تفاوت زونا و تبخال چیست؟ علائم، راه انتقال و درمان هرکدام
زونا و تبخال هر دو با ضایعات پوستی و تاول همراه می‌شوند، اما ویروس ایجادکننده، نحوه انتقال و الگوی بروز آن‌ها متفاوت است. زونا معمولاً به شکل بثوراتی دردناک در یک سمت بدن ظاهر می‌شود، درحالی‌که تبخال می‌تواند در ناحیه دهان یا اندام تناسلی بروز کند و بارها عود کند.
زونا و تبخال هر دو با ضایعات پوستی و تاول همراه می‌شوند، اما ویروس ایجادکننده، نحوه انتقال و الگوی بروز آن‌ها متفاوت است. زونا معمولاً به شکل بثوراتی دردناک در یک سمت بدن ظاهر می‌شود، درحالی‌که تبخال می‌تواند در ناحیه دهان یا اندام تناسلی بروز کند و بارها عود کند.
به گزارش سفیر ارجان به نقل از verywellhealth ، زونا و تبخال هر دو می‌توانند باعث بروز ضایعات پوستی و تاول شوند، اما عامل ایجادکننده آن‌ها متفاوت است و هرکدام علائم و ویژگی‌های خاص خود را دارند. شناخت تفاوت‌های این دو بیماری برای تشخیص صحیح، انتخاب درمان مناسب و پیشگیری از انتقال عفونت اهمیت دارد.
مهم‌ترین تفاوت زونا و تبخال تناسلی به ویروس ایجادکننده آن‌ها مربوط می‌شود.
تبخال تناسلی معمولاً بر اثر ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۲ (HSV-2) ایجاد می‌شود، اما ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱ (HSV-1) نیز می‌تواند عامل آن باشد. در مقابل، زونا ناشی از ویروس واریسلا زوستر (VZV) است؛ همان ویروسی که آبله‌مرغان را ایجاد می‌کند.
این دو بیماری از نظر محل بروز ضایعات، نحوه انتقال، شدت علائم و مدت بهبودی نیز تفاوت‌هایی دارند.
تبخال: تبخال تناسلی معمولاً ناحیه تناسلی، باسن، اطراف مقعد و ران‌ها را درگیر می‌کند. تبخال اطراف دهان و لب‌ها که به آن تبخال دهانی نیز گفته می‌شود، اغلب با ویروس HSV-1 ارتباط دارد.
ویروس پس از ورود به بدن می‌تواند به حالت نهفته باقی بماند و در طول زندگی فرد، چندین بار فعال شود و ضایعات پوستی ایجاد کند.
زونا: زونا می‌تواند هر قسمت از پوست را درگیر کند، اما معمولاً به شکل نواری از تاول‌ها در یک سمت بدن ظاهر می‌شود. تنه و صورت از محل‌های شایع بروز زونا هستند و درگیری ناحیه تناسلی کمتر اتفاق می‌افتد.
ویروس زونا نیز پس از عفونت اولیه در بدن باقی می‌ماند، اما در بیشتر افراد، بیماری به‌صورت عودهای مکرر بروز نمی‌کند.
زونا: زونا را نمی‌توان مستقیماً از فرد مبتلا به زونا دریافت کرد و به همان بیماری مبتلا شد. بااین‌حال، مایع داخل تاول‌های زونا حاوی ویروس واریسلا زوستر است و می‌تواند در فردی که قبلاً آبله‌مرغان نگرفته یا واکسن آن را دریافت نکرده است، باعث بروز آبله‌مرغان شود.
پس از بهبودی آبله‌مرغان، ویروس در بدن به حالت غیرفعال باقی می‌ماند و ممکن است سال‌ها بعد دوباره فعال شود و زونا ایجاد کند.
تبخال: تبخال مسری است و می‌تواند از طریق تماس مستقیم با ضایعات، بزاق، ترشحات تناسلی یا تماس پوست با پوست منتقل شود. انتقال ویروس حتی در نبود زخم یا تاول قابل مشاهده نیز امکان‌پذیر است.
بنابراین، نبود ضایعات آشکار لزوماً به معنای ازبین‌رفتن خطر انتقال تبخال نیست.
زونا: بثورات زونا معمولاً طی دو تا چهار هفته بهبود می‌یابند. تاول‌ها اغلب پس از هفت تا ۱۰ روز خشک می‌شوند و روی آن‌ها دلمه تشکیل می‌شود. بااین‌حال، درد، خارش یا گزگز ممکن است پیش از بروز بثورات شروع شود و ناراحتی عصبی پس از بهبودی پوست نیز برای ماه‌ها ادامه پیدا کند.
تبخال: نخستین حمله تبخال معمولاً شدیدتر است و مدت بیشتری طول می‌کشد تا بهبود یابد. حملات بعدی اغلب خفیف‌تر هستند و سریع‌تر بهبود پیدا می‌کنند؛ هرچند مدت بیماری به شرایط فرد و شدت عفونت بستگی دارد.
