لحظه سرنوشت‌ساز دیپلماسی | پنتاگون آماده جنگ می‌شود؟
در حالی که کمتر از سه هفته تا انتخابات اسرائیل و کمتر از یک ماه تا انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا باقی مانده، نشانه‌های جدیدی از احتمال ازسرگیری عملیات گسترده علیه ایران منتشر شده است؛ آماده‌سازی پنتاگون، بن‌بست مذاکرات هسته‌ای، بحران تنگه هرمز و البته اعلام آمادگی ایران برای جنگ آخرالزمانی.
گروه سیاسی، امیرمحمد حسینی: تقویم انتخابات در آمریکا و اسرائیل، حالا بیش از هر زمان دیگری با روزشمار جنگ گره خورده است. کمتر از سه هفته تا انتخابات پارلمانی اسرائیل و کمتر از چهار هفته تا انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا باقی مانده. درست در شرایطی که مذاکرات تهران و واشنگتن درباره پایان جنگ به بن‌بست رسیده و همزمان پنتاگون برای احتمال ازسرگیری عملیات گسترده علیه ایران آماده می‌شود. هرچند که ترامپ گفته «مذاکرات سازنده‌ای» با ایران در جریان است و قبل از انتخابات به ایران حمله نخواهد کرد.
اما پشت صحنه، بر اساس گزارش آکسیوس، وزارت دفاع آمریکا به فرماندهی مرکزی این کشور دستور داده است آمادگی‌های لازم برای احتمال ازسرگیری عملیات عمده نظامی علیه ایران را تکمیل کند. این دستور هنوز تاریخ مشخصی ندارد و دونالد ترامپ نیز هنوز تصمیم نهایی خود را اعلام نکرده است. اما اهمیت این خبر در آن است که گزینه نظامی اکنون وارد مرحله آماده‌سازی عملیاتی شده است و به نظر می‌رسد که وعده مذاکرات سازنده، چندان با واقعیت میدانی همخوان نیست.
چراکه همزمان، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا در گفت‌و‌گو با رویترز تأکید کرده است که پایان جنگ بدون کاهش معنادار ظرفیت غنی‌سازی ایران ممکن نیست. در حالی که مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا گفته بود ایران فرصت‌های خود برای توافق هسته‌ای را از دست داده است. در نقطه مقابل اما یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته است پذیرش حق ایران برای غنی‌سازی، خط قرمز تهران است و خواسته‌های واشنگتن با مطالبات ایران فاصله دارد.
پس از ارسال تجهیزات نظامی بیشتر به خاورمیانه، حالا خبر آماده‌سازی حمله به ایران و ارائه طرح‌های عملیاتی، نشان از تحولات پیش‌رو دارد. منابع آمریکایی به این رسانه گفته‌اند فرمان صادرشده، تاریخ مشخصی برای آغاز حملات تعیین نکرده است. اما پرسش اینجاست که جنگ دوباره شامل چه اهدافی خواهد بود؟ در حالی که آمریکا و اسرائیل در جنگ ۴۰ روزه طیف وسیعی از اهداف نظامی و تاحدی غیرنظامی را در ایران بمباران کردند.
براساس گزارش‌ها، در صورت ازسرگیری عملیات، اهداف احتمالی می‌تواند شامل تأسیسات هسته‌ای، زیرساخت‌های انرژی و دیگر زیرساخت‌های راهبردی ایران باشد. منابع آمریکایی و اسرائیلی نیز گفته‌اند چنین عملیاتی ممکن است پیش از انتخابات آمریکا و حتی پیش از انتخابات اسرائیل آغاز شود.
این گزارش با تحولات هفته‌های گذشته نیز همخوان است. آمریکا ده‌ها هواپیمای سوخت‌رسان بیشتر در اختیار اسرائیل قرار داده و ترامپ در حال بررسی گزینه‌هایی برای گسترش عملیات علیه ایران است.
