گراناز موسوی: بازگشت به وطن، چرا ندارد
گراناز موسوی در نشست «مهاجرت معکوس؛ خدمت یا خیانت هنرمند» از تجربه‌ی بازگشت به ایران پس از ۲۵ سال زندگی در خارج از کشور گفت. او در این نشست، حمله به هنرمندان بازگشته را نشانه‌ای از محدود کردن حق انتخاب و استقلال رأی دانست.
به گزارش خبرنگار سفیر ارجان ایران (سفیر ارجان) بیستمین جلسه‌ی «دیدار نویسندگان و خوانندگان» به موضوع مهاجرت معکوس هنرمندان اختصاص داشت؛ موضوعی که گراناز موسوی، شاعر، نویسنده و فیلم‌ساز، آن را از زاویه‌ی تجربه‌ی شخصی خود بررسی کرد. این نشست به همت مجله‌ی «سیاست‌نامه» و سرای علوم انسانی در کافه چشمه نزدیک برگزار شد. موسوی در این برنامه کوشید توضیح دهد چرا بازگشت به ایران، به‌ویژه در میان هنرمندان، به موضوعی مناقشه‌برانگیز تبدیل شده است و چه کسانی و با چه استدلالی، بازگشت را به سازش با حکومت تعبیر می‌کنند.
بازگشت به کشور پس از سال‌ها دوری، آن‌طور که تصور می‌کرد، به معنای رسیدن به محیطی آشنا نبود: «وقتی چهار سال پیش برگشتم، کسی حتی نبود که در فرودگاه به استقبالم بیاید. اصلاً کسی نمی‌دانست دارم برمی‌گردم. نه خانواده‌ام می‌دانستند و نه اینجا کسی بود که بخواهد بداند. آمدم، رفتم خانه‌ی دوستی که چند سال پیش از من به ایران برگشته بود، خانه‌ای پیدا کردم و زندگی‌ام را شروع کردم.»
او درباره‌ی دشواری این تجربه گفت: «آسان نیست آدم بعد از ۲۵ سال، آن هم به‌تنهایی، به ایران برگردد. درست است که کشورم است و زبانم است، اما واقعیت این است که مثل یک بیگانه برگشتم. نه شهر را می‌شناختم و نه آدم‌ها را. کسانی که می‌شناختم یا فوت کرده بودند، یا مهاجرت کرده بودند.»
از نگاه او، مطالبه‌ی توقف فعالیت هنرمندان داخل کشور و مخالفت با بازگشت هنرمندان مهاجر، در عمل به یک نتیجه می‌رسد: محدود شدن امکان تولید و گردش آثار فرهنگی. او گفت: «این نوعی حمله به زیرساخت فرهنگی است. چه کسانی که بیرون هستند برنگردند و کار نکنند و چه کسانی که داخل هستند دست از کار بکشند، نتیجه یکی است. فرهنگ به فعالیت نیاز دارد و نمی‌شود چرخ آن را معطل گذاشت.»
بازگشت، انتخاب شخصی و نیاز هنرمند به زبان
موسوی در بخش دیگری از سخنانش، بازگشت را از زاویه‌ی نیازهای هنری بررسی کرد. به گفته‌ی او، تصمیم به بازگشت می‌تواند دلایل شخصی داشته باشد؛ از بیماری پدر و مادر تا خانه و روابطی که فرد در کشور خود دارد. با این حال، او برای هنرمندان، به‌ویژه شاعران، عامل دیگری را هم مهم دانست: نیاز به زیستن در بستر زبانی و اجتماعی‌ای که اثر هنری در آن شکل می‌گیرد.
او گفت: «برای منِ شاعر، شعر در بستر زبان اتفاق می‌افتد. وقتی دور از ایران هستم، از زبان زنده‌ای که مدام در حال رشد است فاصله می‌گیرم و بخشی از ابزار کارم را از دست می‌دهم. بعد از سال‌ها، این ابزار انگار زنگ می‌زند.»
