دژبان ارتش در میانه جنگ ترکیبی؛ از حفاظت پادگان‌ها تا مقابله با نفوذ
دژبان ارتش را شاید در نگاه نخست بتوان با نظم، انضباط، تشریفات و کنترل تردد در پادگان‌ها شناخت، اما در شرایط جنگی، مأموریت این یگان بسیار فراتر از آن چیزی است که می دانید.
سفیر ارجان گروه سیاست-هادی رضائی: جنگ‌های جدید دیگر الزاماً با صف‌آرایی دو ارتش در دو سوی یک خط مشخص آغاز نمی‌شوند. میدان نبرد امروز می‌تواند هم‌زمان در آسمان، زمین، دریا، فضای سایبری، رسانه و حتی ذهن جامعه شکل بگیرد و همین تغییر ماهیت تهدید، تعریف مأموریت بسیاری از یگان‌های نظامی را نیز دستخوش تحول کرده است. در چنین شرایطی، یگان‌هایی که در نگاه نخست مأموریت‌های انتظامی و پشتیبانی دارند، در زمان بحران به بخشی از زنجیره اصلی تأمین امنیت و استمرار فرماندهی تبدیل می‌شوند.
دژبان ارتش یکی از همین یگان‌هاست؛ یگانی که عنوان «پلیس ارتش» را برای آن به کار می‌برند، اما گستره مأموریت‌هایش بسیار فراتر از برقراری نظم در محیط‌های نظامی است. حفظ حقوق نظامیان، اجرای احکام، کنترل و مدیریت تردد، حفاظت از اماکن و شخصیت‌ها، برگزاری مراسم و تشریفات نظامی، همراهی در مراسم تشییع شهدا و در شرایط جنگی، نگهداری اسرا و کنترل نیروهای منفک‌شده از یگان، تنها بخشی از مأموریت‌هایی است که دژبان بر عهده دارد.
اهمیت این مأموریت‌ها زمانی بیشتر آشکار می‌شود که جنگ از یک نبرد کلاسیک فاصله بگیرد. در جنگ‌های ۱۲ روزه و رمضان، به گفته فرمانده دژبان ارتش، دیگر نمی‌توان از یک منطقه مشخص به عنوان خط مقدم و از نقطه‌ای دیگر به عنوان عقبه سخن گفت؛ چراکه تهدیدات، گستره‌ای به وسعت کشور پیدا کرده بود. حملات هوایی و موشکی، استفاده از پهپادها، عملیات روانی، انتشار شایعات، تلاش برای ایجاد اختلال در روحیه نیروها و خانواده‌ها و همچنین تلاش برای جمع‌آوری اطلاعات از مراکز نظامی، همگی در کنار یکدیگر قرار گرفتند و مفهوم «امنیت» را پیچیده‌تر از گذشته کردند.
در چنین میدان چندلایه‌ای، پادگان دیگر صرفاً محل استقرار و آموزش نیرو نیست؛ بلکه خود به یک نقطه حساس حفاظتی تبدیل می‌شود. کوچک‌ترین خلأ در کنترل تردد، حفاظت فیزیکی، صیانت اطلاعاتی یا حتی مدیریت فضای روانی نیروها می‌تواند پیامدهایی فراتر از یک یگان داشته باشد. به همین دلیل، دژبان ارتش در جریان جنگ‌های اخیر علاوه بر مأموریت‌های ذاتی خود، اقداماتی متناسب با شرایط جدید در دستور کار قرار داد؛ از تشکیل یک یگان واکنش سریع برای حضور فوری در پادگان‌های آسیب‌دیده تهران تا تقویت حفاظت از اماکن، استفاده از تجهیزات کنترلی و پایشی و افزایش هماهنگی با مجموعه‌های اطلاعاتی، حفاظتی و ارتباطی.
اما یکی از مهم‌ترین ابعاد این مأموریت، حفاظت از نیروی انسانی و به‌ویژه سربازان بود؛ نسلی که در شرایط جنگی، هم هدف عملیات روانی دشمن قرار داشت و هم خانواده‌هایش با نگرانی درباره امنیت فرزند خود مواجه بودند. روایت فرمانده دژبان از حضور شبانه‌روزی فرماندهان در پادگان‌ها، سرکشی به پست‌های نگهبانی در ساعات مختلف شب و تلاش برای حفظ ارتباط سرباز با خانواده، تصویری متفاوت از مدیریت نیروی انسانی در شرایط جنگی ارائه می‌کند؛ رویکردی که در آن، فرماندهی صرفاً به صدور دستور محدود نمی‌شود و حضور در کنار نیرو به بخشی از سازوکار حفظ روحیه و انسجام تبدیل می‌شود.
