وارد می‌شود و مسائلی که شما اشاره کردید نیز مطرح می‌شود.
چند روز پیش، مصاحبه قدیمی آقای کفاشیان را می‌دیدیم. آن مسابقه تراکتور و نفت در تبریز بود و آقای کفاشیان حضور داشتند. آقای تاج هم در بازی سپاهان و نفت در تهران حضور داشتند.
سفیر ارجان: به نظرم آن سالی بود که تراکتور نایب‌قهرمان شد. فکر می‌کنم بازی‌ها را هم‌زمان برگزار کردند؛ چون تراکتور و نفت در تبریز بازی داشتند و سپاهان و سایپا هم در تهران بازی می‌کردند.
درباره محل دقیق مسابقه سپاهان و سایپا مطمئن نیستم و ممکن است اشتباه کنم. این موضوع چندان مهم نیست؛ نکته مهم، جمله‌ای است که آقای کفاشیان گفتند: «آقای تاج به من زنگ زد و گفت به داور بگو هوای تراکتور را داشته باشد؛ تراکتور قهرمان شود، ما خیلی راحت‌تریم.» از قضا، داور آن مسابقه علیرضا فغانی بود. شاید این توصیه روی ذهن او تأثیر گذاشت و به شکلی قضاوت کرد که تراکتور برنده نشد و سپاهان قهرمان شد.
سفیر ارجان: این صحبت در مصاحبه آقای کفاشیان مطرح شده بود؟
بله، در مصاحبه آقای کفاشیان مطرح شده بود و حتماً آن را برایتان می‌فرستم تا در همین مصاحبه قرار دهید. ایشان گفته بودند که آقای تاج به من زنگ زد و گفت به داور بگو با تراکتور لج نکند و حواسش باشد.
سفیر ارجان: این ماجرا که می‌گویید آقای فغانی بود. یعنی چون به او توصیه شده بود، به شکلی لج کرد که نتیجه آن اتفاق افتاد؟
به نظر من، انسان‌ها تابع احساسات خودشان هستند. وقتی به کسی توصیه‌ای می‌کنید، ممکن است لج کند؛ فرد دیگری هم ممکن است همان توصیه را بپذیرد و کاری را که از او خواسته‌اید انجام دهد. به نظرم، روحیه آقای فغانی به‌گونه‌ای نبود که توصیه‌پذیر باشد و آن اتفاق رخ داد. شاید اگر چنین توصیه‌ای به او نمی‌شد، آن مسابقه بهتر به پایان می‌رسید.