دولت شایعه قطع بنزین خودرو‌های فرسوده را تکذیب کرد / سهمیه سوخت برقرار می‌ماند
دولت با حفظ سهمیه سوخت خودرو‌های فرسوده و تعیین مهلت پنج‌ساله برای جایگزینی آنها، مسیر نوسازی ناوگان را بر پایه مشوق‌های مالی و طرح «کلید به کلید» دنبال می‌کند. با این حال، تامین منابع مالی، سرعت اسقاط و محدود شدن اولویت اجرا به پنج کلان‌شهر از جمله چالش‌های این برنامه به شمار می‌روند.
به گزارش سفیر ارجان، دولت دستورالعمل نوسازی ناوگان فرسوده را با هدف کاهش مصرف سوخت و مدیریت آلودگی هوا در پنج کلان‌شهر تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و تبریز تدوین کرده است. در این برنامه، معیار تشخیص فرسودگی وسایل نقلیه بر اساس سن آنها تعیین شده و میزان پیمایش یا استثنائات دیگر در این معیار‌ها لحاظ نمی‌شود.
بر اساس مصوبه جدید هیات وزیران، خودرو‌های سواری با عمر ۲۰ سال، تاکسی‌های درون‌شهری با عمر ۱۲ سال و موتورسیکلت‌های کاربراتوری با عمر ۶ سال در گروه وسایل نقلیه فرسوده قرار می‌گیرند. برای موتورسیکلت‌های کاربراتوری امکان تمدید این مهلت تا ۱۲ سال، با تایید شرایط فنی، در نظر گرفته شده است.
سهمیه سوخت برقرار است؛ مالکان پنج سال برای جایگزینی فرصت دارند
یکی از محور‌های این دستورالعمل، ادامه تخصیص سهمیه سوخت به خودرو‌های فرسوده است. بر اساس اعلام مطرح‌شده در این طرح، سهمیه سوخت این خودرو‌ها قطع نمی‌شود و مالکان نیز برای جایگزینی وسیله نقلیه خود پنج سال فرصت خواهند داشت.
با این حال، استفاده از معافیت‌های تردد به ثبت‌نام در «سامانه اسقاط کشور» وابسته است. از سوی دیگر، طبق پیگیری‌های وزارت صمت، قرار است بخشی از منابع حاصل از صرفه‌جویی در مصرف سوخت ناشی از نوسازی، به‌عنوان یکی از عواید اسقاط در نظر گرفته شود و به مالکان اختصاص یابد.
وام ۴۰۰ میلیون تومانی برای سواری‌ها و بسته حمایتی تاکسی‌ها
تسهیلات مالی پیش‌بینی‌شده برای نوسازی ناوگان در دو گروه اصلی ارائه می‌شود. مالکان خودرو‌های سواری می‌توانند از وام ۴۰۰ میلیون تومانی با نرخ سود ۸ درصد و دوره بازپرداخت سه‌ساله استفاده کنند.
برای تاکسی‌ها، بسته‌ای با ارزش تقریبی یک میلیارد و ۴۵۰ میلیون تومان در نظر گرفته شده است. این بسته شامل وام یک تا ۱.۲ میلیارد تومانی، ارزش ریالی ۳۶۰ میلیون تومانی برای شش گواهی اسقاط و ۷۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان بابت ارزش لاشه خودرو خواهد بود.
تحویل خودروی جدید بدون توقف فعالیت مالک
در طرح «کلید به کلید»، مالک خودروی فرسوده تا زمان تحویل وسیله نقلیه جدید، همچنان خودروی قبلی خود را در اختیار خواهد داشت. این سازوکار با هدف جلوگیری از اختلال در فعالیت اقتصادی مالکان طراحی شده و به‌ویژه برای رانندگان تاکسی اهمیت دارد.
طبق گزارش ایدرو، انجام مراحل اداری و اعتبارسنجی این طرح به‌طور میانگین ۴۵ روز کاری زمان می‌برد. با این حال، تحقق زمان‌بندی پیش‌بینی‌شده به عملکرد زنجیره تامین خودروسازان وابسته است و هرگونه اختلال در تولید یا توزیع می‌تواند روند تحویل خودرو‌ها را با مشکل مواجه کند.
سرعت اسقاط در برابر حجم بالای خودرو‌های فرسوده
یکی از موانع اصلی اجرای این برنامه، فاصله میان حجم ناوگان فرسوده و سرعت فعلی نوسازی است. بر اساس آمار اعلام‌شده، ۳۵ درصد از کل ناوگان کشور فرسوده است؛ رقمی که ۱۱ میلیون موتورسیکلت را نیز در بر می‌گیرد. با نرخ اسقاط روزانه ۱۴۰۰ دستگاه، نوسازی کامل این حجم از ناوگان به زمان بسیار زیادی نیاز خواهد داشت و روند کنونی پاسخگوی فرسودگی انباشته‌شده طی ۱۷ سال گذشته نیست.
پایداری منابع مالی نیز از دیگر مسائل مهم این طرح است. پرداخت تسهیلات با سود ۸ درصد در شرایط تورمی، فشار مالی قابل‌توجهی بر صندوق «سها» و شبکه بانکی وارد می‌کند. ادامه این مدل حمایتی به تامین منابع پایدار از محل صرفه‌جویی سوخت وابسته است و در صورت محقق نشدن درآمد‌های پیش‌بینی‌شده، پرداخت وام‌ها با ریسک روبه‌رو خواهد شد.
تغییر سیاست از محدودیت سوخت به مشوق‌های مالی
حذف ابزار قطع سهمیه سوخت می‌تواند انگیزه اقتصادی برخی مالکان برای ورود به فرایند اسقاط را کاهش دهد. به این ترتیب، رویکرد دولت از سیاست‌های تنبیهی به سمت مشوق‌های مالی و امتیاز‌های جایگزینی تغییر کرده است؛ تغییری که ممکن است سرعت مشارکت داوطلبانه مالکان را تحت تاثیر قرار دهد.
در کنار این موضوع، اجرای موفق طرح «کلید به کلید» به تامین به‌موقع خودرو‌های جایگزین وابسته است. بنابراین، هرگونه وقفه در تولید یا توزیع می‌تواند تعهد زمانی پیش‌بینی‌شده برای تحویل را با چالش جدی مواجه کند.
محدود شدن اولویت اجرای طرح به تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و تبریز نیز نشان‌دهنده محدودیت منابع و تمرکز برنامه بر این پنج کلان‌شهر است؛ در نتیجه، سایر مناطق کشور در چارچوب این اولویت‌بندی، جایگاهی برای جایگزینی نخواهند داشت.