در سوی دیگر این میدان، تهدیدات امنیتی نیز شکل جدی‌تری پیدا کرده بود. به روایت فرمانده دژبان ارتش، مواردی از تصویربرداری از اطراف مراکز نظامی شناسایی و به دستگاه‌های مسئول اعلام شده و حفاظت فیزیکی، گشت‌های پیاده و موتوری، دوربین‌ها و نیروهای مستقر در اطراف پادگان‌ها در این فرآیند نقش داشته‌اند. هم‌زمان، آموزش‌های مرتبط با جنگ شناختی نیز برای نیروها و خانواده‌های آنان دنبال شده تا مقابله با تهدید صرفاً به دیوارهای پادگان محدود نماند.
در این میان، دژبان ارتش خود نیز از تبعات جنگ بی‌نصیب نماند. دو تن از نیروهای دژبان، شهید سرلک و شهید محمدزاده، در جریان مأموریت حفاظت از امیر سپهبد شهید سیدعبدالرحیم موسوی به شهادت رسیدند؛ اتفاقی که وجه دیگری از مأموریت‌های این یگان را نمایان می‌کند؛ مأموریتی که گاه نیروهای آن باید در نزدیک‌ترین فاصله با فرماندهان و شخصیت‌های تحت حفاظت خود قرار گیرند و در لحظه خطر، نخستین حلقه دفاعی باشند.
اکنون با تغییر ماهیت تهدیدات و تجربه جنگ‌های اخیر، آموزش و سازماندهی دژبان نیز در حال حرکت به سمت الگوهای جدید است؛ آموزش شناسایی تهدیدات پهپادی، افزایش آمادگی برای شرایط اضطراری، آموزش حفاظت فردی و استفاده از جان‌پناه، توجه بیشتر به جنگ شناختی و تقویت توان واکنش سریع، بخشی از این تغییرات است. این تغییر رویکرد نشان می‌دهد که حتی یگان‌هایی که مأموریت اصلی آنها نظم و حفاظت است، نمی‌توانند از تحولات میدان نبرد جدید جدا بمانند.
سفیر ارجان برای بررسی همین بخش کمتر دیده‌شده از ساختار دفاعی کشور، در گفت‌وگویی اختصاصی با امیر حمید صمیمی‌پور، فرمانده دژبان ارتش جمهوری اسلامی ایران، جزئیات مأموریت‌ها و تجربیات این یگان در جنگ‌های اخیر را بررسی کرده است ؛ از اینکه دژبان در روزهای جنگ چگونه پادگان‌های تهران را در آماده‌باش نگه داشت و با تهدیدات حفاظتی و روانی مقابله کرد تا نحوه حفاظت از سربازان، خانواده‌ها، اماکن و شخصیت‌ها و برنامه‌های جدید این یگان برای مواجهه با شکل‌های نوین جنگ.
امیر، در ابتدا برای آشنایی بیشتر مخاطبان، به صورت مختصر درباره مأموریت‌ها و وظایف دژبان ارتش توضیح دهید. دژبان دقیقاً چه مسئولیت‌هایی بر عهده دارد؟
بسم‌الله الرحمن الرحیم. الحمدلله رب العالمین و الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین بولایه علی ابن ابیطالب. عرض سلام و درود دارم محضر حضرت بقیه‌الله الاعظم ارواحنا فداه، مقام معظم و معزز فرماندهی کل قوا و همچنین ارواح مطهر شهدا، به‌ویژه شهدای جنگ تحمیلی هشت ساله، شهدای جنگ ۱۲ روزه و شهدای جنگ رمضان. ان‌شاءالله روح همه شهدا شاد باشد.
دژبان یکی از یگان‌های ستادی و تخصصی فرماندهی محترم کل ارتش است که در واقع می‌توان آن را پلیس ارتش دانست و مأموریت‌های اجرایی مختلفی در سطح ارتش بر عهده این یگان قرار دارد.
البته دژبان به معنای کلی فقط در سطح ستاد وجود دارد و در یگان‌های دیگر و نیروهای مختلف ارتش، بیشتر از عنوان «انتظامات» استفاده می‌شود. میان انتظامات و دژبان نیز تفاوت‌هایی وجود دارد. انتظامات عمدتاً در داخل پادگان مسئولیت دارد، اما دژبان علاوه بر مأموریت‌های داخلی، مأموریت‌های بیرونی نیز بر عهده دارد.
