رسانه آمریکایی: محاصره اقتصادی ایران کار ۲ هفته نبود؛ شاید سال‌ها زمان بخواهد
دولت ترامپ با وعده وارد کردن ضربه سریع به اقتصاد ایران، کارزار فشار و محاصره را تشدید کرده است؛ اما تحقق ضرب‌الاجل‌های واشنگتن دشوارتر از انتظار بوده و تهران همچنان بخشی از صادرات نفت خود را حفظ کرده است.
دولت ترامپ با وعده وارد کردن ضربه سریع به اقتصاد ایران، کارزار فشار و محاصره را تشدید کرده است؛ اما تحقق ضرب‌الاجل‌های واشنگتن دشوارتر از انتظار بوده و تهران همچنان بخشی از صادرات نفت خود را حفظ کرده است.
سفیر ارجان - گروه سیاسی: واشنگتن برای وادار کردن تهران به عقب‌نشینی، به جنگ اقتصادی روی آورده است؛ کارزاری که به گفته تحلیلگران و مقام‌های پیشین آمریکایی، برخلاف وعده‌های اولیه دولت ترامپ، ممکن است برای تغییر رفتار ایران به ماه‌ها یا حتی سال‌ها زمان نیاز داشته باشد.
در حالی که دولت دونالد ترامپ برای بازگرداندن تهران به میز مذاکره، به جای استفاده از نیروی نظامی به سمت فشار اقتصادی چرخش کرده است، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، وعده داده بود که اقتصاد ایران به‌سرعت آسیب خواهد دید. او ماه گذشته اعلام کرد که تا پایان سپتامبر، تمام شرکت‌های هواپیمایی ایران در سراسر جهان زمین‌گیر خواهند شد. همچنین مدعی شد که ایران تا پایان هفته جاری نفتی برای فروش نخواهد داشت.
اقتصاد ایران تحت فشار است، اما تحقق این وعده‌ها و ضرب‌الاجل‌های اعلام‌شده از سوی دولت ترامپ دشوارتر از آن چیزی بوده که واشنگتن انتظار داشت. آمریکا با حکومتی در تهران روبه‌رو است که انگیزه بیشتری برای تحمل فشار دارد تا عقب‌نشینی.
محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا، صادرات نفت کشور را به حداقل رسانده و میلیاردها دلار از درآمد ماهانه تهران را از بین برده است. با این حال، ایران همچنان نفتی را می‌فروشد که در دوره آتش‌بس ماه ژوئن (تیر) صادر کرده بود. افزون بر این، بر اساس داده‌های شرکت اطلاعاتی جهانی کپلر، ایران روزانه حدود ۲۵۰ هزار بشکه نفت را از مسیرهای زمینی از کشور خارج می‌کند.
دونالد ترامپ گفته است کارزار فشار اقتصادی که اکنون وارد دومین ماه خود شده، با هدف وادار کردن ایران به بازگشت به میز مذاکره پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ماه نوامبر (آبان) دنبال می‌شود. با این حال، مذاکرات همچنان متوقف مانده و مقام‌های ایرانی حاضر نشده‌اند از خواسته‌های خود عقب‌نشینی کنند.
همزمان، تهران حملات نظامی علیه تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز را تشدید کرده و تنها در یک هفته بیش از ۹ شناور را هدف قرار داده است. این حملات پس از گسترش عملیات آمریکا در منطقه صورت گرفته‌اند؛ عملیاتی که عبور نفتکش‌ها را تسهیل کرده بود، اما نتوانست قیمت جهانی انرژی را جابه‌جا کند.
با وجود این، به گفته یکی از مقام‌های ارشد دولت آمریکا، دولت ترامپ معتقد است گذر زمان به سود واشنگتن است. این مقام که به شرط ناشناس ماندن سخن گفته، از اظهارنظر درباره وعده‌های بسنت و جزئیات زمان‌بندی پیش‌بینی‌شده برای وارد کردن آسیب اقتصادی به ایران خودداری کرده است.