موسوی توضیح داد که منابع کار خلاقه‌ی هنرمند به واژه‌ها و موضوعات محدود نیست: «صداهایی که در جامعه می‌شنوید، همهمه‌هایی که در سطح شهر و در خلوت آدم‌ها وجود دارد، همه منابع و ابزارهایی هستند که هنرمند برای کار خلاقه به آن‌ها نیاز دارد. وقتی از این فضا دور می‌شوید، بخشی از این منابع را از دست می‌دهید.»
او برای توضیح تجربه‌ی مهاجرت، شعری با عنوان «حراج» از مجموعه‌ی نخست خود خواند؛ شعری که به گفته‌ی او در همان سال ۱۳۷۶، در آغاز مهاجرتش، نوشته شده است.
موسوی سپس از تأثیر دوری بر زبان و فرم شعرهایش گفت: «وقتی دور از ایران بودم، شعرم بیشتر معطوف به فرم و زبان شد، چون تنها چیزی بود که در کنترل من قرار داشت. به جامعه‌ام دسترسی نداشتم؛ به آن همه همهمه و منبعی که می‌توانست به من ایده و انرژی بدهد، دسترسی نداشتم. در نتیجه، تجربه‌ی ادبیات مهاجرت خودش را در تغییر زبان و تمرکز بر کار زبانی نشان می‌دهد.»
بخش مهمی از سخنان موسوی به نقد حمله‌های مجازی علیه هنرمندانی اختصاص داشت که به ایران بازمی‌گردند. او این حمله‌ها را در تعارض با ادعاهای آزادی‌خواهانه‌ای دانست که برخی از منتقدان بازگشت مطرح می‌کنند.
به اعتقاد موسوی، مسئله زمانی پیچیده‌تر می‌شود که کسانی که خود را مخالف استبداد معرفی می‌کنند، از هنرمند می‌خواهند مطابق یک الگوی از پیش تعیین‌شده رفتار کند: «کسی که ادعای آزادی‌خواهی دارد و علیه استبداد مبارزه می‌کند، چطور در این مورد به عاملیت هنرمند برای مدیریت فضای شخصی‌اش حمله می‌کند؟»
موسوی همچنین با تأکید بر تنوع دیدگاه‌ها در جامعه گفت: «مردم ایران یک‌رنگ نیستند. این جامعه رنگارنگ است و طیف گسترده‌ای از نظرها و انتخاب‌ها در آن وجود دارد. چطور می‌توان این تنوع را به یک خط تعریفی از مردم تقلیل داد؛ تعریفی که یک گروه برای خودش تعیین می‌کند؟»
او حمله‌های مجازی به هنرمندان را نوعی «سنگسار و قداره‌کشی مجازی» توصیف کرد و گفت چنین رفتاری می‌تواند به حذف صداهای متفاوت منجر شود. از نظر او، اگر آزادی‌خواهی به معنای الزام همه به تبعیت از یک موضع سیاسی باشد، این رویکرد نیز در نهایت به محدود کردن استقلال فردی می‌رسد.
جنگ دوازده‌روزه و دفاع از ایران
موسوی در توضیح موضع خود درباره‌ی جنگ دوازده‌روزه گفت: «موضع شخصی من این است که به هر قیمتی و در هر شرایطی باید طرف مملکتم باشم. مخالف هرگونه حضور، نفوذ و اعمال زور بیگانه هستم. مسئله‌ی اصلی برای من باقی ماندن ایران، تمامیت و امنیت ایران است. این نظر من است و شما می‌توانید با آن مخالف باشید.»
او گفت در جریان جنگ، با وجود اختلاف‌نظرهایی که ممکن است درباره‌ی مواضعش وجود داشته باشد، در تجمعی حاضر شده و مصاحبه کرده است. به گفته‌ی موسوی، در آن مصاحبه از اعتراض به استبداد و مطالبه‌ی آزادی و عدالت سخن گفته، اما پس از انتشار تصویرش با موجی از حمله روبه‌رو شده است.