قدرت قانونی دژبان از اختیارات فرماندهی آغاز می‌شود و در چارچوب آیین‌نامه‌ها، قوانین و مقررات ادامه پیدا می‌کند. دژبان به عنوان ستاد تخصصی فرمانده، وظایف خاصی بر عهده دارد؛ از جمله حفظ حقوق نظامیان، برگزاری مراسم و تشریفات مقامات نظامی، مقامات داخلی و خارجی، اجرای احکام دادگاه‌ها، تشییع شهدا و در زمان جنگ، نگهداری اسرا.
البته داخل دژبان نیز یگان‌های مختلفی وجود دارند که هرکدام مأموریت تخصصی خود را انجام می‌دهند. برای مثال، اجرای احکام دادگاه‌ها توسط یگان انتظامی ما انجام می‌شود. حفاظت از شخصیت‌ها، نگهداری از اماکن و یگان تأمین نیز بر عهده بخش‌های تخصصی مربوط است.
اجرای مراسم و تشریفات برای مهمانان نظامی و خارجی نیز از دیگر مأموریت‌های دژبان است. حتی در مواردی که مهمانان خارجی از سوی نهاد ریاست جمهوری یا سایر قوای کشور به جمهوری اسلامی ایران دعوت می‌شوند، مسئولیت تشریفات در هر محلی که از سوی نهاد ریاست جمهوری به ما ابلاغ شود، بر عهده دژبان ارتش جمهوری اسلامی ایران است که الحمدلله با هدایت و فرماندهی فرمانده محترم کل ارتش به بهترین شکل ممکن انجام می‌شود.
تعامل بسیار خوبی نیز میان نهادهای جمهوری اسلامی ایران و ارتش جمهوری اسلامی ایران در این زمینه وجود دارد.
در سال‌های اخیر چند مرحله جنگ را پشت سر گذاشته‌ایم و طبیعتاً جنگ بر تمام ابعاد فعالیت نیروهای مسلح تأثیر می‌گذارد. این شرایط چه تأثیری بر مأموریت‌های دژبان ارتش داشت؟ آیا در شرح وظایف یا نحوه عملکرد شما تغییری ایجاد شد؟
شرح وظایف دژبان را می‌توان به دو بخش زمان صلح و زمان جنگ تقسیم کرد.
در زمان صلح، همان مواردی که عرض کردم، از جمله برقراری و اجرای آیین‌نامه‌ها و مقررات، مقررات راهنمایی و رانندگی، تشریفات، تشییع شهدا، حفظ حقوق نظامیان و اجرای احکام دادگاه‌ها را بر عهده داریم.
اما در زمان جنگ، علاوه بر این مأموریت‌ها، وظایف دیگری نیز به دژبان محول می‌شود؛ از جمله نگهداری اسرا، آماده‌سازی اردوگاه‌ها برای نگهداری موقت و دائم اسرا و آماده‌سازی کمپ‌های اسرا.
همچنین در منطقه عملیات، مأموریت‌هایی که به دژبان واگذار می‌شود، متفاوت است. دژبان با برقراری پاسگاه‌ها، عبور و مرور و تردد نیروها را کنترل می‌کند و نفرات فراری، نفرات جداشده از یگان یا افرادی را که از یگان خود منفک شده‌اند، تحت کنترل قرار می‌دهد.
اما جنگی که امروز با آن مواجه بودیم، یک جنگ کلاسیک نبود که یگان‌های ما در یک منطقه مشخص مستقر باشند، یک خط مقدم داشته باشند و در پشت آن نیز یک حد عقبی مشخص وجود داشته باشد.
در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، عملاً کل کشور جمهوری اسلامی ایران منطقه عملیات بود
در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، عملاً کل کشور جمهوری اسلامی ایران منطقه عملیات بود.
همان‌طور که می‌دانید، جنگ شناختی و جنگ ترکیبی از جمله مقوله‌هایی بود که دشمن در این دو جنگ با تمام قوا دنبال کرد. دشمن از نیروی هوایی، نیروی دریایی، موشک و پهپاد استفاده کرد تا زیرساخت‌های کشور، فرماندهان و در رأس آنها رهبری کشور را هدف قرار دهد و از سوی دیگر تلاش کرد بر افکار عمومی و به‌ویژه طرز تفکر جوانان ما تأثیر بگذارد.
در حوزه جنگ و عملیات روانی نیز دشمن تلاش زیادی کرد، اما الحمدلله در این دو جنگ نیروهای مسلح ما به بهترین وجه ممکن عمل کردند.