او گفت: «واقعا شاهد تغییر در معادله زمان بوده‌ایم.» به گفته این مقام، ایران در دورهای قبلی فشار اقتصادی می‌توانست با استفاده از درآمدهای نفتی خود از بحران عبور کند، اما محاصره آمریکا این امکان مانور را محدود کرده و اثربخشی تحریم‌ها را افزایش داده است.
دولت ترامپ در ۸ سپتامبر (۱۷ شهریور) مجموعه گسترده‌ای از تحریم‌ها را علیه صنعت هوانوردی ایران اعلام کرد و شرکت‌های خارجی ارائه‌دهنده خدمات به خطوط هوایی ایران را به تحریم‌های ثانویه تهدید کرد. بسنت در همان زمان به شبکه سی‌ان‌بی‌سی گفت: «تا ۲۳ سپتامبر (اول مهر)، تمام خطوط هوایی ایران در سراسر جهان تعطیل خواهند شد.» او افزود که دولت ترامپ «عوامل تسهیل‌کننده این فعالیت‌ها را در سراسر جهان شناسایی کرده است».
او گفت: «ما می‌دانیم آنها چه کسانی هستند، خودشان هم می‌دانند چه کسانی هستند و ما به این وضعیت پایان می‌دهیم.»
اما در ماه اکتبر (مهر)، پروازهای بین‌المللی به ایران و از ایران همچنان ادامه دارند؛ از جمله پروازهایی به مقصد چین، عراق و ترکیه.
شرکت‌های رصد پرواز گزارش داده‌اند که در روزهای پس از اعلام تحریم‌های آمریکا، شمار پروازهای بین‌المللی ورودی و خروجی ایران حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است. با این حال، داده‌های اخیر فرودگاه بین‌المللی امام خمینی تهران نشان می‌دهد پروازهایی از اسلام‌آباد پاکستان، استانبول، مسکو و شانگهای همچنان به این فرودگاه انجام می‌شوند.
پیش از اعلام این کارزار، مقام‌های آمریکایی با نمایندگان ده‌ها کشور دیدار کردند تا حمایت آنها را جلب کنند. مقام‌های وزارت خزانه‌داری نیز به امارات متحده عربی، بریتانیا و عمان سفر کردند تا درباره اقدامات پیش‌رو در حوزه هوانوردی و بانکداری گفت‌وگو کنند.
به گفته مقام دولت آمریکا، واشنگتن در جریان رایزنی با متحدان خود به نگرانی‌ها درباره مدت‌زمان لازم برای اثرگذاری کارزار فشار اقتصادی نیز پاسخ داده است. این مقام گفت به متحدان آمریکا گفته است: «ببینید، ما می‌خواهیم هرچه سریع‌تر شاهد حل‌وفصل این مسئله باشیم. هرچه زودتر بتوانند تمام این شریان‌های حیاتی را قطع کنند تا ایران بداند دیگر جایی برای رفتن ندارد، زودتر به آن راه‌حل خواهیم رسید.»
با این حال، تحلیلگران و مقام‌های پیشین می‌گویند کارزارهای تحریمی مانند عملیات «طرد اقتصادی» دولت ترامپ علیه ایران ممکن است برای وادار کردن طرف مقابل به تغییر رفتار، ماه‌ها تا سال‌ها زمان نیاز داشته باشند.
متیو لویت، مقام پیشین وزارت خزانه‌داری آمریکا و پژوهشگر ارشد موسسه واشنگتن، گفت: «این کارزارهای اقتصادی فقط تا اندازه‌ای موثرند که شما حاضر باشید آنها را حفظ و اجرا کنید؛ و این به تعهدی بلندمدت نیاز دارد.»
بسنت هنگام اعلام عملیات «طرد اقتصادی» خواستار تعطیلی تمام شعب بانک ملی ایران شد؛ بانکی دولتی که به گفته واشنگتن در فعالیت‌های مالی مرتبط با ایران نقش دارد. او گفت: «هر نهادی که به نمایندگی از ایران پول‌شویی کند، از نظام دلاری آمریکا کنار گذاشته خواهد شد. زمان در حال پایان یافتن است.»