در مقابل، مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران نیز اعلام کردند که برای جنگ دوباره آمادگی دارند. عباس عراقچی وزیر خارجه پیش‌تر گفته بود ما برای جنگ «آخر الزمانی» آماده هستیم. دبیر شورای عالی امنیت ملی هم از «جبهه‌های جدید» و «غافلگیری‌های بزرگ» در صورت حمله به ایران سخن گفته است.
نتانیاهو و ادعای حمله پیش از انتخابات
در سوی دیگر، بنیامین نتانیاهو نیز در هفته‌های اخیر چندین بار درباره احتمال حمله به اسرائیل در آستانه انتخابات ادعا‌هایی را مطرح کرد. البته او مدعی شده نشانه‌هایی وجود دارد که «دشمنان» اسرائیل ممکن است در آستانه انتخابات به این کشور حمله کنند، اما مشخص نکرد منظورش دقیقاً کدام طرف است.
این اظهارات در فضایی مطرح می‌شود که انتخابات پارلمانی اسرائیل برای ۵ آبان برنامه‌ریزی شده و موضوع امنیت ملی، حمله ۷ اکتبر سه سال قبل و عملکرد دولت نتانیاهو همچنان از محور‌های اصلی رقابت سیاسی است. آسوشیتدپرس گزارش داده احتمال دارد ائتلاف راست‌گرای نتانیاهو اکثریت خود را در پارلمان از دست بدهد. در نتیجه، هرگونه حمله یا تشدید تنش با ایران در این مقطع می‌تواند فضای سیاسی اسرائیل را نیز به‌سرعت تغییر دهد.
اما حمله پیش از انتخابات ۱۳ آبان آمریکا، به سود ترامپ و جمهوری‌‌خواهان نیست. چراکه جنگ دوباره مساوی با افزایش قیمت‌ها در بازار انرژی است و به این معناست که ترامپ برخلاف وعده‌هایش، به جنگ فرسایشی با ایران ادامه خواهد داد. بنابراین ممکن است درباره زمان‌بندی تحولات آینده، بین آمریکا و اسرائیل در این زمینه اختلاف نظر وجود داشته باشد.
بن‌بست مذاکرات و شکاف بر سر غنی‌سازی
هرچقدر نشانه‌های نظامی پررنگ‌تر می‌شود، در سوی دیپلماتیک، برآیند نشانه‌ها چندان امیدوارکننده نیستند. جی‌دی ونس در گفت‌و‌گو با رویترز گفت تهران برای پایان جنگ باید در ظرفیت غنی‌سازی خود کاهش معنادار ایجاد کند. استدلال دولت آمریکا این است که اگر ایران قصد ساخت سلاح هسته‌ای ندارد، دلیلی برای حفظ غنی‌سازی در سطح ۶۰ درصد وجود ندارد. در مقابل، مقام ارشد ایرانی که با رویترز گفت‌و‌گو کرده، گفته است آمریکا ابتدا باید شروط تهران را بپذیرد و حق ایران برای غنی‌سازی را به رسمیت بشناسد. به گفته این مقام، این موضوع خط قرمز تهران است.
پیش‌تر گزارش شده بود مذاکرات غیرمستقیم درباره یک توافق مرحله‌ای برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان محاصره اقتصادی در جریان بوده است. اما دو طرف بر سر اینکه چه کسی باید نخستین امتیاز را بدهد اختلاف داشتند. نکته دیگر اینجاست که ایران تلاش دارد تنگه هرمز را محور اصلی مذاکرات قرار دهد، اما ونس صراحتا گفته تنگه مسئله‌ای حاشیه‌ای است و موضوع اصلی برنامه هسته‌ای ایران است. موضوعی که ترامپ نیز بر آن تاکید کرده است.
