«متافیزیک تیوپ‌ها»؛ داستان تولد میل، آگاهی و انسان‌شدن
خراسان رضوی - مهدی فردوسی مشهدی پژوهشگر، با بررسی لایه‌های فلسفی، الهیاتی، روان‌شناختی و جامعه‌شناختی رمان «متافیزیک تیوپ‌ها» به این موضوع اشاره کرد که این اثر روایتی فلسفی از مسیر انسان‌شدن است، مسیری که از تجربه لذت و تولد میل آغاز می‌شود و با کشف زبان، آگاهی به دیگری و مواجهه با رنج و مرگ ادامه می‌یابد.
به گزارش خبرنگار سفیر ارجان ایران (سفیر ارجان) در مشهد، مهدی فردوسی مشهدی همزمان با روز جهانی کودک و بیست و یکمین نشست ابک‌تاب، با هدف بررسی لایه‌های فلسفی ـ الهیاتی، روان‌شناختی و جامعه‌شناختی رمان کودک و نوجوان «متافیزیک تیوپ‌ها» نوشته آملی نوتوم و پویانمایی اقتباسی از آن با عنوان «املی کوچک» که در کتاب‌شهر مشهد برگزار شد، گفت: «متافیزیک تیوپ‌ها» یا لوله‌ها عنوانی طنزآمیز نیست، بلکه کلید فهم جهان اثر است زیرا نویسنده در رمان خودش، نوزاد را در نخستین مرحله زندگی موجودی کمابیش فاقد اراده و میل تصویر می‌کند یعنی موجودی که فقط به بلع و هضم و دفع می‌پردازد؛ بنابراین انسان در مرحله جنینی شبیه «لوله» است که چیزی را نگاه نمی‌دارد، بلکه از سویی می‌گیرد و از سوی دیگر بیرون می‌ریزد. جنین جهان را معنادار نمی‌یابد و خودش و جهان را از یکدیگر متمایز نمی‌کند و تجربه‌ای درباره «دیگری» ندارد.
به گفته فردوسی مشهدی، این انگاره (ایده) به این دلیل نوآورانه است که نویسنده وضع نخستین کودک انسانی را با وضعی خداگونه مقایسه می‌کند. خداوند هیچ کمبودی ندارد و هیچ کمبودی را هم تجربه نمی‌کند یعنی چیزی نمی‌خواهد و گرفتار محدودیت‌های انسانی نیست بنابراین، پرسشی که بی‌درنگ پدید می‌آید این است «چه چیزی انسان را انسان می‌کند؟» آیا انسان از لحظه تولدش با معنای دقیق کلمه، انسان است یا انسان‌شدگی فرآیندی تدریجی است؟
وی افزود: نویسنده با ترسیم تجربه زیسته کودکی‌اش در این کتاب (و در نسخه سینمایی اقتباسی از آن)، به تأثیر پدید آمدن میل، زبان، آگاهی به دیگری و رنج‌آگاهی و مرگ‌آگاهی در انسان شدن می‌پردازد.
بنابر گفته فردوسی مشهدی، شکلات سفید مادربزرگ، تنها خوراکی خوشمزه‌ای نیست که از یک سر لوله به سر دیگرش منتقل می‌شود، بلکه شکلات نماد ظهور میل است. روایت نویسنده در این اثر، به تجربه «مزیدن» شکلات معطوف است یعنی کودک شکلات را «می‌مزَد» و پس از مواجهه با آن، از تجربه لذت برخوردار می‌شود. بنابراین، می‌خواهد دوباره از آن لذت برخوردار شود و به این ترتیب، میل در او متولد می‌شود. کودک پس از این، دیگر موجودی نیست که فقط «هست»، بلکه موجودی است که میل دارد، یعنی چیزی می‌خواهد. با پیدایی میل، جهان او بار ارزشی می‌گیرد، یعنی چیزها پس از این، به «خوش‌آیند و لذت‌بخش و مطلوب» و «بدآیند و رنج‌آور و منفور» تقسیم می‌شوند. بنابراین، همان لوله منزوی بی‌اعتنا به پیرامون، بر اثر تجربه لذت و پیدایی میل با چیزها نسبتی برقرار می‌کند و شخص می‌شود و به تعبیر دیگر، میل، چیز را به شخص بدل می‌کند و کودک به تدریج از وضعی خداگونه به وضعی انسانی منتقل می‌شود.
