سفری به سرزمین گرگ‌ها، جادوگران و شاهزاده‌های عصیان‌گر
چطور داستان‌هایی که ریشه در گذشته‌های بسیار دور دارند، هنوز هم ما را سحر و جادو می‌کنند؟ کتاب هنر قصه‌های پریان اثر جوانا ابنشتاین پاسخی خواندنی به این معماست؛ کاوشی تصویری در زندگی چندباره قصه‌هایی که با تخیل نسل‌های پیاپی از هنرمندان جان گرفته‌اند.
سرویس بین‌الملل سفیر ارجان ایران(سفیر ارجان)- الهه شمس: مارینا وارنر، اسطوره‌شناس و نویسنده نام‌آشنا، در پیش‌گفتار کتاب اشکال افسونگری (Forms of Enchantment, 2018) از مفهوم یونانی «انارگیا» یا همان «سرزندگی درخشان» می‌گوید؛ نیرویی که باعث می‌شود یک اثر هنری درست روبه‌روی چشمان ما زنده به نظر برسد. این همان کیفیتی است که ابنشتاین در گزینش هنرمندانه خود از دل سده‌ها تصویرگری قصه پریان شکار کرده است.
ابنشتاین در این کتاب از چیدمان سنتی و گاه‌شمارانه دست کشیده است. او ترجیح می‌دهد چهره‌های ماورایی یکسانی را که قرن‌ها با هم فاصله دارند، درست در دو صفحه روبه‌روی هم بنشاند. در یک سو، تصویر خیال‌انگیز ویلیام نیکلسون در سال ۱۹۲۲ از پری کوچکی نشسته در میان گلبرگ‌ها پیش چشم ماست و در صفحه مقابل، عکس‌های سال ۱۹۹۷ مت کولیشاو (Mat Collishaw) که پریان را در محاصره زباله‌های فناوری صنعتی نشان می‌دهد. این هم‌نشینی غافلگیرکننده، نگاه ما را به مفهوم امر شگفت‌انگیز دگرگون می‌کند و نشان می‌دهد مرزهای جادو چگونه در ذهن هنرمندان جابه‌جا شده است.
بخش عمده کتاب در حوالی «عصر طلایی تصویرگری» (سال‌های ۱۸۸۰ تا ۱۹۳۰) سیر می‌کند؛ روزگاری که کتاب‌های کودک با تصویرگری‌های پرکار به اوج رسیدند. یکی از کارهای ارزشمند پژوهش ابنشتاین، پیوند زدن شاهکارهای فراموش‌شده با آثار نامدار است. تصویرگری‌های فرانسوا-لوئی اشمید در سال ۱۹۲۶ برای داستان شاهزاده خانم بدور (Histoire de la Princesse Boudour) برگرفته از هزار و یک شب که در چاپ آرت دکوی محدودی تنها در ۲۰ نسخه منتشر شده بود، در کنار نقاشی‌های مجلل هاینریش لفلر و یوزف اوربان برای چاپ ۱۹۰۵ قصه‌های برادران گریم (Grimms’ Fairy Tales) خودنمایی می‌کند.
قصه‌ها با گذر از رسانه‌ای به رسانه دیگر پوست می‌اندازند. پوستر پرشور لئون باکست (Léon Bakst) در سال ۱۹۱۵ برای باله پرنده آتشین (The Firebird) استراوینسکی، افسانه‌ای کهن را به زبانی سراسر بصری بر صحنه رقص می‌کشاند. همزمان، انیماتور خلاقی مانند لوته راینیگر در شاهکار سال ۱۹۲۶ خود با عنوان ماجراهای شاهزاده احمد با کاردستی‌های کاغذی و ضدنور، جان تازه‌ای به قصه هزار و یک شب می‌بخشد.
جسورانه‌ترین بخش کتاب، فصلی با نام «جادوگران و زنان خطرناک» است. ابنشتاین سراغ این پرسش مناقشه‌برانگیز می‌رود: وقتی زنان مرزهای تحمیل‌شده جامعه را در هم می‌شکنند و مهار قدرت را به دست می‌گیرند، قصه‌ها چه شکلی پیدا می‌کنند؟ جک زایپس در کتاب قصه‌های پریان و هنر براندازی (Fairy Tales and the Art of Subversion, 2006) به‌خوبی نشان داده بود که قصه‌های پریان در کنار یاد دادن قواعد جامعه، ابزاری تیز برای شورش علیه همان قواعدند. نمونه عینی این نگاه را در لیتوگرافی رنگی تئوفیل الکساندر اشتاینلن می‌بینیم؛ اثری از حدود سال ۱۸۹۰ با عنوان دگردیسی گربه‌های سیاهی که به جادوگر تبدیل می‌شوند که جادوگران را سرخوش و پیروز در حال پرواز با جارو بر فراز بام‌های پاریس مجسم کرده است.
