نگاهی به نقش عقیله بنی هاشم(س) در صیانت از حریم خانواده و جامعه
مشهد- عقیله بنی‌هاشم، با پاسداری از حریم عفاف در کانون خانواده و موقعیت‌شناسی دقیق در بحران‌های اجتماعی، اسوه‌ای جاودان از ادای تکلیف الهی را در تاریخ به یادگار گذاشته است.
سفیر ارجان- گروه استان‌ها، عاطفه وفائیان: تاریخ بشر همواره در جست‌وجوی الگوهایی است که عظمت وجودی‌شان فراتر از مرزهای زمان و محدودیت واژه‌ها باشد؛ شخصیت‌های بی‌بدیلی که در کوران سخت‌ترین حوادث روزگار، نه‌تنها قامت خم نکردند، بلکه به آموزگاران ابدی صبر، حیا و پایداری برای بشریت بدل شدند. در این میان، نام نامی عقیله بنی‌هاشم، حضرت زینب کبری (سلام‌الله‌علیها)، بر تارک حقیقت می‌درخشد؛ بانویی که الفاظ و عبارات از توصیف حتی قطره‌ای از دریای بیکران معنویت و فضائل او ناتوانند و حیات سراسر نورش، گواهی روشن بر تجلی اراده الهی در چهره یک انسان کامل است.پرورش‌یافته در مهبط وحی و دامن عصمت، از مادری چون فاطمه زهرا (س) و پدری چون امیر مؤمنان علی (ع)، روحی بلند و شرافتی بی‌انتها به ارث برد. دوران کودکی ایشان از همان آغاز با تندباد مصائب و آزمون‌های سنگین روزگار رقم خورد؛ از غم سنگین فراق پیامبر رحمت (ص) و رنج غربت و پرستاری در خانه وحی گرفته تا همراهی در فراز و فرودهای تلخ شهادت پدر و برادر بزرگوارش امام حسن مجتبی (ع). این زنجیره از آزمون‌ها، وجود مبارک او را چنان صیقل داد تا سنگ‌زیرین بنای استقامت در بزرگ‌ترین حماسه تاریخ باشد.
اوج جلوه‌گری مکتب زینبی، در کربلا و آزمون‌های طاقت‌فرسای پس از آن رقم خورد؛ میدانی که در آن عاطفه و شجاعت به اوج رسید و حضرتش بی‌هیچ شکست، رنجش یا تردیدی، پرچم‌دار حق‌طلبی شد. آنچه استقامت زینب کبری (س) را از تمامی صبرهای ثبت‌شده در تاریخ جدا می‌سازد، پرواز در قله بلند «مقام رضا» است؛ مقامی فراتر از شکیبایی، جایی که در پای پیکر بی‌سر برادر ندای «اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنَّا هَذَا الْقَلیلَ» سر داده می‌شود و در کاخ ستمگران، جز جلوه زیباییِ پیوند حق و پروردگار، روایتی دیگر به تصویر کشیده نمی‌شود.
خردورزی و موقعیت‌شناسی بی‌نظیر این بانوی بزرگ، درس جاودانه‌ای از شناخت دقیق تکلیف الهی است. عقیله عرب در سالیان متمادی حیات، در کانون عفاف، حیا و صیانت از حریم خانواده زیست؛ اما آن‌گاه که کاروان اسرا به راهنما نیاز یافت و بیماری امام زمانش، بار حفظ امامت و میراث خونین عاشورا را به دوش‌ها سپرد، با قامتی استوار، پوششی کامل و خطبه‌هایی آتشین در کوفه و شام، روایت شکست‌ناپذیر کربلا را رهبری کرد و فریاد مظلومیت حق را در بستر تاریخ طنین‌انداز ساخت.