این استاد دانشگاه با طرح این سؤال که «آیا انسان نخست جهانی معنادار دارد سپس آن را به چیزی می‌نامد یا زبان در شکل دادن به جهان معنادار مؤثر است»، به تأکید کتاب و پویانمایی بر زبان‌آموزی شخصیت اصلی این روایت اشاره کرد و افزود: این پرسش هنگامی که درباره تجربه کودک طرح می‌شود، از بحثی انتزاعی در زبان‌شناسی به تجربه‌ای عینی و ملموس تبدیل می‌شود. هنگامی که کودک واژه‌ها را می‌آموزد، ابزاری برای ارتباط با دیگری به دست می‌آورد، اما زبان فقط کارکردی ابزاری ندارد، بلکه جهانی را برای کاربر خودش می‌سازد و اشیا و اشخاص و رویدادها و همه مقوله‌ها را از یکدیگر متمایز می‌کند. به تعبیر دیگر، زبان، ذهن را پدید می‌آورد و ذهن جهان را تجربه می‌کند؛ پس بدون زبان جهان انسانی پدید نمی‌آید. از این منظر، زبان در کتاب و فیلم بخشی از فرآیند جهان‌سازی است. جهان پیش از نام‌گذاری، توده‌ای از تجربه‌های حسی و پراکنده است، اما با زبان، اشیا و روابط در شبکه‌ای معنادار جای می‌گیرند؛ پس زبان در خلق جهان انسانی تأثیر می‌گذارد.
وی در ادامه این نشست، به تحلیل روابط اجتماعی املی با دیگران به‌ویژه پرستارش پرداخت. پرستار ژاپنی املی، مؤثرترین واسطه و به تعبیری تسهیل‌گر کشف جهان است. کودک از طریق رابطه با دیگری، جهان اجتماعی و عاطفی را کشف می‌کند. او جهان را فقط از طریق اشیا نمی‌شناسد، بلکه دیگران، جهان را برای او کشف‌پذیر می‌کنند.
این پژوهشگر ادامه داد: حتی «خود» کودک نیز در روابطش با دیگری ساخته می‌شود یعنی کودک به تدریج درمی‌یابد که جهان را فقط «من» و میل من پر نکرده است، بلکه دیگرانی نیز هستند که می‌خواهند، می‌ترسند، دوست دارند، رنج می‌کشند و گاه با میل‌های من مخالفند. این دیگری، در کتاب و فیلم هم معنای حقیقی دارد هم معنای اعتباری. مصداق دیگری حقیقی؛ خواهر و برادر املی‌اند که وجودی متمایز از او دارند و مصداق دیگری اعتباری، پرستار و صاحب‌خانه است که ژاپنی‌اند نه بلژیکی. املی جهان کودکی‌اش را در مرز تقابل دو فرهنگ شرقی و غربی می‌گذراند و این موقعیت، او را از تجربه ادراک دو هویت برخوردار می‌کند.
به گفته فردوسی مشهدی، املی در روند کشف جهان، اندوه و شادی و رنج و لذت را نیز تجربه می‌کند. اندوه پدرش در مرگ مادربزرگ موجب می‌شود که او وضع عاطفی اندوه را با شادی مقایسه کند و دریابد انسان تنها با لذت و شگفتی مواجه نیست، بلکه نیمی از زندگی، از خطر، فقدان و مرگ پر شده است. همان جهانی که پیش‌تر سرچشمه کشف و لذت بود، اکنون خطرناک و تهدیدکننده می‌شود. این بخش به فهم مفهوم انسان‌شدگی کمک می‌کند. انسان فقط موجودی تجربه‌گر لذت و شادی نیست، بلکه موجودی است که از فقدان به اندوه و رنج دچار می‌شود. شکلات در این اثر عامل کشف لذت و غرق شدن در آب، عامل مواجهه با رنج ترس و کشف آسیب‌پذیری و مرگ بود. به این ترتیب، کودک به تدریج از جهانی که در آن همه چیز پیرامون «من» می‌چرخد، به جهانی دچار به محدودیت، می‌افتد.
وی افزود: فقدان مادربزرگ و تجربه کُما و ناهوش‌یاری املی در بیمارستان و ارتباط او در جهان ارواح با مادربزرگش، زمینه‌ای برای مرگ‌آگاهی املی فراهم می‌کند؛ یعنی این‌که مرگ با پیکان بیماری، کالبد انسان را نشانه گرفته است و حتی اگر این کالبد را بمیراند، باز زندگی جاری خواهد بود.
