هشدار درباره چالش‌های حکمرانی آب در لرستان؛ تأکید بر اصلاح قوانین
خرم‌آباد- هفتمین نشست اندیشکده حکمرانی و قانون‌گذاری لرستان با محوریت بررسی نظام مسائل آب استان در دانشگاه لرستان برگزار شد.
به گزارش سفیر ارجان هفتمین نشست اندیشکده حکمرانی و قانون‌گذاری استان لرستان، زیرمجموعه مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، در سالن شهید میربهرسی دانشگاه لرستان برگزار شد.
در این نشست، گزارش بررسی نظام مسائل آب استان لرستان ارائه و ابعاد مختلف چالش‌های مدیریت منابع آب با حضور اعضای اندیشکده و صاحب‌نظران حوزه‌های آب، اقتصاد و مدیریت مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
محور اصلی این نشست، شناسایی موانع حکمرانی مؤثر در حوزه آب و ارائه راهکارهایی برای بهبود مدیریت منابع آبی، افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و بهره‌برداری پایدار از ظرفیت‌های آبی استان بود.
ضرورت گذار از مدیریت بحران به مدیریت ریسک آب
در ابتدای نشست، علی حقی‌زاده، عضو اندیشکده حکمرانی و قانون‌گذاری استان و استاد گروه مهندسی مرتع و آبخیزداری دانشگاه لرستان، به تشریح وضعیت منابع آب و ضرورت بازنگری در رویکردهای مدیریتی این حوزه پرداخت.
وی با تأکید بر اینکه آب باید فراتر از یک مسئله صرفاً زیست‌محیطی و به‌عنوان کالایی حیاتی و موضوعی راهبردی و امنیتی مورد توجه قرار گیرد، به مخاطرات ناشی از خشکسالی‌های هیدرولوژیکی و وقوع سیلاب‌ها اشاره کرد.
حقی‌زاده بر ضرورت گذار از مدیریت سنتی بحران به سمت مدیریت ریسک و سازگاری با تغییرات اقلیمی تأکید کرد و اصلاح برخی قوانین، آیین‌نامه‌ها و ضوابط مربوط به حریم رودخانه‌ها را با هدف کاهش خسارات ناشی از سیلاب ضروری دانست.
توسعه طرح‌های تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی، اجرای طرح‌های پخش سیلاب، برنامه‌ریزی برای احداث سد متناسب با ظرفیت‌ها و نیازهای استان و استفاده از ظرفیت‌های کمتر مورد توجه گردشگری مبتنی بر آب در لرستان، از دیگر محورهای مطرح‌شده در سخنان وی بود.
چالش‌های حکمرانی و ناهماهنگی نهادی در مدیریت منابع آب
در ادامه این نشست، مهری سعیدی‌نیا، استادیار گروه علوم و مهندسی آب دانشگاه لرستان، گزارش تفصیلی پژوهش «بررسی نظام مسائل آب استان لرستان از منظر نخبگان آبی استان» را ارائه کرد.
وی توضیح داد که این پژوهش با رویکردی عینی و بی‌طرفانه و با اتکا به اسناد رسمی و مصاحبه‌های عمیق با سه گروه از صاحب‌نظران شامل استادان دانشگاه، مدیران دستگاه‌های اجرایی و کشاورزان پیشرو انجام شده است.
سعیدی‌نیا با بیان اینکه مسائل آب استان صرفاً به کم‌آبی محدود نمی‌شود، بخشی از چالش‌های این حوزه را ناشی از مشکلات مدیریتی، برخی سیاست‌گذاری‌ها، قوانین و ضعف هماهنگی میان نهادهای مسئول دانست.
وی در تشریح وضعیت موجود، به سدهای فعال، طرح‌های در دست اجرا و مطالعه، ایستگاه‌های پمپاژ و شبکه‌های آبیاری و زهکشی استان پرداخت و مهم‌ترین مسائل شناسایی‌شده در پژوهش را برشمرد.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، ضعف در ساختارهای حکمرانی و نهادی، ناهماهنگی میان دستگاه‌ها، رویکردهای جزیره‌ای، برخی کاستی‌ها در نیروی انسانی و عملکرد اجرایی، نبود نقشه راه جامع و ضمانت اجرایی کافی برای طرح‌ها و همچنین ضعف برنامه‌ریزی مؤثر برای مواجهه با خشکسالی، از جمله چالش‌های مدیریت منابع آب در لرستان است.