ماه گذشته، وزارت خزانه‌داری آمریکا مدیر شعبه بانک ملی در امارات را تحریم کرد. چند روز بعد، امارات متحده عربی تمام شعب این بانک در خاک خود را از انجام تراکنش‌های ورودی و خروجی مرتبط با ایران منع کرد.
وزارت خزانه‌داری آمریکا روز دوشنبه، در نشانه‌ای از احتمال تشدید اقدامات علیه موسسات مالی، هشدار داد که موسسات مالی خارجی از این پس ممکن است بدون اطلاع قبلی مشمول تحریم‌های ثانویه شوند.
از دیگر بانک‌های هدف می‌توان به شعبه‌ای از یک بانک مصری در امارات و بانک وی‌تی‌بی، دومین موسسه مالی بزرگ روسیه، اشاره کرد.
کاری استاینبوور، مقام پیشین وزارت خزانه‌داری آمریکا که در موسسه حقوقی استپتو در واشنگتن به شرکت‌ها درباره رعایت تحریم‌ها مشاوره می‌دهد، گفت علاقه به رعایت مقررات تحریمی «در سراسر جهان» افزایش یافته است.
او گفت: «بخشی از این مسئله به پیام‌هایی بازمی‌گردد که از کاخ سفید ارسال می‌شود؛ اینکه فشار بر ایران در حال افزایش است و همچنان افزایش خواهد یافت. من تصور نمی‌کنم این دولت عقب‌نشینی کند یا علاقه خود را از دست بدهد.»
آمریکا در ماه ژوئیه (۲۴ تیر)، پس از فروپاشی توافق موقت برای پایان دادن به جنگ، محاصره ایران را از سر گرفت. از آن زمان، این عملیات صادرات نفت ایران را به سطوح پایینی رسانده و میلیاردها دلار از درآمد حیاتی دولت را کاهش داده است.
با این حال، ایران همچنان نفتی را می‌فروشد که پیش‌تر صادر کرده بود. بر اساس برآوردهای گردآوری‌شده از سوی تحلیلگران نفتی، ایران در فاصله زمانی اواسط ژوئن (خرداد) تا اواسط ژوئیه (تیر)، یعنی در دوره توافق موقت صلح، بیش از ۶۰ میلیون بشکه نفت را با سرعت از بنادر خود خارج کرد و پس از آن به فروش تدریجی بخشی از این ذخایر ادامه داد.
هنوز مشخص نیست چه میزان نفت فروش‌نرفته باقی مانده است. با این حال، برخی تحلیلگران نفتی ماه گذشته برآورد کردند که حدود ۳۰ میلیون بشکه نفت در اختیار ایران باقی مانده و کشور روزانه حدود ۵۰۰ هزار بشکه از آن را می‌فروشد. سفیر ارجان نیز روز پنجشنبه گزارش داد که حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت ایران همچنان در شناورهای خارج از محدوده محاصره قرار دارد.
فشار اقتصادی که پس از یک کارزار نظامی فرساینده اعمال شده، ایران را در انزوایی عمیق‌تر از آنچه طی چند دهه گذشته تجربه کرده بود، قرار داده است.
ریچارد نفیو، مذاکره‌کننده پیشین آمریکا در پرونده ایران در دولت جو بایدن، گفت دورهای متعدد درگیری با اسرائیل و آمریکا پیش از این نیز ارتباطات ایران با جهان خارج را محدود کرده بود.
او گفت: «یکی از دلایلی که ایران می‌تواند در این زمینه تهاجمی‌تر عمل کند، این است که دیگر به اندازه گذشته چنین ارتباطاتی در اختیار ندارد. این ارتباطات پیش‌تر نیز فرسوده شده بودند.»
نفیو افزود نهادهایی که تاکنون با هدف منزوی‌تر کردن تهران هدف قرار گرفته‌اند، «اهمیت واقعی» دارند؛ اما در پاسخ به این پرسش که آیا این اقدامات ضربه نهایی به اقتصاد ایران محسوب می‌شوند، گفت: «احتمالا نه.»