او حضور در فضای عمومی را فرصتی برای طرح مطالبات و نزدیک شدن گروه‌های مختلف به یکدیگر دانست: «اگر طرف ایران هستیم، باید بتوانیم با شکل متکثری که داریم در میدان حضور داشته باشیم؛ چه کسی حجاب را انتخاب کرده باشد و چه کسی انتخاب نکرده باشد. این فرصتی است که گسل‌های اجتماعی پر شود، نه اینکه شکاف میان ما و دیگران عمیق‌تر شود.»
کسی که به وطنش برمی‌گردد، چرا ندارد
موسوی در بخش پایانی سخنانش، بازگشت خود را به امید ادامه‌ی فعالیت هنری و حضور در جامعه پیوند زد. او گفت نگرانی از آینده، جنگ، تحریم‌ها و وضعیت اقتصادی بر زندگی مردم سایه انداخته است و نمی‌توان درباره‌ی آینده‌ی ایران سخن گفت.
او افزود: «اگر می‌خواهیم آینده‌ی بهتری داشته باشیم، اول باید راست‌گو باشیم و همه‌ی تصویر را ببینیم. اینکه فقط بخشی از واقعیت را انتخاب کنیم و بخش‌های دیگر را نبینیم، نسبتی با روشنفکری ندارد.»
موسوی در پایان شعری درباره‌ی جنگ و وطن خواند؛ شعری که در آن، تصویر ویرانی و نگرانی از آینده در کنار دلبستگی به جغرافیای ایران قرار می‌گرفت. او با اشاره به «لهجه‌های» مختلف و نام ایران، از پیوند میان خانه، زبان و حافظه گفت و سخنانش را با جمله‌ای به پایان رساند که در واقع پاسخ او به عنوان نشست بود:«سؤال اصلی از کسی نیست که دارد به وطنش برمی‌گردد. اگر سؤالی هست، از کسی است که وطنش را ترک می‌کند: چرا؟ وگرنه کسی که به وطنش برمی‌گردد، چرا ندارد؛ بی‌چراست.»
گراناز موسوی در نشست «مهاجرت معکوس؛ خدمت یا خیانت هنرمند» از تجربه‌ی بازگشت به ایران پس از ۲۵ سال زندگی در خارج از کشور گفت. او در این نشست، حمله به هنرمندان بازگشته را نشانه‌ای از محدود کردن حق انتخاب و استقلال رأی دانست.
جایزه حافظانه بهاءالدین خرمشاهی در سال ۱۴۰۵ در بخش کتاب‌های ایرانی به کتاب «رندی آموز و...» اثر شادروان دکتر اصغر دادبه که توسط نشر فرهنگ معاصر در سال ۱۴۰۴ منتشر شده،و در بخش خارجی نز جایزه سال ۲۰۲۶ به سرکار خانم دکتر ناتالیا پریگارینا ، به مناسبت ترجمه دیوان حافظ با شرح و توضیحات به زبان روسی اهدا شد.
نشست بررسی و نقد کتاب «مارکسیسم و انقلاب در ایران» روز چهارشنبه 29 مهر 1405، ساعت 18 الی 19:30 در کافه کتاب نشر ثالث برگزار می‌گردد.
پژوهشکده تاریخ اسلام نشست «تبیین روابط سیاسی ایران و عمان از منظر نظریه‌ها» را برگزار می‌کند.
شب «تولید در آتش» توسط مجله بخارا در سلسله برنامه «شب بخارا» به مناسبت رونمایی از مجموعه فیلم‌های مستند کوتاه «تولید در آتش» در محل موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد. این مجموعه تصویری ۶۰ قسمتی که به روایت تداوم جریان تولید در روزهای جنگ چهل روزه و نیز مجاهدت و ایستادگی کارگران در آن دوران می‌پردازد توسط روابط عمومی شستا تولید شده است.
