نسخه ظریف و مرعشی برای نجات ایران؛ تکرار ترکمنچای!
در حالی که ظریف و مرعشی از عقب‌نشینی تاکتیکی برای جلوگیری از جنگ سخن می‌گویند، منتقدان هشدار می‌دهند امتیازدهی به آمریکا نه راه نجات ایران، بلکه تکرار تجربه پرهزینه برجام است.
به گزارش سفیر ارجان، اظهارات اخیر دو چهره شناخته‌شده اصلاح‌طلب درباره «عقب‌نشینی تاکتیکی» و ضرورت مذاکره فوری با آمریکا، بحث و واکنش‌های انتقادی را در فضای سیاسی کشور برانگیخته است. در شرایطی که ایران، پس از دو دوره درگیری نظامی سنگین با آمریکا و رژیم صهیونیستی همچنان ایستادگی کرده است، برخی چهره‌های سیاسی بر ضرورت انعطاف و امتیازدهی برای جلوگیری از درگیری‌های بیشتر تأکید می‌کنند؛ رویکردی که با مخالفت گروهی دیگر از فعالان سیاسی روبرو شده است.
محمدجواد ظریف در اظهاراتی که بار دیگر مورد توجه قرار گرفته، از ضرورت اتخاذ تدابیر سیاسی و نظامی، از جمله «عقب‌نشینی تاکتیکی»، برای حفظ ایران سخن گفته است.
او همچنین تجربه چین در مذاکره با آمریکا را به عنوان الگویی قابل بررسی مطرح کرده و مدعی شده است که ایران اورانیوم کافی برای ساخت سلاح هسته‌ای ندارد.
حسین مرعشی، دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی، نیز چند روز پیش خطاب به رئیس‌جمهور، رئیس مجلس، دبیر شورای عالی امنیت ملی و فرماندهان سپاه هشدار داد: «برای جلوگیری از جنگ احتمالی سوم، مطلقا حق ندارید هیچ ریسکی بپذیرید. هر عقب‌نشینی تاکتیکی که لازم باشد باید انجام شود تا ایران حفظ شود.» او مذاکره را خیانت ندانست و تاکید کرد که جنگ یا در میدان نظامی پایان می‌یابد یا در میدان دیپلماسی.
پرویز سروری، نایب رئیس شورای شهر تهران، در جلسه شورا به اظهارات ظریف و مرعشی واکنش نشان داد و با انتقاد از این رویکرد گفت: «آقایان ترس‌محور، امروز روز عقب‌نشینی نیست. عقب‌نشینی در این برهه یعنی امضای سند نابودی و تجزیه ایران.»
سروری با یادآوری تجربه برجام تأکید کرد: «شما برای مذاکره رفتید، خطوط قرمز رهبری را زیر پا گذاشتید و امتیاز دادید. حالا یک بار جسارت کنید و به مردم بگویید فرجام آن برجامِ به‌اصطلاح فرصت‌محور چه شد؟»
او همچنین هشدار داد که به باورش، هدف دشمن صرفا گرفتن امتیازهایی موقت نیست، بلکه استقلال و تمامیت ارضی ایران را نشانه گرفته است.
واکنش داوری به ادعای ظریف درباره ذخایر اورانیوم
عبدالرضا داوری نیز ادعای ظریف درباره میزان ذخایر اورانیوم ایران را به چالش کشیده و برای رد آن به آمار منتسب به کتاب قرمز سال ۲۰۲۴ آژانس بین‌المللی انرژی اتمی استناد کرده است.
بر اساس ارقامی که در این گزارش به آن‌ها اشاره شده، ایران حدود سه‌هزار و ۲۰۰ تن ذخایر قطعی و در مجموع حدود هفت‌هزار و ۴۰۰ تن منابع شناسایی‌شده اورانیوم دارد؛ ارقامی که داوری آن‌ها را مبنای نقد ادعای ظریف قرار داده است. او از ظریف خواسته است محاسبات و مستندات خود را منتشر کند.
صادق محصولی، دبیرکل جبهه پایداری، نیز در واکنش به موضوع مذاکره با آمریکا گفته است: «هستی و نیستی‌ات را هم بدهی، آمریکا راضی نمی‌شود.»
او با اشاره به آنچه تجربه گذشته می‌داند، مدعی شده است که هر بار ایران کوتاه آمده، طرف مقابل دست به حمله زده است. محصولی بر همین اساس، مقاومت و ایجاد بازدارندگی واقعی را راهکار مقابله با فشارهای آمریکا دانسته است.
آمریکا مذاکره می‌خواهد یا تسلیم ایران؟
یکی از محورهای اصلی این مناقشه، تعریف هدف آمریکا از مذاکره با ایران است. در روایت منتقدان مذاکره از موضع ضعف، آنچه دونالد ترامپ و اعضای دولت او بارها مطرح کرده‌اند، با مذاکره متعارف تفاوت دارد و به‌زعم آنان، هدف واشنگتن تسلیم ایران، از بین بردن توان موشکی و خلع سلاح کشور است.