این نمادها هنوز هم الهام‌بخش هنرمندان معاصرند. آنا خوان، تصویرگر اسپانیایی، در روایت تصویری سال ۲۰۲۲ خود از شنل‌قرمزی تصویری هولناک خلق کرده است: دختری با شنل سرخ و گرگی سیاه از جنس سایه، با دندان‌های تیز و عریان از پشت دامن او سر برمی‌آورد. این اثر، معانی تاریک و غریزی داستان را که در گذر سال‌ها برای کودکان لاپوشانی شده بود، دوباره زنده می‌کند. لینا گلدستین نیز در مجموعه عکس شاهزاده خانم‌های سقوط‌کرده (Fallen Princesses, 2007–2009) کلیشه‌های اتوکشیده شاهزاده‌های دیزنی را به بازی می‌گیرد تا تعاریف سنتی از زنانگی و خوشبختی را به چالش بکشد؛ رویکردی که می‌توان آن را نوعی «هنر-کنشگری در قصه‌های پریان» دانست که دست روی نابرابری‌های اجتماعی می‌گذارد.
به تعبیر کریستینا باکیلیگا، اسطوره‌شناس، قصه‌های پریان توانایی آن را دارند که «هم شخصیت‌های داستان و هم ما را در مقام مخاطب و آفریننده متحول سازند». ابنشتاین نشان می‌دهد که چرا این داستان‌های چندصدساله هنوز هم پنجه در جان تخیل ما دارند. قصه پریان از آن رو زنده مانده که قهرمانانش پیوسته تن به دگرگونی می‌دهند و در هر بازخوانی، امکانی تازه را در روایتی کهنه کشف می‌کنند.
واژه شگفتی (marvel) در ریشه لاتین خود (mirari) به معنای خیره ماندن از سر حیرت است. امر شگفت در آن ثانیه‌ای رخ می‌دهد که همزمان حس آشنایی و بیگانگی را تجربه می‌کنیم؛ درست همان لحظه‌ای که می‌بینیم قصه‌ای که گمان می‌کردیم خط‌به‌خط آن را از بریم، با چهره‌ای کاملاً جدید و ندیده پیش چشممان قد علم می‌کند. کتاب هنر قصه‌های پریان دعوتی است تا چشم‌هایمان را باز کنیم و به تماشای دنیایی بنشینیم که در آن، گرگ‌ها از زیر دامن‌ها می‌خزند و گربه‌ها در آسمان شهر جادوگر می‌شوند.
چطور داستان‌هایی که ریشه در گذشته‌های بسیار دور دارند، هنوز هم ما را سحر و جادو می‌کنند؟ کتاب هنر قصه‌های پریان اثر جوانا ابنشتاین پاسخی خواندنی به این معماست؛ کاوشی تصویری در زندگی چندباره قصه‌هایی که با تخیل نسل‌های پیاپی از هنرمندان جان گرفته‌اند.
قزوین- «وقتی باغستان دور ما می‌گشت» روایت‌های تازه از نویسندگان جوان قزوین است که قصد دارند قزوین را در فضای ادبی کشور بیشتر از گذشته نمایان کنند.
کتابخانه محمدعلی موحد همزمان با گشایش بارگاه شمس تبریزی (۱۵ مهر ۱۴۰۵) در خوی گشایش یافت. این کتابخانه در فضایی به مساحت ۳۷۰ مترمربع ایجاد شده و در حال حاضر بیش از ۱۱ هزار عنوان کتاب در آن وجود دارد که حدود ۱۰ درصد این آثار به‌طور مشخص در حوزه شمس‌شناسی است.
پژوهش‌های روان‌شناختی نشان می‌دهد مطالعه، بیش از آنکه صرفا عادتی برای سرگرمی باشد، می‌تواند به تقویت واژگان، دانش عمومی و توانایی‌های زبانی کمک کند؛ با این حال، شواهد درباره تاثیر کتابخوانی بر شادی و سلامت روان به اندازه آثار شناختی آن قطعی نیست.
گیلان - کتاب «چله‌خانم» قصه‌ای از شب یلدا برای گروه‌های مختلف سنی است که مخاطب را با قصه‌ها و حال‌وهوای شمال کشور آشنا می‌کند.
امیر سقراطی معتقد است، اردشیر محصص یکی از ستایش‌شده‌ترین هنرمندانی است که قدر کافی ندید.