هر دو بیماری شایع‌اند.همچنین، تخمین زده می‌شود از هر سه نفر، یک نفر در طول زندگی خود به زونا مبتلا شود و سالانه حدود یک میلیون مورد زونا در ایالات متحده رخ دهد.
تبخال تناسلی همیشه با علائم مشخص همراه نیست و در برخی افراد، نشانه‌ها آن‌قدر خفیف هستند که ممکن است متوجه آن‌ها نشوند.
علائم شایع تبخال تناسلی عبارت‌اند از:
ایجاد تاول در اطراف اندام تناسلی یا مقعد؛
علائم شبیه آنفلوانزا ، به‌ویژه در نخستین حمله.
معمولاً نخستین حمله تبخال با علائم بیشتری همراه است و مدت طولانی‌تری ادامه می‌یابد. حملات بعدی اغلب خفیف‌تر هستند و سریع‌تر بهبود پیدا می‌کنند.
زونا معمولاً به شکل ضایعاتی خطی یا نواری در امتداد مسیر یک عصب و در یک سمت بدن ظاهر می‌شود.
چند روز پیش از بروز بثورات، ممکن است فرد در ناحیه درگیر احساس درد، خارش یا سوزش داشته باشد. سپس تاول‌های کوچک و دردناک ظاهر می‌شوند که می‌توانند با احساس سوزش پوست همراه باشند.
با گذشت زمان، تاول‌ها خشک می‌شوند، روی آن‌ها دلمه تشکیل می‌شود و پوست به‌تدریج بهبود می‌یابد.
بااین‌حال، در برخی افراد درد پس از بهبودی ضایعات پوستی ادامه پیدا می‌کند. این عارضه «نورالژی پس از زونا» نام دارد و به درد عصبی ماندگار پس از بیماری گفته می‌شود. این درد ممکن است ماه‌ها و در بعضی موارد حتی سال‌ها ادامه داشته باشد.
در موارد نادر، زونا می‌تواند فراتر از محدوده یک عصب گسترش یابد و قسمت‌های وسیع‌تری از بدن را درگیر کند؛ این وضعیت بیشتر در افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف دیده می‌شود.
سایر علائم احتمالی زونا عبارت‌اند از:
نکته مهم: ظاهرشدن ضایعات در یک سمت بدن و همراهی آن‌ها با درد یا سوزش می‌تواند احتمال زونا را مطرح کند، اما تشخیص قطعی تنها بر اساس ظاهر بثورات امکان‌پذیر نیست. زونا گاهی در ناحیه تناسلی نیز ظاهر می‌شود و ممکن است با تبخال تناسلی اشتباه گرفته شود.
هر دو بیماری با داروهای ضدویروس درمان می‌شوند. این داروها ویروس را به‌طور کامل از بدن حذف نمی‌کنند، اما می‌توانند مدت بیماری و شدت علائم را کاهش دهند.
برای درمان تبخال ممکن است داروهای ضدویروسی مانند والاسیکلوویر با نام تجاری والت‌رکس (Valtrex) یا آسیکلوویر با نام تجاری زویراکس (Zovirax) تجویز شوند.
این داروها می‌توانند فعالیت ویروس را مهار کنند و احتمال بروز حملات را کاهش دهند. مصرف روزانه دارو در برخی افراد همچنین خطر انتقال ویروس به شریک جنسی را کاهش می‌دهد، اما آن را به صفر نمی‌رساند.
در برخی موارد، پزشک به‌جای درمان روزانه، مصرف دارو را برای دوره‌ای کوتاه و هنگام بروز حمله تجویز می‌کند. انتخاب روش درمان به شرایط فرد، دفعات عود و نظر پزشک بستگی دارد.
زونا نیز با داروهای ضدویروسی مانند آسیکلوویر یا والاسیکلوویر درمان می‌شود. شروع درمان در مراحل اولیه بیماری، به‌ویژه پس از ظاهرشدن بثورات، اهمیت دارد؛ زیرا اثربخشی داروها به زمان شروع مصرف آن‌ها وابسته است.
به همین دلیل، در صورت مشاهده بثورات دردناک و مشکوک به زونا، بهتر است هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید.
واکسن شینگریکس (Shingrix) برای بزرگسالان ۵۰ سال به بالا توصیه می‌شود. این واکسن در دو نوبت تزریق می‌شود و بر اساس اطلاعات مقاله، می‌تواند خطر ابتلا به زونا را تا حدود ۹۷ درصد کاهش دهد.
واکسیناسیون همچنین می‌تواند خطر برخی عوارض زونا، از جمله درد عصبی طولانی‌مدت، را کاهش دهد. میزان اثربخشی به سن و شرایط فرد بستگی دارد.
محل بروز ضایعات، ظاهر آن‌ها و علائم همراه می‌توانند به پزشک در تشخیص کمک کنند. بااین‌حال، برخی بیماری‌های پوستی نیز ممکن است بثورات یا علائمی شبیه زونا و تبخال ایجاد کنند.