داروهای لاغری چمدانی؛ تجارت زیر سایه تبلیغات مجازی
وعده لاغری سریع در فضای مجازی، پای آمپول‌های قاچاق را به زندگی مصرف‌کنندگان باز کرده است. یکی از پرونده های قاچاق این داروها بررسی شد.
سفیر ارجان - گروه جامعه: بازار آمپول‌های لاغری در فضای مجازی، جایی میان وعده کاهش وزن چندکیلویی در چند روز و تبلیغ اندامی ایده‌آل، به محلی برای عرضه داروهای قاچاق و تقلبی تبدیل شده است؛ بازاری که در آن، تصاویر قبل و بعد از مصرف، روایت‌های اغواکننده بلاگرها و ادعاهای بی‌پشتوانه درباره اثربخشی و بی‌عارضه بودن داروها، گاهی جای نسخه پزشک و نظارت دارویی را می‌گیرند. در سوی دیگر این تبلیغات، مصرف‌کنندگانی قرار دارند که از عوارض جسمی می‌گویند و پرونده‌هایی که ابعاد تجاری و غیرقانونی این بازار را آشکار می‌کند.
در یکی از این پرونده‌ها، مأموران پلیس امنیت اقتصادی تهران بزرگ با شناسایی افرادی که به‌صورت سازمان‌یافته در زمینه فروش داروهای قاچاق و غیرمجاز لاغری فعالیت می‌کردند، مقادیر قابل توجهی دارو کشف کردند. در جریان رسیدگی قضایی به یکی از این پرونده‌ها، ارزش اولیه اقلام مکشوفه از منزل متهم سه میلیارد تومان اعلام شد؛ رقمی که بنا بر توضیحات مطرح‌شده در جلسه بازجویی، صرفاً به داروهای کشف‌شده در همان مرحله مربوط است، نه لزوماً مجموع فروش احتمالی در مدت فعالیت.
اما آنچه این پرونده را از یک کشف کالای قاچاق فراتر می‌برد، تنها ارزش ریالی داروها نیست؛ بلکه شیوه ورود آن‌ها به بازار، تبلیغات گسترده در شبکه‌های اجتماعی، ادعای واردات از خارج کشور و خطر مصرف داروهایی است که اصالت، شرایط نگهداری و ایمنی آن‌ها ممکن است قابل تأیید نباشد.
سه میلیارد تومان داروی مکشوفه؛ ادعای مصرف شخصی در برابر مستندات فروش
در بخشی از جلسه بازجویی، مهدی صانعی، بازپرس دادسرای جرائم پزشکی با اشاره به مستندات بازرسی منزل، تبلیغات منتشرشده در فضای مجازی و اقلام دارویی کشف‌شده، اتهام نگهداری و عرضه داروهای لاغری قاچاق را به متهم تفهیم می‌کند.
متهم در پاسخ، ابتدا مدعی می‌شود داروها برای مصرف شخصی و به‌دلیل ابتلای خود به دیابت نگهداری می‌شده‌اند؛ ادعایی که با پرسش‌های بازپرس درباره تعداد داروها، فروش آن‌ها و تبلیغات منتسب به متهم روبه‌رو می‌شود.
بازپرس با اشاره به محتوای یک کانال تلگرامی و فیلم‌هایی که بنا بر توضیحات جلسه، محل نگهداری داروها را به منزل متهم مرتبط می‌کرد، می‌پرسد اگر داروها برای مصرف شخصی بوده‌اند، چرا برای فروش عرضه شده‌اند و چرا درباره فروش مقادیر قابل توجه دارو و دریافت مبالغ سنگین مستنداتی وجود دارد؟
متهم در ادامه، انتساب کانال و فعالیت‌های فروش به خود را انکار می‌کند و احتمال می‌دهد برایش پاپوش درست کرده باشند. با این حال، در بخش دیگری از بازجویی، توضیحاتی درباره ورود داروها از طریق بستگان و مسافران خارجی ارائه می‌دهد؛ اظهاراتی که با ادعای اولیه مصرف شخصی همخوانی ندارد.
بر اساس آنچه در جلسه مطرح می‌شود، متهم می‌گوید یکی از بستگانش در انگلیس داروخانه داشته و او را وارد این فعالیت کرده است. وی همچنین از سفرهای خود به خارج از کشور برای تهیه دارو و پرداخت هزینه سفر و بلیت به افرادی سخن می‌گوید که داروها را به‌صورت چمدانی وارد ایران می‌کرده‌اند.
صانعی در پاسخ تأکید می‌کند که ورود مسافری کالا، حتی در صورت پرداخت هزینه به مسافران، مجوزی برای واردات تجاری دارو نیست. به گفته او، کالایی که به‌صورت چمدانی و خارج از ضوابط قانونی وارد کشور شود، نمی‌تواند صرفاً با ادعای تهیه از یک داروخانه خارجی، واجد اصالت و ایمنی تأییدشده تلقی شود.
در بخش دیگری از جلسه، موضوع پرداخت وجه به برخی چهره‌های شناخته‌شده فضای مجازی برای تبلیغ آمپول‌های لاغری نیز مطرح می‌شود. متهم در توضیحات خود، هدف از این اقدامات را کسب درآمد عنوان می‌کند و می‌گوید از غیرقانونی بودن این فعالیت‌ها آگاهی نداشته است.