الهام ملک‌زاده، پژوهشگر تاریخ گفت: عبدالحسین نوایی مورخی بود که با چشم یک ادیب می‌دید و ادیبی بود که با متد یک مورخ می‌نوشت. این یعنی او می‌توانست تفاوت میان یک نسخه تحریف شده و یک نسخه اصیل را تنها از روی ذائقه ادبی تشخیص دهد، مهارتی که در مورخانِ صرفِ امروزی کمتر دیده می‌شود.
عذرا مرادی، پژوهشگر حوزه مدیریت و فرهنگی معتقد است؛ در دنیایی که سایه جنگ‌ها، بحران‌های اقتصادی و ناپایداری‌های اجتماعی به‌شدت بر روانِ جامعه سنگینی می‌کند، رویکرد نسل جدید به مطالعه، رنگ و بوی متفاوتی به خود گرفته است.
فارس- راه‌اندازی موزه‌ای به نام پرویز تناولی، پژوهشگر، مجسمه‌ساز و مولف ۴۰ عنوان کتاب و مقاله در شیراز، اگرچه چند سال پیش مطرح شد، اما همچنان یکی از ایده‌های مهم در حوزه موزه‌داری معاصر ایران به شمار می‌آید؛ ایده‌ای که می‌تواند میان هنر مدرن، تاریخ فرهنگی فارس و میراث ناملموس ایران پیوندی تازه ایجاد کند.
مرکزی – «گمشده در خاطره‌ها»، نوشتهٔ ولی‌الله شیخی مهرآبادی، می‌توان تلاشی برای ثبت بخشی از تاریخ نانوشته و بازخوانی گوشه‌هایی از گذشتهٔ اجتماعی و فرهنگی اراک دانست.
بیستمین دوره جایزه کتاب شیخ زاید با دریافت بیش از ۴ هزار نامزدی از ۷۴ کشور برگزار شد و برگزیدگان بخش‌های مختلف ادبیات، نویسنده جوان، ترجمه، مطالعات انتقادی، فرهنگ عربی در زبان‌های دیگر و نسخه‌های خطی در مراسمی در ابوظبی تجلیل شدند.
پیام تولستوی برای جهان امروز همچنان زنده است؛ پیامی درباره حقیقت، شفقت، آزادی وجدان، نقد قدرت و حفظ کرامت انسان در عصر فناوری و هوش مصنوعی.
بوشهر- امید غضنفر، روزنامه‌نگار و شاعر ۶۱ ساله بوشهری پس از سال‌ها بیماری چشم از جهان فروبست.
آذربایجان شرقی - همایش سه‌روزه مدیران کل کتابخانه‌های عمومی استان‌ها، با هدف هم‌اندیشی درباره اولویت‌های راهبردی نهاد، ارزیابی عملکرد استان‌ها و بررسی راهکارهای تحقق نقشه راه تحول، با حضور دبیرکل نهاد، دستیار دبیرکل، معاونان و مدیران کل استانی، در شهر تبریز آغاز شد.
زنجان - محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی کاسپین زنجان این روزها حال و هوایی متفاوت به خود گرفته تا پس از هفت سال چشم انتظاری مردم زنجان، پذیرای نمایشگاه کتاب باشد.
رئیس دبیرخانه شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از فعالیت بیش از شش هزار کتابخانه روستایی خبرداد.
سیستان و بلوچستان - فیلم‌های سینمایی کودک و نوجوان با تجهیزات سینما سیار انجمن سینمای جوانان ایران در نمایشگاه کتاب به نمایش در می آیند.
مرکزی – نشست ادبی بزرگداشت شهدا و تبیین مفاهیم ارزشی با حضور سید وحید سمنانی، شاعر و پژوهشگر و جمعی از شاعران استان مرکزی در اراک برگزار شد.
زنجان - زنجان پس از هفت سال وقفه از روز ۱۸ مهر ماه آماده میزبانی از یازدهمین نمایشگاه استانی کتاب است.
سیستان و بلوچستان-جلسه شعرخوانی و رونمایی از کتاب «میار» نوشته ملیحه طوفانی، در حاشیه نمایشگاه کتاب به همت انجمن شعر و ادب زاهدان و با حضور عبدالسلام بلوچ‌زاده، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان، هادی هزاره‌مقدم، معاون فرهنگ و رسانه، دکتر مصطفی سالاری از اساتید هیئت علمی دانشگاه آزاد ،آقای علی کیخا مسئول انتشارات تنگه احد و جمعی از شاعران، نویسندگان و علاقه‌مندان به ادبیات برگزار شد.
کولاکوفسکی در این کتاب به خواننده نمی‌گوید چگونه صادق‌تر، خوشبخت‌تر یا باوفاتر باشد، بلکه نشان می‌دهد که پشت هرکدام از این کلمه‌های آشنا، پیچیدگی‌هایی نهفته است که ارزش توقف و تأمل دارد.