امروز نیز در روزگاری که جامعه با هجمه‌های گسترده فکری، رسانه‌ای و فشارهای گوناگون روبه‌روست، جهان‌بینی زینبی چراغ راه مؤمنان است. سیره عملی این اسوه بشریت به جامعه و به‌ویژه بانوان یادآور می‌شود که آرامش، کمال و تعالی حقیقی در گرو ادای به‌موقع وظیفه، پاسداری از حریم عفاف و خانواده، و باور عمیق به تقدیر و قدرت الهی نهفته است؛ صبری آگاهانه و سرشار از رضا که با تکیه بر آن می‌توان بر تمامی طوفان‌ها و دسیسه‌های دشمنان چیره شد.
الگوگیری از مقاومت حضرت زینب (س) در برابر فشارهای دشمن
حجت‌الاسلام محمدعلی لطفی‌یزدی، معاون علمی مرکز تخصصی امامت و استاد حوزه علمیه در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه رفیع حضرت زینب کبری (سلام‌الله‌علیها) اظهار کرد: الفاظ و کلمات گنجایش انتقال قطره‌ای از دریای وجود ایشان را ندارند؛ شخصیتی بی‌نظیر و پرفروغ که تاریخ، گواه تحرکات، افعال و رفتار ایشان است. شرافت نسبی و اینکه ایشان فرزند فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) و امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) هستند، منشأ این روح بلند است؛ چنان‌که در روایات نیز به این حقیقت تصریح شده است.
معاون علمی مرکز تخصصی امامت با تأکید بر اینکه تدبر و تفقه در شخصیت حضرت زینب (س) کاری عظیم است، افزود: حضور ایشان در کنار اباعبدالله الحسین (ع) از مدینه تا عصر عاشورا و پس از آن، بدون کوچک‌ترین شکستی، رنجشی، یاسی یا اعتراض، نشأت‌گرفته از روح عظیم ایشان است. این مدل کنشگری و سبک رفتاری نشان می‌دهد که ایشان در اوج فشارها، استرس‌ها و عملیات روانی دشمن، به غایت استقامت را معنا بخشیدند.
وی بیان کرد: خطبه‌های آتشین حضرت زینب (س) در کوفه و شام، روایتی کاملاً مظفرانه و پیروزمندانه بود. ایشان با وجود حضور امام سجاد (ع) به عنوان امام زمان، با تبیین‌گری و روشنگری‌های خود، به نوعی از جریان امامت محافظت کردند و مدیریت جریان کربلا را بر عهده داشتند.
لطفی‌یزدی با بیان اینکه این استقامت با حساب‌های مادی این دنیا قابل جمع نیست، گفت: حضرت زینب (س) در اوج مصیبت کربلا، روایت و انگاره پیروزی را دنبال کردند؛ چرا که حرکت اباعبدالله الحسین (ع) بر مبنای خدا و جریان حق بود و جمله «ما رأیت الا جمیلا» در روز عاشورا توسط ایشان معنا پیدا کرد.
معاون علمی مرکز تخصصی امامت با اشاره به شرایط حساس کنونی و هجمه‌های دشمنان داخلی و بیرونی خاطرنشان کرد: جهان‌بینی و مبادی مواجهه ما با حوادث، الهی است و امروز نیز باید در این برهه حساس از صبر و سیره زینبی درس بگیریم.
مقام «رضا» قله بندگی و ویژگی بارز حضرت زینب (س) است
حجت‌الاسلام مهدی زراعتی، استاد تبلیغ و اخلاق حوزه علمیه، در گفتگو با خبرنگار مهر به تبیین سیره عملی و زندگانی عقیله بنی‌هاشم پرداخت و اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین نکات در زندگانی حضرت زینب (س)، بحث صبر، استقامت و صفت «رضا» است. خداوند متعال در آیات متعددی افراد را در مسئله صبر و استقامت به عنوان الگو معرفی کرده که یکی از برجسته‌ترین آن‌ها در قرآن کریم، زن فرعون است؛ چنان‌که در آیه شریفه «وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِینَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ» آمده است. زنی که یک عمر در کنار شوهری کافر و بی‌دین زندگی کرد و در دینداری پایدار ماند، نه تنها الگوی زنان، بلکه الگوی تمام مؤمنان است.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به دیدگاه رهبر معظم انقلاب در مقایسه میان مقام حضرت زینب (س) و همسر فرعون افزود: مقام معظم رهبری در یکی از سخنرانی‌های خود به این آیه اشاره کرده و تفاوت این دو بانوی بزرگوار را بیان فرمودند؛ همسر فرعون در بلا و سختی صبر و استقامت می‌کند، اما عرضه می‌دارد: «رَبِّ ابْنِ لِی عِنْدَکَ بَیْتاً فِی الْجَنَّةِ وَنَجِّنِی مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِی مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ» (خدایا مرا از فرعون و عمل او نجات ده)، یعنی درخواست نجات از بلا دارد. اما وجود نازنین حضرت زینب (س) در بلا و سختی هیچ گلایه و شکوهی نمی‌کند و این همان «مقام رضا» است که مقامی بالاتر از صبر محسوب می‌شود.