در همین چارچوب، این دیدگاه مطرح می‌شود که آمریکا توافقی را می‌پذیرد که قدرت دفاعی ایران را به‌شدت محدود کند. در این روایت، فشار بر صادرات نفت ایران نیز بخشی از راهبرد واشنگتن برای افزایش فشار اقتصادی بر تهران و محدود کردن همکاری‌های نفتی ایران و چین به شمار می‌رود.
آمریکا بارها تلاش کرده است پکن را از خرید نفت ایران منصرف کند؛ با این حال، بنا بر ادعای مطرح‌شده در این گزارش، چین همچنان بخش عمده‌ای از صادرات نفت ایران را خریداری می‌کند و تاکنون در برابر فشارهای واشنگتن به‌طور کامل عقب ننشسته است.
دو جنگ و یک نتیجه؛ شکست محاسبات دشمن؟
ایران در دو دوره درگیری نظامی سنگین با آمریکا و رژیم صهیونیستی ایستادگی کرده است. بر اساس روایت این گزارش، جنگ ۱۲روزه ۱۴۰۴ و جنگ حدود ۴۰روزه در ابتدای سال ۱۴۰۵، با وجود هزاران حمله هوایی و موشکی، نتوانست اهداف اعلام‌شده طرف مقابل را محقق کند.
در همین زمینه، به دیدگاه‌هایی از تحلیلگران غربی نیز استناد شده است. جاستین برونک، پژوهشگر ارشد اندیشکده RUSI لندن، در مقاله‌ای در نشریه Foreign Affairs نوشته است که جنگ ایران «هاله جهانی قدرت هوایی آمریکا را به‌طور جدی خدشه‌دار کرده است». بنا بر نقل این گزارش از دیدگاه او، اتکای آمریکا و اسرائیل به کارزار هوایی برای به زانو درآوردن ایران، استفاده‌ای فاجعه‌بار از منابع نظامی بوده و برتری هوایی به‌تنهایی برای تحقق اهداف سیاسی غیرواقع‌بینانه کافی نیست.
تحلیل‌های الجزیره نیز، بنا بر آنچه در این گزارش آمده، نشان می‌دهد جنگی که قرار بود کوتاه و کنترل‌شده باشد، به درگیری فرسایشی تبدیل شد. در این روایت، ساختار سیاسی ایران تغییر نکرد، توان موشکی و پهپادی کشور حفظ شد و کنترل راهبردی بر تنگه هرمز به‌عنوان اهرمی برای چانه‌زنی باقی ماند.
بر همین اساس، آمریکا و اسرائیل با وجود هزینه‌های انسانی و مالی سنگین و مصرف گسترده ذخایر مهمات، به اهداف اصلی خود دست نیافتند؛ ارزیابی‌ای که در این گزارش به‌عنوان بخشی از استدلال مخالفان عقب‌نشینی یک‌جانبه مطرح می‌شود.
حالا وقت ایستادگی است، نه عقب‌نشینی
در چنین شرایطی، مخالفان عقب‌نشینی یک‌جانبه معتقدند طرح موضوع «عقب‌نشینی تاکتیکی»، بدون تعیین مرزهای روشن و دریافت تضمین‌های متقابل، می‌تواند خطرناک باشد. از نگاه آنان، تجربه‌های گذشته نشان داده است که عقب‌نشینی بدون پشتوانه و تضمین کافی، نه‌تنها لزوماً به کاهش فشارها منجر نمی‌شود، بلکه ممکن است طرف مقابل را به مطالبه امتیازهای بیشتر ترغیب کند.
با این حال، بحث بر سر مذاکره با آمریکا را نمی‌توان صرفاً به دوگانه مذاکره یا عدم مذاکره محدود کرد. محور اصلی اختلاف، چگونگی مذاکره، حدود امتیازدهی و نسبت دیپلماسی با توان دفاعی کشور است؛ موضوعی که در اظهارات موافقان و مخالفان عقب‌نشینی تاکتیکی به شکل‌های متفاوتی بازتاب یافته است.
بر این مبنا، راهکار مورد تأکید منتقدان عقب‌نشینی، مذاکره قدرتمندانه و عزتمندانه از موضع اقتدار است؛ مذاکره‌ای که دیپلماسی را در کنار میدان قرار دهد و بر حفظ توان دفاعی، استقلال و عزت ملی استوار باشد. از نگاه آنان، حفظ ایران نه با سر خم کردن در برابر دشمن، بلکه با ایستادگی، حفظ قدرت بازدارندگی و تکیه بر عزت ملی امکان‌پذیر است.
به گزارش سفیر ارجان، محمدجواد ظریف در اظهارات اخیر خود با تأکید بر ضرورت اتخاذ تدابیر سیاسی و نظامی برای حفظ ایران، از «عقب‌نشینی تاکتیکی» به‌عنوان یکی از گزینه‌های قابل بررسی سخن گفته و تجربه چین در مذاکره با آمریکا را مطرح کرده است. او همچنین درباره توان هسته‌ای ایران اظهارنظر کرده؛ مواضعی که در کنار تأکید حسین مرعشی بر ضرورت عقب‌نشینی برای جلوگیری از جنگ احتمالی، بحث تازه‌ای درباره حدود انعطاف در برابر واشنگتن و نسبت دیپلماسی با حفظ قدرت بازدارندگی کشور به راه انداخته است.