تکیه بر باد؛ عاقبت اعتماد زلنسکی به آمریکا چه شد؟
هشدار امام شهید حضرت آیت‌الله خامنه‌ای درباره سراب بودن حمایت غرب، بار دیگر در سایه تنش‌های ترامپ و زلنسکی برجسته شده است.
به گزارش سفیر ارجان روزنامه وطن امروز نوشت: دونالد ترامپ روز شنبه ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ در اظهاراتی تند علیه رئیس‌جمهور اوکراین، خواستار انتخاب رهبر جدیدی برای این کشور شد. این اظهارات پس از آن مطرح شد که زلنسکی از توافق اعلام‌شده میان ترامپ و ولادیمیر پوتین برای صادرات گازوئیل روسیه انتقاد کرد. به گزارش آسوشیتدپرس و شبکه سی‌بی‌اس در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، ترامپ گفت: «پیشنهاد می‌کنم رهبر جدیدی انتخاب کنند که بتواند به توافق برسد؛ چون او می‌توانست بارها به توافق برسد، اما به دلایلی هرگز این کار را نمی‌کند.» او در ادامه تصریح کرد: «فکر می‌کنم زمان آن رسیده که اوکراین رئیس‌جمهور جدیدی داشته باشد.»
ترامپ همچنین با اشاره به حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، خطاب به زلنسکی گفت: «او بهتر است هرچه زودتر این کار را متوقف کند.» رئیس‌جمهور آمریکا مدعی شد حملات اوکراین به زیرساخت‌های انرژی روسیه در افزایش قیمت گازوئیل در آمریکا نقش دارد و زلنسکی را به ایجاد مشکل برای بازار جهانی متهم کرد. این اظهارات در شرایطی مطرح شد که دولت ترامپ از توافق با روسیه برای افزایش عرضه گازوئیل خبر داده بود؛ تصمیمی که با انتقاد شدید کی‌یف روبه‌رو شد و اختلاف میان دو متحد را آشکارتر کرد.
هشدار رهبر شهید ایران؛ حمایت غرب، «سراب» است
امام شهید حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در سخنرانی ۱۰ اسفند ۱۴۰۰، هم‌زمان با آغاز جنگ اوکراین، درباره اتکای دولت‌ها به حمایت قدرتهای غربی هشدار دادند و فرمودند«پشتیبانی قدرتهای غربی از کشورها و دولتهای دست‌نشانده، سراب است.» در مراسم عید مبعث، ایشان اوکراین را نمونه‌ای از پیامدهای اعتماد به حمایت آمریکا و کشورهای غربی دانستند و تأکید کردند که برای شناخت ریشه‌های بحران، باید سیاست‌های آمریکا و غرب بررسی شود.
اکنون، بیش از چهار سال پس از آن سخنان، اختلاف علنی ترامپ و زلنسکی، توقف موقت کمک‌های نظامی آمریکا در سال ۲۰۲۵ و فشارهای تازه واشنگتن بر کی‌یف، بار دیگر مسئله اتکاپذیری حمایت آمریکا را مطرح کرده است. زلنسکی برای مقابله با روسیه به کمک‌های تسلیحاتی، اطلاعاتی و سیاسی آمریکا وابستگی قابل توجهی پیدا کرده است؛ اما تحولات اخیر نشان می‌دهد که این حمایت‌ها می‌تواند تحت تأثیر محاسبات سیاسی و اقتصادی واشنگتن قرار گیرد. سخنان سال ۱۴۰۰ رهبر شهید ایران مستقیماً درباره تصمیم‌های کنونی ترامپ نبوده است؛ با این حال، ارتباط تحلیلی آن با مسئله اتکای امنیتی به قدرتهای خارجی روشن است.
از توقف کمک‌های نظامی تا تحقیر علنی زلنسکی
رفتار دولت ترامپ در قبال اوکراین پیش‌تر نیز نشان داده بود که پشتیبانی واشنگتن می‌تواند تحت تأثیر اختلافات سیاسی قرار گیرد. در مارس ۲۰۲۵، پس از مشاجره علنی ترامپ و زلنسکی در کاخ سفید، دولت آمریکا کمک‌های نظامی و تبادل اطلاعات با اوکراین را موقتاً متوقف کرد. به گزارش آسوشیتدپرس در ۱۱ مارس ۲۰۲۵، کمک‌های نظامی و تبادل اطلاعات پس از مذاکرات جده و اعلام آمادگی کی‌یف برای پذیرش آتش‌بس ۳۰روزه از سر گرفته شد. این رویداد نشان داد که پشتیبانی آمریکا می‌تواند در میانه اختلافات سیاسی به اهرمی برای اعمال فشار بر دولت اوکراین تبدیل شود.