ایلام- پانزدهم مهر، شصتمین سال فعالیت کتابخانه‌های سیار روستایی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است. کتابخانه‌هایی که از پیچ‌وخم جاده‌ها گذشتند تا به رویاهای کودکان روستایی رنگ واقعیت بزنند.
سهراب سپهری، «سالک مدرنی» که واژگان را به رنگ‌های اشراق پیوند زد، مسیری را از «مرگ رنگ» تا «ما هیچ، ما نگاه» پیمود تا به مواجهه‌ای بی‌واسطه با هستی برسد. در این گفت‌وگو با سروش دباغ، از پیوند میان جسمانیت واژگان و بوم نقاشی سهراب می‌گوییم، ردپای سفرهای شرق دور را در ایماژهای بکر او می‌جوییم و در نهایت به یکی از بحث‌برانگیزترین نقاط نقد ادبی می‌پردازیم: آیا سهراب در سلوک اگزیستانسیال خود، از درد انسان انضمامی و دغدغه‌های اجتماعی غافل بود؟
ایرح افشار نامه‌نگاری‌های مفصلی با ایرانیان و فرنگیان اهل دانش و فرهنگ داشت و خوشبختانه با نظمی خاص و روحیه‌ای خستگی‌ناپذیر اغلب نامه‌های رسیده را حفظ کردند و اکنون صدها بلکه هزاران نامه از دیگران به این دو فرهنگ‌دوست پُرکار روزگار برجای‌مانده که بازتاب‌دهنده تصویر واقعی بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی و ادبی در این مملکت است.
کهگیلویه‌وبویراحمد- شاهنامه در میان ایلات و عشایر کهگیلویه‌وبویراحمد، بخشی از شیوه زندگی، حافظه فرهنگی و حتی مناسبات اجتماعی آنان به شمار می‌رود. شاهنامه‌خوانی، به امانت بردن باسوادها برای خواندن ابیات فردوسی، بازتاب خرد، سلحشوری، دادگری و پایمردی شخصیت‌های شاهنامه در زندگی مردان و زنان ایل، همه و همه، این اثر حماسی در گذر سده‌ها را چنان با زیست عشایری درآمیخته که گویی بخشی از آن، در سیاه‌چادرهای زاگرس روایت شده است.
آکادمی نوبل این جایزه را به کارسون برای «مجموعه آثار جسورانه و خلاقانه‌اش که در گفت‌وگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک، شکل‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر آفریده است» اهدا کرد.
سیستان و بلوچستان - نشست روز شعر و ادبیات سیستان و بلوچستان با حضور جمعی از مسئولان، اهل قلم و علاقه‌مندان به کتاب و کتابخوانی، در حاشیه بیست‌ودومین نمایشگاه کتاب زاهدان برگزار شد. در این مراسم از پیشکسوتان عرصه شعر و ادبیات تجلیل و از چند عنوان کتاب جدید رونمایی شد.
علی میرانصاری با اشاره به گستردگی جغرافیایی کتابت و گردش نسخه‌های خمسه بیان کرد: یادداشت‌های حاشیه نسخه‌ها نشان می‌دهند که برخی از آن‌ها در طول حیات خود، مناطق جغرافیایی بسیاری را طی کرده‌اند. جغرافیای کتابت خمسه با جغرافیای مخاطبان آن ارتباط مستقیم دارد؛ تا نیاز و زمینه پذیرش وجود نداشته باشد، کاتب دست به قلم نمی‌برد.
گیلان - مصطفی ملکیان استاد فلسفه، وظیفه شناسی را مهمترین محتوای آموزه‌های مولانا دانست و گفت: وظیفه شناسی به این معناست که هم به اخلاق فردی و هم به اخلاق جمعی توجه داشته باشیم.
فارس- دبیر رویداد «از شور عرفان مولانا تا راز غزل حافظ» از برگزاری ۱۱ برنامه به مناسبت زادروز حافظ خبر داد.
محمدرضا شجریان صاحب یکی از ماندگارترین صداهای موسیقی ایران درباره شعر، موسیقی، آموزش و مسیر تحول آواز ایرانی دیدگاه‌های مشخص و گاه انتقادی داشت.
گارسِس با توجه به اینکه در روزگارِ ما رسانه‌ها، مقاله‌هایِ روان‌شناسانه، پژوهش‌هایِ دانشگاهی و... مدام درباره‌ی سودهایِ دوستی که مانند نوشدارویی جادویی می‌تواند تنهایی و بی‌قراریِ انسان را درمان کند، و به سلامتِ ذهن و روانِ انسان کمک کند می‌پردازند، باور دارد که جدا از جنبه‌ی شفابخشی که دوستی دارد، مسأله، درمان بودنِ آن نیست، مسأله بودنِ آن است.