وی با استناد به روایات تصریح کرد: امام سجاد (ع) درباره صبر و رضا فرمودند که صبر و رضایت از خداوند متعال، سرمایه طاعت و بندگی خداست؛ صبر در درجه اول و رضا در درجه‌ای بالاتر و بهتر قرار دارد و صبر مقدمه‌ای برای رسیدن به مقام رضاست. زن فرعون صبر و استقامت داشت، اما الگوی صبر و استقامت حضرت زینب (س) در تمام سختی‌ها بدون گلایه و بدون درخواست «رَبِّ نَجِّنِی»، تجلی‌گر مقام رضا بود. کسی که برای خداوند در زندگی نقشی قائل نباشد و همه چیز را تحت قدرت و قضا و قدر الهی نداند، نمی‌تواند به مقام رضا برسد.
زراعتی با اشاره به جلوه‌های بی‌نظیر مقام رضا در رفتار حضرت زینب (س) در کربلا و شام خاطرنشان کرد: حضرت زینب (س) در قتلگاه و در کنار بدن بی‌پرسر برادر در اوج مصیبت فرمودند: «اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنَّا هَذَا الْقَلیلَ»؛ ایشان نه تنها شکوه نکردند، بلکه آن قربانی بزرگ را در پیشگاه خداوند قربانی قلیل خطاب کرده و عذر تقصیر به درگاه الهی آوردند. همچنین در شام که به فرموده امام سجاد (ع) سخت‌ترین محل بر اهل بیت (ع) بود، وقتی یزید با زخم زبان گفت «دیدی خدا برادرانت را کشت؟»، حضرت زینب (س) در پاسخ فرمودند: «ما رَأَیتُ إِلَّا جَمِیلًا»؛ انسان به واسطه مقام رضا می‌تواند در بلا و سختی زیبایی ببیند، زیرا تمام این سختی‌ها در راه خداوند، کمال است.
این استاد حوزه علمیه در ادامه افزود: حضرت زینب (س) پس از این جمله فرمودند که مسئله شهادت و مرگ برای سیدالشهدا (ع) و خاندان ما نوشته شده و این تقدیر الهی است و ما به آن راضی هستیم. یکی از کلیدهای مهم برای رسیدن به مقام رضا، باور به قضا و قدر الهی است؛ اراده پروردگار در این عالم حاکم است و بنده نیز باید به تقدیر الهی راضی باشد تا به آرامش و یقین دست یابد.
سیره حضرت زینب(س)، الگوی دقیق تشخیص وظیفه در تاریخ است
حجت‌الاسلام عبدالحمید صادقی، کارشناس و پژوهشگر دینی گفتگو با خبرنگار مهر لقب «عقیلهةالعرب» را نماد خردورزی، موقعیت‌شناسی و واکنش به‌هنگام آن حضرت دانست و اظهار کرد: این بانوی بزرگ در طول حیات ۵۷ ساله‌ی خویش، در هر مقطعی بر اساس تکالیف الهی تصمیم‌گیری و رفتار نمود و از همین رو به اسوه‌ای جاودانه برای تمامی انسان‌ها به‌ویژه بانوان مبدل گشت.