اکنون لحن ترامپ از فشار بر سیاست‌های زلنسکی فراتر رفته و به زیر سؤال بردن ادامه رهبری او رسیده است. به گزارش شبکه سی‌بی‌اس و آسوشیتدپرس در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، ترامپ مدعی شد که اگر در سال ۲۰۲۲ رئیس‌جمهور آمریکا بود، جنگ اوکراین و روسیه آغاز نمی‌شد. او وقوع جنگ را به آنچه «بی‌کفایتی» خواند، نسبت داد و زلنسکی را مسئول از دست رفتن بخش‌هایی از سرزمین اوکراین دانست.
ترامپ همچنین ادعا کرد که بیش از دو میلیون نفر در دو طرف جنگ کشته شده‌اند. این رقم باید به‌عنوان ادعای او نقل شود؛ زیرا برآوردهای مستقل درباره تلفات جنگ متفاوت‌اند و آمار نهایی و مورد توافقی از مجموع کشته‌شدگان نظامی و غیرنظامی وجود ندارد. به گزارش کی‌یف ایندیپندنت در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، اظهارات ترامپ درباره ضرورت انتخاب رئیس‌جمهوری جدید و هشدار او به زلنسکی برای توقف حملات به پالایشگاه‌های روسیه، با انتقادهایی در اوکراین روبه‌رو شد. چنین موضع‌گیری‌ای از سوی رئیس‌جمهور کشوری که یکی از مهم‌ترین حامیان نظامی اوکراین بوده، می‌تواند موقعیت سیاسی زلنسکی را دشوارتر کند. در اینجا نیز می‌توان به هشدار ۱۰ اسفند ۱۴۰۰ امام شهید حضرت آیت‌الله خامنه‌ای بازگشت: حمایت یک قدرت خارجی لزوماً به معنای تعهدی پایدار و مستقل از محاسبات سیاسی آن قدرت نیست.
توافق با پوتین؛ وقتی منافع اقتصادی در اولویت قرار می‌گیرد
ترامپ در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ از توافق با پوتین برای صادرات گازوئیل روسیه خبر داد. به گزارش رویترز در همان روز، ترامپ اعلام کرد روسیه در مرحله نخست بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل عرضه خواهد کرد و محموله‌های بیشتری نیز در ادامه ارسال می‌شود. او هدف این اقدام را افزایش عرضه سوخت در بازار آمریکا و جهان و کاهش قیمت‌ها عنوان کرد. این تصمیم در حالی مطرح شد که آمریکا و متحدانش پس از آغاز حملات روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، محدودیت‌هایی علیه بخش انرژی روسیه اعمال کرده بودند تا منابع مالی مسکو برای ادامه جنگ را کاهش دهند.
زلنسکی در واکنش به این توافق، آن را «سرمایه‌گذاری در جنگی که باید پایان یابد» توصیف کرد. به گزارش رویترز در ۹ اکتبر ۲۰۲۶، رئیس‌جمهور اوکراین گفت اجازه دادن به روسیه برای فروش محصولات نفتی، منابع بیشتری در اختیار مسکو قرار می‌دهد و می‌تواند تلاش‌ها برای پایان دادن به جنگ را تضعیف کند. زلنسکی در گفت‌وگو با آکسیوس در ۹ اکتبر نیز توافق اعلام‌شده را «ناعادلانه و غیرصادقانه» خواند و آن را هدیه‌ای به پوتین توصیف کرد. او گفت تیم اوکراینی برای مذاکره به آمریکا سفر کرده بود، اما از اعلام توافق واشنگتن و مسکو غافلگیر شد.
به گزارش واشنگتن‌پست در ۹ اکتبر ۲۰۲۶، توافق گازوئیل می‌تواند با هدف کاهش فشار قیمت سوخت در آمریکا انجام شده باشد، اما هم‌زمان در تعارض با تلاش اوکراین برای محدود کردن درآمدهای انرژی روسیه قرار می‌گیرد. بنابراین، آنچه برای واشنگتن یک تصمیم اقتصادی با هدف افزایش عرضه سوخت معرفی می‌شود، از نگاه کی‌یف می‌تواند پیامد امنیتی داشته باشد.