فردوسی مشهدی همچنین بر لایه اسطوره‌شناختی این اثر تأکید کرد و افزود: «خدا بودن» و از دست دادن وضع خداگونه، از جذاب‌ترین وجوه فلسفی ـ الهیاتی این اثر است. املی در آغاز روایت به شکلی استعاری، «خداگون» است؛ زیرا هنوز کمبود را نمی‌شناسد، میل‌های پیچیده ندارد و هیچ «دیگری» در جهان او موجود نیست و جهانی را مستقل از خودش نمی‌شناسد، اما انسان شدن از هنگامی آغاز می‌شود که بی‌نیازی به نیازمندی، آسیب‌ناپذیری به آسیب‌پذیری، شادی به اندوه، زندگی به مرگ و قوت به ضعف بدل می‌گردد.
این استاد دانشگاه ابراز کرد: پرستار املی به او کمک می‌کند تا نامش را روی بخار شیشه بنویسد. نام او (املی) در ژاپنی به معنای باران است. کلمه «باران» در حروف‌نگاری ژاپنی، با خطی افقی و دو خط عمودی از بالا به پایین و چهار خط مورب کوچک درون چهارخانه زیر خط افقی ترسیم می‌شود. خط افقی به گفته پرستار، نشانه آسمان است و چهارگوش زیر آن، نشانه خانه انسان؛ یعنی زمین و خط‌های مورب نشانه قطره‌های فروریزنده بارانَند. باران از بالا به پایین فرومی‌افتد. فروافتادن در ادبیات اساطیری ادیان سامی، «هبوط» نامیده شده است. ادیان شرقی نیز به‌ویژه آیین شینتو بر مفهوم نزول و هبوط در اسطوره آفرینش تأکید می‌کنند. انسان از وضع خداگون خود از طریق میل به لذت (شکلات) به وضعی انسانی هبوط می‌کند و همچون باران پاک و زلال از آسمان به زمین آلوده و محدود می‌افتد و با خاک می‌آمیزد. بنابراین، املی در این روایت، نماد انسان «خداتبار» است.
فردوسی مشهدی بر ظرفیت گفت‌وگوی فلسفی این اثر به‌ویژه پویانمایی اقتباسی از آن تأکید کرد و با طرح بیست پرسش برآمده از محتوای آن، افزود: این پرسش‌ها را می‌توان پس از خوانش کتاب یا نمایش فیلم با مخاطب کودک و نوجوان در میان آورد و به گفت‌وگویی تفکرمحور با او پرداخت.
فردوسی مشهدی در انتهای این نشست با معرفی نویسنده کتاب یعنی خانم فابین کلر نوتوم و سوابق حرفه‌ای او، از زندگی‌نامه این نویسنده یاد کرد و گفت: او نویسنده‌ای بلژیکی متولد ۱۹۶۶ میلادی است که در زندگی‌نامه‌اش خودش را اَمِلی نوتوم می‌خواند. پدر او بارون پاتریک نوتوم، دیپلماتی بلژیکی بود که به سفارت‌خانه بلژیک در ژاپن منتقل شود و به همین سبب، املی پنج سال نخست زندگی‌اش را در ژاپن سپری کرد. تجربه کودکی او تا پنج‌سالگی در آثار او به‌ویژه «متافیزیک تیوپ‌ها» منعکس شده است.
وی افزود: این کتاب در سال ۲۰۰۰ میلادی و پویانمایی اقتباسی از آن به کارگردانی مایلیس والاد و لیان-چو هان سال گذشته میلادی، یعنی ۲۰۲۵ منتشر شد. این کتاب را که نوعی زندگی‌نامه خودنوشت نویسنده به شمار می‌رود، «متافیزیک لوله‌ها» یا «فلسفه لوله‌ها» نیز نامیده‌اند.
به گزارش سفیر ارجان ؛ نشست‌های ابک‌تاب با مشارکت استادان و پدیدآورندگان و پژوهش‌گران ادبیات دینی کودک و نوجوان به همت «باشگاه دانش‌افزایی و بهره‌وری ادبیات دینی کودک و نوجوان» (بادبادک)، در قالب‌های «کتاب‌محور» یا «موضوع‌محور» به مناسبت‌های وابسته به ادبیات کودک و نوجوان با اطلاع‌رسانی قبلی برگزار می‌شود.