زمستانِ قطبی، بهارِ کلمات. فیارلاند؛ دهکده‌ای که کتاب‌ها در آن ریشه دوانده‌اند. روایتی از پیوندِ طبیعتِ خشن با نرمیِ کاغذ، در جایی که انبارها به پناهگاهِ اندیشه بدل شده‌اند.
آذربایجان‌غربی-همزمان با هفته ملی کودک، کتابخانه کودک و نوجوان با بیش از ۶۰۰ جلد کتاب در پایگاه فرهنگی مسجد حضرت علی‌اصغر (ع) ارومیه افتتاح شد.
زنجان - شهردار زنجان با تأکید بر ظرفیت‌های فرهنگی این شهر، از تقویت زیرساخت‌های کتابخوانی و نصب پیشخان‌های جدید کتاب در هسته مرکزی شهر خبر داد.
مجموعه شعر جدید نازنین رحیمی با نام «تبعید در تن» به بازار آمد.
کریم امامی ظاهراً اهل هیاهو نبود اما فرهنگ ایران از آدم‌هایی ساخته شده که الزاماً صدای‌شان بلند نیست. بعضی‌ها آرام کار می‌کنند و وقتی سر بلند می‌کنیم، می‌بینیم در چندین جای این فرهنگ، ردّ دست‌شان مانده است.
علیرضا حسن‌زاده، نویسنده «راز عشق فاتح هند» گفت: در افسانه‌های مردم یک شهسوار عاشق است اما در واقعیت تاریخی یک فاتح و جنگاور؛ مردم او را در قصه‌های خود دوباره بازآفریده‌اند تا چهره‌ای دیگر به خود گیرد و کامل‌تر شود.
زنجان - ابراهیم حسنلو شاعر زنجانی، با اشاره به اهمیت برگزاری یازدهمین نمایشگاه کتاب در زنجان گفت: این نمایشگاه می‌تواند بخش مهمی از نیازهای مطالعاتی مخاطبان را پوشش دهد؛ زیرا کتاب‌های عرضه‌شده به حوزه ادبیات محدود نیستند و موضوعاتی مانند مسائل اجتماعی، روان‌شناسی، سیاست و... را نیز در بر می‌گیرند.
همدان - گرامیداشت روز حافظ در همدان برگزار شد و در این مراسم از بازخوانی تأثیرپذیری گوته از حافظ تا نقش فناوری‌های نوین در تحول انسان مورد بازنگری قرار گرفت.
رادیو فرهنگ در بیستم مهرماه، همزمان با یادروز خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی، طی ویژه‌برنامه زنده و دوساعته «ققنوس» در استودیو شماره هشت ساختمان شهدای رادیو، از مجموعه صوتی نفیس و فاخر خوانش ۴۹۵ غزل حافظ با صدای استادان برجسته صداپیشگی کشور رونمایی کرد؛ رویدادی که با حضور و سخنان مدیران ارشد رسانه ملی، چهره‌های ماندگار ادبیات، کارشناسان حکمت کهن، هنرمندان و نسل نو همراه شد.
فیلم تئاتر «خانه عروسک: قسمت دوم» به کارگردانی و تهیه کنندگی آشا محرابی در شبکه نمایش خانگی می‌شود.
همزمان با برگزاری چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران، انتشارات انجمن سینمای جوانان ایران با عرضه ۱۲ عنوان کتاب، در نمایشگاه کتاب و بخش انتشارات این رویداد حضور دارد.
پنجاه‌ونهمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن» به نقد و بررسی کتاب «بخارای من، ایل من» اثر محمد بهمن‌بیگی، نویسنده و بنیان‌گذار آموزش و پرورش عشایری ایران، اختصاص دارد.
ارکستر سمفونیک تهران به رهبری نصیر حیدریان و با تکنوازی ویولنسل مجید اسماعیلی، در ادامه برنامه‌های اجرایی خود در فصل پاییز، سه‌شنبه ۲۸ مهرماه ۱۴۰۵ با عنوان "به سبکِ ایتالیایی" در تالار وحدت روی صحنه می‌رود.