وی همچنین ضعف دیپلماسی آب در سطح ملی، مشکلات تخصیص منابع و تأمین مالی، محدودیت‌های فنی و زیرساختی، برخی چالش‌های فرهنگی و ترویجی و نبود اولویت‌بندی کافی برای مسائل آب در سطح استان را از دیگر موانع مدیریت پایدار منابع آبی عنوان کرد.
نظارت بر برداشت آب و اصلاح سازوکارهای اقتصادی
در بخش دیگری از نشست، حمید آسایش، عضو اندیشکده و دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه حضرت آیت‌الله بروجردی (ره)، با تمرکز بر ابعاد نظارتی، حقوقی و اقتصادی مسائل آب استان، ضعف نظارت و اجرای قوانین را از چالش‌های مهم این حوزه دانست.
وی به موضوعاتی همچون نظارت ناکافی بر برداشت آب، گسترش چاه‌های غیرمجاز و اضافه‌برداشت، تخلفات برخی بهره‌برداران، کمبود برخوردهای بازدارنده و ضعف نظارت بر مراحل طراحی، اجرا و ارزیابی نتایج پروژه‌های آبی اشاره کرد.
آسایش همچنین با تأکید بر ارتباط مسائل آب با شرایط اقتصادی و ساختار کشاورزی استان، وابستگی بالای اشتغال به بخش کشاورزی، فقر، افزایش هزینه نهاده‌ها، بروکراسی اداری، ضعف سازوکار خرید تضمینی محصولات و تأخیر در پرداخت‌ها را از عوامل تأثیرگذار بر دشواری مدیریت منابع آب برشمرد.
به گفته وی، تورم، تعریف‌نشدن سازوکار مناسب آب‌بها در صنعت، نااطمینانی در سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و ضعف هماهنگی الگوی کشت با استان‌های همجوار برای تنظیم بازار و توسعه صادرات نیز باید در سیاست‌گذاری‌های حوزه آب مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت تمرکز اعتبارات بر پروژه‌های اولویت‌دار
در ادامه، امید امیدی شاه‌آبادی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری لرستان و دبیر اندیشکده حکمرانی و قانون‌گذاری استان، با اشاره به نمونه‌هایی از چالش‌های آبی لرستان، از جمله ایستگاه‌های پمپاژ آب گرخشاب و رنگین‌بان و مشکلات ناشی از سیلاب سال ۱۳۹۸، بر ضرورت بهره‌برداری مطلوب از منابع آبی در مسیر توسعه پایدار استان تأکید کرد.
وی با اشاره به محدودیت منابع مالی و ضرورت افزایش اثربخشی اعتبارات، اولویت‌بندی طرح‌های آبی و تمرکز منابع بر تکمیل چند پروژه کلیدی را به‌جای توزیع پراکنده بودجه ضروری دانست.
دبیر اندیشکده همچنین حرکت به سمت ارزش‌گذاری اقتصادی آب و بررسی میزان تحقق برنامه‌های راهبردی دستگاه‌های مسئول را مهم ارزیابی کرد و بر لزوم آسیب‌شناسی عملکرد برنامه‌ها و شناسایی موانع اجرایی تأکید داشت.
به گفته وی، شناسایی دقیق موانع و مشکلات اجرایی می‌تواند زمینه تدوین پیشنهادهای قانونی و اصلاح سازوکارهای حکمرانی آب در استان را فراهم کند.
اصلاح حکمرانی آب؛ از هماهنگی نهادی تا توسعه پایدار
در جمع‌بندی مباحث این نشست، بر ضرورت نگاه جامع به مسائل منابع آب لرستان و توجه هم‌زمان به اصلاحات نهادی، هماهنگی بین‌دستگاهی، اجرای مؤثر قوانین، نظارت بر برداشت‌ها، ملاحظات اقتصادی و اولویت‌بندی طرح‌های زیرساختی تأکید شد.
مباحث مطرح‌شده نشان می‌دهد که مدیریت پایدار منابع آب، علاوه بر اجرای طرح‌های فنی و زیرساختی، به اصلاح سیاست‌گذاری‌ها، افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و استفاده هدفمند از منابع مالی نیاز دارد؛ رویکردی که می‌تواند زمینه ارتقای اثربخشی برنامه‌ها و بهره‌برداری پایدارتر از منابع آبی استان لرستان را فراهم کند.