کاوش در آئین‌های سرزمین جنوب؛ سینمای مستند سازوکار اکران ندارد
کارگردان مستند «موج‌های خاموش سواحل جنوب» با انتقاد از وضعیت سرمایه‌گذاری و اکران در سینمای مستند، از بازنمایی آئین‌های دریانوردی و مشکلات محیط‌زیستی در این مستند گفت.
محمد احسانی کارگردان مستند «موج‌های خاموش سواحل جنوب» در گفتگو با خبرنگار مهر درباره موضوع این مستند توضیح داد: موضوع فیلم برمی‌گردد به مسائل محیط زیست استان هرمزگان و البته عمدتاً بندرعباس. این مستند هم به مسائلی که محیط زیست را تهدید می‌کند، می‌پردازد و هم توجه ویژه‌ای به آئین‌های دریانوردی دارد؛ آئین‌هایی که مرتبط با فرهنگ دریانوردی به حساب می‌آیند. «موج‌های خاموش سواحل جنوب» در واقع یک تلفیق بین این مضامین است که هم به ارزش‌های تاریخی، آئینی و فرهنگی منطقه می‌پردازد و هم مسائل محیط زیست هرمزگان، جنگل‌های حرا و اهمیت این زیستگاه‌های بسیار مهم در حیات خلیج فارس و آن سرزمین را بررسی می‌کند.
کاوش در سرزمین آئین‌های دریانوردی
این کارگردان با اشاره به چالش‌های فیلمبرداری این مستند بیان کرد: اساسا کار کردن در حوزه محیط زیست بسیار دشوار است. در این منطقه نیز گستردگی زیادی وجود داشت و با دشواری روبه‌رو بودیم. اما خب به هر حال، اقتضای این حرفه است و باید این دشواری‌ها را پشت سر گذاشت. در فرایند تولید این فیلم، ابتدا تحقیق و پژوهش گسترده‌ای درباره این موضوع انجام دادم و بعد سفرهای متعددی به آن مناطق داشتم. در نهایت هم انتخاب لوکیشن‌ها و شخصیت‌هایی که قرار بود با آنها مصاحبه شود صورت گرفت. این پروسه حدود یک سال طول کشید.
احسانی گفت: مخاطبی که اطلاعاتی از آن جغرافیا ندارد، با دیدن این مستند اولین چیزی که به دست می‌آورد، یک شناخت و چشم‌انداز کلی از آن مناطق است. اما فیلم من برای این ساخته نشده است که صرفاً جاذبه‌های توریستی منطقه یا زیبایی‌های آن را معرفی کند بلکه موضوع اصلی همان آئین‌ها است که پیوند عمیقی با فرهنگ دریانوردی دارند؛ آئین‌هایی که در طول قرن‌ها شکل گرفته‌اند و ریشه عمدتاً آفریقایی دارند. هدف ما پرداختن به این آئین‌ها و همین‌طور مشکلات محیط زیستی است که در بخش ایرانی خلیج فارس زیاد شده است.
وی ادامه داد: در بحث محیط زیست، جنگل‌های حرا در آن مناطق اهمیت بسیار زیادی دارند. به خاطر دستگاه‌های آب‌شیرین‌کن، به‌خصوص در سمت کشورهای امارات متحده عربی، آسیب‌های جدی به مناطق ایران و قسمت‌های جنگل حرا وارد شده است. در بحث آئین‌ها نیز به آئین‌های «نوبان» و فرهنگ مرتبط با دریانوردی پرداخته‌ایم؛ همین‌طور آئین‌های «لیوا» و «رزیف» که جزو آئین‌های مهم مناطق جنوب ایران و بندرعباس است در مستند ما بررسی و معرفی شده است.
سازوکار درستی برای اکران مستند وجود ندارد
کارگردان مستند «موج‌های خاموش سواحل جنوب» با اشاره به چالش‌های اقتصادی مستندسازی اظهار کرد: مرحله تولید مشکلات فراوان زیادی دارد و مهم‌ترین مشکل هم مسئله مالی است. کمبود بودجه همیشه کار دست گروه می‌دهد و این پروژه هم یکی از آنهاست. اما تا آنجا که می‌توانستم سعی کردم این موضوع زیاد به چشم نیاید و به کار لطمه نزند.
احسانی در پایان درباره مساله اکران فیلم‌های مستند گفت: فرصت اکران برای آثار مستند خیلی کم است؛ البته اخیراً وضعیت کمی بهتر شده و در جاهایی مثل خانه هنرمندان و موزه هنرهای معاصر اکران‌هایی صورت می‌گیرد، اما این فرصت‌ها بسیار محدود است و عمدتاً در تهران اتفاق می‌افتد. در پهنه ایران این اتفاقات خیلی کم رخ می‌دهد، این در حالی است که ما این فیلم‌ها را برای مردم ساخته‌ایم و دوست داریم که مردم آنها را ببینند. بستر اکران بسیار محدود است و اساساً سازوکار گسترده‌ای وجود ندارد که شما بخواهید درباره آن نظر بدهید؛ چون این اکران‌ها برنامه‌های فراگیر، دامنه‌دار و مهمی نیستند و مستند نمی‌تواند تأثیر گسترده خود را بگذارد.