سرنوشت ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده
یکی از دلایل اصلی اصرار واشنگتن بر مسئله هسته‌ای، وضعیت ذخایر اورانیوم ایران است. ایران ذخیره‌ای حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد دارد. مقداری که در صورت غنی‌سازی بیشتر از نظر تئوریک می‌تواند برای تولید مواد لازم حدود ۱۰ سلاح هسته‌ای کافی باشد. اما در عین حال، میزان دقیق ذخایر باقی‌مانده پس از حملات و وضعیت برخی تأسیسات همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
از نگاه واشنگتن، نامشخص بودن وضعیت ذخایر و سانتریفیوژ‌های ایران به معنای باقی‌ماندن ریسک هسته‌ای است. در ایران، اما حمله نظامی به تاسیسات هسته‌ای و مطالبه محدودیت بر غنی‌سازی، پایان مطالبات آمریکا نخواهد بود و به همین دلیل به نظر نمی‌رسد از خط قرمز غنی‌سازی عقب‌نشینی شود.
به گزارش سفیر ارجان، در کنار برنامه هسته‌ای، عامل مهم دیگر، تنگه هرمز است. ایران اعلام کرده است بازگشایی کامل تنگه را به تحقق شروطی که در مذاکرات مطرح شده، منوط کرده است. قیمت نفت برنت در معاملات 10 اکتبر به حدود ؟؟؟؟
دلار در هر بشکه رسید و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت نیز حدود ۸۹.۹۴ دلار معامله شد. این افزایش در شرایطی رخ داد که نگرانی درباره حملات به نفتکش‌ها و اختلال در مسیر‌های صادرات انرژی تشدید شده است.
گزارش‌های رصد دریایی حاکی از آن است که مقدار نفت عبوری از تنگه هرمز به سطح قبل از جنگ نزدیک شده و به این معناست که آمریکا و متحدانش توانستند باوجود جنگ، راه‌هایی برای عبور انرژی از منطقه باز کنند.
ایران حمله پیش‌دستانه می‌کند؟
در چنین شرایطی، احتمال حمله پیش‌دستانه ایران نیز مطرح است. محاصره دریایی و هوایی همراه با تحریم‌های فزاینده اقتصاد ایران را تحت فشار روزافزونی قرار داده است. آمریکا برای تکمیل این فشار، به دنبال محاصره زمینی از طریق همراه کردن پاکستان، ترکیه و کشورهای همسایه ایران است. در این وضعیت، گذر زمان به تدریج به ضرر ایران خواهد بود. پیش‌تر مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران نیز تاکید کرده بوند که محاصره دریایی و هوایی اقدامی نظامی است و در صورت لزوم پاسخ نظامی به همراه دارد. بنابراین اگر ایران مطمئن شود که توافق با آمریکا در دسترس نیست و حمله پس از انتخابات قطعی شده، احتمال دارد که دست به حمله پیش‌دستانه بزند. حمله‌ای که هم بر فضای سیاسی داخلی آمریکا و انتخابات میان‌دوره‌ای اثر بگذارد و هم عنصر غافل‌گیری در عملیات احتمالی آینده آمریکا و اسرائیل را خنثی کند.
به نظر می‌رسد اکنون ریسک ازسرگیری عملیات گسترده علیه ایران از یک سو و احتمال حمله پیش‌دستانه ایران از سوی دیگر، نسبت به هفته‌های گذشته افزایش یافته است. سه نشانه در کنار هم قرار گرفته‌اند. پنتاگون در حال تکمیل آمادگی‌های نظامی است، مذاکرات بر سر برنامه هسته‌ای و ترتیب اجرای تعهدات به مانع جدی خورده و همزمان انتخابات اسرائیل و آمریکا به مولفه‌ای اثرگذار بر شرایط تبدیل شده است. به همین دلیل، احتمالا مهم‌ترین روز‌های این بحران در فاصله میان ۵ تا ۱۳ آبان رقم خواهد خورد. اما اگر در این فاصله اتفاق رخ ندهد، نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا بر تصمیم ترامپ اثر زیادی دارد.
فعلا نشانه‌ها از آن حکایت دارند که پنجره دیپلماسی هنوز باز است، اما احتمال اقدام نظامی نیز همزمان پررنگ‌تر شده است.