خراسان رضوی - مهدی فردوسی مشهدی پژوهشگر، با بررسی لایه‌های فلسفی، الهیاتی، روان‌شناختی و جامعه‌شناختی رمان «متافیزیک تیوپ‌ها» به این موضوع اشاره کرد که این اثر روایتی فلسفی از مسیر انسان‌شدن است، مسیری که از تجربه لذت و تولد میل آغاز می‌شود و با کشف زبان، آگاهی به دیگری و مواجهه با رنج و مرگ ادامه می‌یابد.
«تنهاترین دختر جهان» نوشته مریم کوثری هنرمند، روایت دختری فلسطینی که در انتشارات ۲۷ بعثت منتشر شد.
نمایشگاه نقاشی «شاخ بی‌سر» با آثار پریسا غلامیان و سیدمهدی موسوی‌تبار در کاخ هنر برپاست.
سعید حمیدیان در مراسم بزرگداشت روز حافظ در دانشگاه علامه طباطبایی، کتابخانه‌ی شخصی خود را به دانشکده‌ی ادبیات این دانشگاه اهدا کرد.
همزمان با فرارسیدن روز بزرگداشت حافظ، شبکه‌های رادیویی با تدارک برنامه‌های ویژه به بازخوانی اندیشه‌ها، غزل‌های عارفانه و میراث ادبی این شاعر بلندآوازه می‌پردازند تا شنوندگان را با جلوه‌های مختلف شعر و اندیشه لسان‌الغیب همراه کنند.
«تشییع خورشید» از بدرقه سخن می‌گوید، اما در بنیاد خود با مسئلۀ ماندن روبه‌روست: ماندن یک نام در زبان، یک خاطره در ذهن و یک تجربه در حافظه جمعی. شعر نمی‌تواند فقدان را جبران کند و قرار نیست تاریخ را به‌تنهایی بنویسد. می‌تواند اما نشان دهد فقدان چگونه در زبان رسوب می‌کند، چگونه از تصویر به خاطره راه می‌یابد و چگونه برای بازماندگان پرسشی از مسئولیت و ادامۀ راه باقی می‌گذارد.
مصطفی قوانلو قاجار، مدیر نشر شمعدونی و موسسه صفحه کتابدونی، با اشاره به نقش موثر شبکه‌های اجتماعی در افزایش فروش کتاب، بر ضرورت گسترش فرهنگ کتاب‌خوانی در میان عموم مردم تاکید کرد و گفت: کتاب‌خوانی را باید از اتاق مطالعه بیرون بیاوریم و وارد فضای عمومی کنیم.
علایی، پژوهشگر حوزه نشر، با تأکید بر ضرورت بررسی صنعت نشر در قالب یک اکوسیستم اطلاعاتی، می‌گوید، تحلیل وضعیت کتاب در ایران، بدون توجه به تعامل بازیگران، جریان‌های اطلاعاتی، فناوری‌ها و سیاست‌گذاری‌ها، تصویری ناقص از واقعیت‌های این صنعت ارائه می‌دهد.
شروع یادگیری زبان انگلیسی در بزرگسالی به معنای رقابت با کسانی نیست که از کودکی زبان خوانده‌اند. هر زبان آموز نقطه شروع، تجربه و هدف متفاوتی دارد. برای یک نفر، توانایی مکالمه در سفر هدف اصلی است؛ فرد دیگری به دنبال استفاده از منابع تخصصی یا تقویت ارتباطات شغلی است. این تفاوت ها باید در انتخاب منابع و برنامه آموزشی در نظر گرفته شوند.
تورج دریایی گفت: دولت شهرهایی بودند که آن سوی آب‌ها سعی می‌کردند شاهنشاهی ایران را تحریک کنند و در نهایت این آتنی‌ها بودند که ابتدا با حمله به سارد یا ساردیس به عنوان مرکز ساتراپی لیدیه در دست هخامنشی‌ها این ساتراپی را به آتش کشیدند.
عبدالرحمان نجل‌رحیم، متخصص مغز و اعصاب، سخنران این نشست است و حسین ادب، روان‌درمانگر، دبیری آن را بر عهده دارد.