این کارشناس و پژوهشگر دینی با اشاره به رویکرد سیاسی و اجتماعی این حضرت بیان کرد: زینب کبری(س) تا پیش از روز عاشورا همواره در حصار عفاف و به دور از دید افراد ناباب زیست، اما پس از واقعه کربلا و شهادت سیدالشهدا(ع)، با توجه به بیماری امام سجاد(ع)، بار سنگین سرپرستی و هدایت کاروان اسرا را بر دوش کشید. ایشان در این مرحله حساس با حفظ کامل حیا و پوشش اسلامی، به افشاگری پرداختند؛ در کوفه به ایراد خطبه پرداختند و در شام و در برابر نشست یزید، فریاد حق‌طلبی سر داده و جان امام چهارم را محافظت نمودند؛ اقدامی که تداوم نهضت عاشورا را تضمین کرد.
وی ضمن انتقاد از برخی انحرافات در عرصه فعالیت‌های اجتماعی زنان افزود: امروزه متأسفانه با شعارهای فریبنده‌ای نظیر «حضور دوشادوش مردان»، بانوان را از جایگاه اصیل خود دور ساخته‌اند که این امر صدماتی را به نهاد خانواده، عفت و غیرت عمومی وارد کرده است. برخی بانوان ساده‌اندیش تحت تأثیر هجمه‌های رسانه‌ای به سمت فعالیت‌هایی سوق می‌یابند که با لطافت فطری آنان همخوانی ندارد؛ ورود بدون ملاحظه به عرصه‌های شغلی پرخطر یا ورزش‌های خشن و تقلید کورکورانه از الگوهای غربی، نه نشانه تعالی، بلکه غفلت از گوهر وجودی زن است.
صادقی در همین راستا تصریح کرد: زن کانونی از آرامش و مظهر لطافت عواطف در خانواده به شمار می‌رود و چنانچه این سرمایه عاطفی در بستر نادرستی مصرف شود، افزون بر آسیب به خود زن، استقرار خانواده و تربیت نسل‌ها نیز دچار تنزل می‌گردد؛ چنان‌که بسیاری از بانوان پس از سال‌ها اشتغال فرسایشی بیرون از منزل، با حسرت ابراز می‌دارند که کاش زمان را به خانه‌داری، تربیت فرزندان و تحکیم بنیان خانواده اختصاص داده بودند.
کارشناس و پژوهشگر دینی با مرور دوران کودکی و سختی‌های آن دوران بیان کرد: زینب کبری(س) از همان سنین کودکی با رخدادهای تلخ زمانه از جمله رحلت پیامبر(ص)، هجوم به خانه وحی و دوران دشوار پرستاری از مادر بزرگوارشان حضرت زهرا(س) مواجه گشت. ایشان دوشادوش امیرالمؤمنین(ع) و فضه، از مادر پرستاری کردند و با استواری، رسالت یک زن مؤمن را به سرانجام رساندند.
وی افزود: این رسالت خطیر در دوران جراحت و شهادت امیرالمؤمنین(ع)، مصائب امام حسن مجتبی(ع) و نهایتاً واقعه کربلا نیز تکرار شد؛ آن حضرت همچون پروانه‌ای گرد شمع وجود عزیزانشان به خدمت‌رسانی و صبر مشغول بودند و بر اساس سنت اهل‌بیت(ع)، همواره در پس‌پرده و بدون جرس و آواز، به دور از چشم نامحرمان به انجام وظیفه الهی همت گماشتند.
صادقی خاطرنشان کرد: درس بزرگ مکتب زینبی برای جامعه امروز ما، هنرِ شناخت تکلیف در زمان مناسب و اجرای دقیق آن است؛ بدین معنا که گاه وظیفه زن در سنگر خانه و تربیت فرزند خلاصه می‌شود و گاه ضرورت اقتضا می‌کند که با حفظ کامل وقار و عفت، در میدان‌های اجتماعی حاضر شود. اگر بانوان این خط مشی را سرلوحه زندگی قرار دهند، جامعه‌ای برخوردار از اصالت خانوادگی و فضیلت‌های اخلاقی خواهیم داشت.