امام شهید حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در سخنرانی نوروزی ۱ فروردین ۱۴۰۲ نیز در تحلیل جنگ اوکراین به منافع صنایع تسلیحاتی آمریکا اشاره کردند. این موضع ضرورت بررسی منافع اقتصادی و صنعتی مرتبط با جنگ را در کنار مواضع رسمی دولت‌ها برجسته می‌کند. در تحولات کنونی نیز باید پرسید تصمیم‌های واشنگتن تا چه اندازه با ملاحظات امنیتی کی‌یف و تا چه اندازه با اولویت‌های اقتصادی و داخلی آمریکا هماهنگ است.
ناتو و ریشه‌های بحران؛ موضعی که پیش‌تر بیان شده بود
امام شهید حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با ولادیمیر پوتین در ۲۸ تیر ۱۴۰۱، با اشاره به گسترش ناتو هشدار دادند که توسعه این پیمان می‌تواند زمینه‌ساز افزایش تنش‌ها و بحران‌های امنیتی شود. این موضع‌گیری در چارچوب تحلیل ایشان از نقش ناتو و سیاست‌های غرب در شکل‌گیری زمینه‌های بحران اوکراین قرار داشت. از این منظر، بررسی جنگ تنها با تمرکز بر تحولات میدان نبرد کامل نمی‌شود؛ رقابت قدرتهای بزرگ، سیاست‌های امنیتی و تلاش برای گسترش حوزه نفوذ نیز باید در تحلیل لحاظ شوند. تحولات امروز نشان می‌دهد که رقابت قدرتهای بزرگ همچنان بر سرنوشت اوکراین تأثیر می‌گذارد؛ کشوری که هم با حملات روسیه مواجه است و هم برای ادامه جنگ به حمایت متحدان غربی خود نیاز دارد.
زلنسکی میان دو فشار؛ ادامه جنگ یا پذیرش خواسته‌های واشنگتن؟
درخواست ترامپ برای انتخاب رئیس‌جمهوری جدید در اوکراین، اختلاف واشنگتن و کی‌یف را از سطح راهبرد نظامی فراتر برده و مستقیماً به آینده رهبری سیاسی این کشور پیوند زده است. زلنسکی از یک سو برای ادامه مقاومت به حمایت تسلیحاتی و اطلاعاتی غرب نیاز دارد و از سوی دیگر، با فشار آمریکا برای محدود کردن حملات به پالایشگاه‌های روسیه و حرکت به سمت توافق روبه‌رو است. پذیرش خواسته‌های واشنگتن ممکن است بر قدرت چانه‌زنی اوکراین اثر بگذارد؛ رد آن‌ها نیز می‌تواند اختلاف با مهم‌ترین حامی نظامی این کشور را تشدید کند.
اوکراین؛ هزینه اتکا به وعده‌های آمریکا
از توقف موقت کمک‌های نظامی آمریکا در سال ۲۰۲۵ تا توافق اعلام‌شده با روسیه درباره گازوئیل و اظهارات تند ترامپ علیه زلنسکی در اکتبر ۲۰۲۶، مجموعه‌ای از تحولات رخ داده که پرسش درباره میزان اتکاپذیری حمایت آمریکا را دوباره مطرح کرده است. ترامپ در شرایطی خواستار تغییر رهبری اوکراین شده که هم‌زمان به دنبال توافق اقتصادی با روسیه است؛ توافقی که کی‌یف آن را به سود مسکو می‌داند. این وضعیت نشان می‌دهد که منافع اقتصادی و سیاسی یک قدرت بزرگ ممکن است با اولویت‌های امنیتی متحد آن هم‌راستا نباشد.
از این رو، تعبیر «خالی کردن پشت زلنسکی» ارزیابی سیاسی از روند اخیر روابط واشنگتن و کی‌یف است، با این حال، رفتار اخیر دولت ترامپ نشان می‌دهد که حمایت خارجی تضمینی دائمی نیست و می‌تواند با تغییر محاسبات سیاسی و اقتصادی دگرگون شود. و اعتماد به آمریکا همواره توام با یک سرانجام تلخ تکراری است.