در این نشست محمد ابراهیم محجوب، مترجم کتاب و میثم محمدامینی پژوهشگر و مترجم فلسفه سخنرانی خواهند کرد.
گیلان- کتاب «هیبت؛ عروس جنگل‌های شرقی» به قلم فاطمه تهیدست خلیل سرایی توسط انتشارات تاریخ اندیش در شهر رشت منتشر شد.
مرکزی- کتاب «پایداری ایرانی» تألیف محمد درویش، پژوهشگر و کنشگر محیط زیست، در خمین رونمایی و معرفی شد.
این کتاب به توضیح مبانی فلسفی اصل لذت و بررسی روش‌های مختلف تحقق اصلِ بیشترین خوشی برای بیشترین تعداد افراد می‌پردازد.
آذربایجان‌غربی- دبیر دوازدهمین همایش بین‌المللی شمس و مولانا گفت: بیش از ۶۰ مقاله با محوریت جنگ و صلح از دیدگاه شمس به دبیرخانه همایش ارسال شد که از این میان ۴۰ مقاله انتخاب شده‌اند که از این تعداد، ۳۰ مقاله طی دو روز به‌صورت حضوری و آنلاین ارائه شد.
سخنرانان این نشست مقصود فراستخواه، احسان قبول، علی خورسندی هستند.
موضوع نشست کاوش‌های فلسفی در باب اسلام، یهودیت و مسیحیت در قرون وسطی است.
همدان- مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری همدان گفت: در حالی که طی روزهای اخیر محور جدید «نوار گردشگری عرفان» تعریف شده، پیگیر قرار گرفتن بوعلی‌سینا و همدان در این مسیر استراتژیک هستیم.
گلستان- جشنواره فرهنگی هنری «ققنوس» در راستای برگزاری دومین کنگره ملی چهار هزار شهید استان گلستان، با هدف فراهم‌سازی زمینه مشارکت دانشگاهیان در عرصه فرهنگ و هنر، از دانشجویان، فارغ‌التحصیلان، استادان و کارکنان دانشگاه‌ها برای ارسال آثار هنری و ادبی دعوت کرد.
ایرح افشار نامه‌نگاری‌های مفصلی با ایرانیان و فرنگیان اهل دانش و فرهنگ داشت و خوشبختانه با نظمی خاص و روحیه‌ای خستگی‌ناپذیر اغلب نامه‌های رسیده را حفظ کردند و اکنون صدها بلکه هزاران نامه از دیگران به این دو فرهنگ‌دوست پُرکار روزگار برجای‌مانده که بازتاب‌دهنده تصویر واقعی بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی و ادبی در این مملکت است.
خراسان‌رضوی - نوزدهم مهرماه ۱۴۰۵، هشتادوهفتمین سالروز تولد شاعر، پژوهشگر و محقق ادبیات ایران و شهروند نیشابور، «محمّدرضا شفیعی‌کدکنی» است. تصویر پیش‌رو، گواهی دانش‌آموختگی این چهره ماندگار ادبیات ایران از دانشگاه فردوسی مشهد را نشان می‌دهد که در خرداد ۱۳۴۴، با نمره ۱۹ در رشته زبان و ادبیات فارسی صادر شده؛ سندی از روزگار دانش‌اندوزی مردی که همچنان نامش در سپهر شعر و پژوهش ادبی ایران و جهان می‌درخشد.
با حضور استادان زبان و ادبیات فارسی، نشست رونمایی و جشن امضای «یکی رفت یکی آمد و دیگر آثار نویافته از صادق هدایت» برگزار می‌شود.
آکادمی نوبل این جایزه را به کارسون برای «مجموعه آثار جسورانه و خلاقانه‌اش که در گفت‌وگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک، شکل‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر آفریده است» اهدا کرد.
علی میرانصاری با اشاره به گستردگی جغرافیایی کتابت و گردش نسخه‌های خمسه بیان کرد: یادداشت‌های حاشیه نسخه‌ها نشان می‌دهند که برخی از آن‌ها در طول حیات خود، مناطق جغرافیایی بسیاری را طی کرده‌اند. جغرافیای کتابت خمسه با جغرافیای مخاطبان آن ارتباط مستقیم دارد؛ تا نیاز و زمینه پذیرش وجود نداشته باشد، کاتب دست به قلم نمی‌برد.