خدا را شکر می‌کنیم که دشمنی که ادعا می‌کرد وقتی ناو هواپیمابرش از ساحل کشورش حرکت می‌کرد، بعضی از کشورهای منطقه حتی رهبران و فرماندهانشان از ترس این ناو جابه‌جا می‌شدند و تغییر می کنند، دیدید که با تمام قوا وارد میدان شد، ناوگروه‌های خود را آورد و برخی کشورهای منطقه نیز به او کمک کردند، اما در نهایت شرایط به جایی رسید که رئیس‌جمهور آمریکا اظهاراتی را مطرح می‌کند که برای همه دنیا روشن شده است و سخنان او مرتب دچار تغییر می‌شود.
در همین شرایط دو جنگی که گفتین، دژبان به عنوان یگان اجرایی ارتش در سطح شهر تهران چه تمهیداتی برای شرایط اضطراری در نظر گرفت؟
با توجه به شرایطی که در دژبان به عنوان یگان اجرایی ارتش در سطح شهر تهران ایجاد شد، برابر اوامر هیئت‌رئیسه محترم ارتش، یعنی امیر فرماندهی محترم و ریاست محترم ستاد، دستوراتی به ما ابلاغ شد.
بر همین اساس، یک یگان واکنش سریع در دژبان ایجاد کردیم. این یگان از میان همه یگان‌هایی که عرض کردم، سازماندهی شده و مأموریت آن این است که اگر هرکدام از پادگان‌های ما در سطح شهر تهران دچار آسیب شد، نخستین یگانی باشد که در محل حاضر شود و کنترل ورود و خروج را بر عهده بگیرد.
یکی از مسئولیت‌های عمده ما حفظ اماکن، اقلام و اموال ارتش است تا از ورود و خروج افراد غیرمجاز و خدای نکرده سرقت اموال ارتش جلوگیری شود.
این یگان شامل یگان موتورسوار، یگان امداد، یگان مسلح و یگان تأمینی است. چندین بار نیز در حضور هیئت‌رئیسه محترم ارتش تمرین کرده‌ایم که مورد استقبال قرار گرفته است.
الحمدلله تاکنون دشمن نتوانسته است به‌گونه‌ای به یکی از پادگان‌های ما در سطح تهران آسیب وارد کند که نیاز باشد این یگان وارد عمل شود، اما ما آمادگی ۲۴ ساعته و کامل داریم که هر زمان از سوی هیئت‌رئیسه محترم ارتش ابلاغ شود، در کوتاه‌ترین زمان در محل حاضر شویم و انجام وظیفه کنیم.
در سال‌های اخیر شرایط امنیتی تغییر کرده، فناوری توسعه یافته و موضوعاتی مانند نفوذ، خرابکاری و جنگ ترکیبی جدی‌تر شده است. دژبان چگونه با این تهدیدات مقابله می‌کند؟
یکی از یگان‌هایی که در حوزه حفاظت از اماکن و شخصیت‌ها فعالیت می‌کند، یگان تأمین ماست. نیروهای این یگان از میان بهترین پرسنل انتخاب شده‌اند و دوره‌های مختلفی را پشت سر گذاشته‌اند.
این نیروها دوره‌های رهایی گروگان و دوره‌های تیراندازی را در تیپ ۶۵ نیروهای ویژه ارتش گذرانده‌اند و الحمدلله آماده انجام مأموریت هستند.
ما در سطح یگان‌های تهران تعامل بسیار خوب و سازنده‌ای با یکدیگر داریم. ما می‌دانیم که در ۲۲ منطقه تهران، ۲۲ حوزه کاری وجود دارد و تمام اخبار و اطلاعات مورد نیاز را به صورت لحظه‌ای از سطح شهر تهران دریافت می‌کنیم و متناسب با موضوعی که پیش می‌آید، نیروهای خود را به منطقه مربوط اعزام می‌کنیم.
همچنین برای ستاد ارتش پاسگاه‌های یدکی را به عنوان نقاط دوم و سوم برای فرماندهی و رده‌های بعدی ارتش مشخص کرده‌ایم که حفاظت از آنها نیز بر عهده ماست.
برای این مأموریت‌ها از بهترین، مؤمن‌ترین و باتجربه‌ترین نیروها استفاده می‌کنیم؛ افرادی که آموزش کامل دیده‌اند و به عنوان مسئول حفاظت شخصیت یا اماکن به محل مأموریت اعزام می‌شوند. این مأموریت‌ها همین الان نیز در حال انجام است.