مجموع این اظهارات، در کنار مستندات مطرح‌شده از سوی مقام قضایی، پرسش مهمی را پیش می‌کشد: آیا با داروهایی مواجهیم که صرفاً برای مصرف شخصی تهیه شده‌اند یا شبکه‌ای از تأمین، تبلیغ و فروش تجاری در پشت پرده فعالیت داشته است؟ پاسخ نهایی به این پرسش، به بررسی مستندات و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد؛ اما آنچه در جلسه بازجویی آشکار می‌شود، ابعاد پیچیده‌تر بازار داروهای لاغری در فضای مجازی است.
از وعده کاهش وزن سریع تا تبلیغات گمراه‌کننده
بازار آمپول‌های لاغری در شبکه‌های اجتماعی، تنها بر فروش مستقیم استوار نیست؛ بخشی از این بازار با تولید محتوای تبلیغاتی و استفاده از تجربه‌های شخصی شکل می‌گیرد. ویدئوهایی که در آن‌ها افراد از کاهش وزن چندکیلویی در یک هفته سخن می‌گویند، یا صفحاتی که کاهش وزن چشمگیر در مدت کوتاه را بدون عارضه معرفی می‌کنند، می‌توانند مخاطب را به مصرف خودسرانه دارو ترغیب کنند.
در یکی از ویدئوهای بازسازی‌شده در این گزارش، فردی پس از تزریق نخستین دوز آمپول لاغری، از کاهش حدود شش کیلوگرم وزن در یک هفته می‌گوید. در نمونه‌ای دیگر، تبلیغ‌کننده از کاهش ۱۰ کیلوگرم وزن طی یک ماه سخن می‌گوید و مخاطبان را به ثبت نظر و دریافت اطلاعات بیشتر دعوت می‌کند.
چنین روایت‌هایی، به‌ویژه زمانی که با تصاویر تغییر اندام و تأکید بر بی‌عارضه بودن دارو همراه می‌شوند، این تصور را ایجاد می‌کنند که کاهش وزن سریع، آسان و برای همه افراد امکان‌پذیر است.
با این حال، یک تجربه شخصی، حتی اگر واقعی باشد، نمی‌تواند مبنای ارزیابی ایمنی و اثربخشی یک دارو برای دیگران قرار گیرد. وضعیت سلامت، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و شرایط هر فرد در تصمیم‌گیری درمانی اهمیت دارد؛ موضوعی که در محتوای تبلیغاتی اغلب به حاشیه رانده می‌شود.
از سوی دیگر، همه صفحات فعال در این حوزه الزاماً فروشنده واقعی دارو نیستند. برخی مصرف‌کنندگان در روایت‌های خود از پرداخت پول به صفحات مجازی و دریافت نکردن دارو نیز سخن می‌گویند؛ موضوعی که نشان می‌دهد مخاطب ممکن است نه‌تنها با خطر مصرف فرآورده نامطمئن، بلکه با کلاهبرداری مالی نیز روبه‌رو شود.
وقتی مصرف‌کننده از عوارض می‌گوید
در میان روایت‌های گردآوری‌شده از مصرف‌کنندگان، نگرانی درباره عوارض جسمی جایگاه برجسته‌ای دارد. برخی از آن‌ها از تهوع، دردهای شدید شکمی و مشکلات گوارشی می‌گویند و برخی دیگر، مشکلاتی را مطرح می‌کنند که به گفته خودشان، پس از مصرف آمپول‌های لاغری با آن مواجه شده‌اند.
سارا می‌گوید پس از تزریق دارو، دچار تهوع شدید و درد شکمی شده؛ دردهایی که خواب را برای چند روز از او گرفته و در نهایت باعث مراجعه‌اش به پزشک شده است. او در ادامه روایت خود، از تشخیص سرطان پانکراس پس از انجام بررسی‌های پزشکی خبر می‌دهد.
ترانه، مصرف‌کننده دیگری است که می‌گوید پس از مدتی استفاده از آمپول‌های لاغری، با تشخیص توده و سپس سرطان بدخیم مواجه شده است. او همچنین از پیام‌هایی می‌گوید که به ادعای خودش، از سوی افرادی با تجربه‌های مشابه دریافت کرده؛ از مشکلات کیسه صفرا و تیروئید گرفته تا اختلالات گوارشی و بینایی.
این روایت‌ها، از شدت نگرانی مصرف‌کنندگان درباره پیامدهای مصرف این داروها حکایت دارند؛ اما از نظر پزشکی، صرف وقوع یک بیماری پس از مصرف دارو برای اثبات رابطه علت و معلولی کافی نیست. تشخیص اینکه یک دارو در بروز یا تشدید بیماری نقش داشته است، نیازمند بررسی تخصصی، سوابق پزشکی، نتایج آزمایش‌ها و ارزیابی علمی است.
با این حال، همین روایت‌ها یک هشدار جدی را برجسته می‌کنند: تهیه دارو از منابع نامطمئن و تزریق آن بدون ارزیابی پزشکی، می‌تواند فرد را در معرض خطرهایی قرار دهد که پیش از مصرف از آن‌ها آگاهی نداشته است.
پزشک متخصص: داروهای لاغری شمشیری دولبه‌اند
محمدرضا مهاجری طهرانی، فوق‌تخصص غدد و متابولیسم ، در توضیحات خود درباره داروهای تزریقی کاهش وزن تأکید می‌کند که این داروها باید با تجویز پزشک و پس از بررسی شرایط بیمار استفاده شوند.
به گفته این متخصص، پیش از تجویز داروهای لاغری، باید وضعیت بیمار از نظر اضافه‌وزن و عوارض مرتبط با آن، از جمله فشار خون بالا، دیابت، کبد چرب و اختلالات تنفسی مرتبط با خواب بررسی شود. همچنین برخی بیماری‌ها و شرایط پزشکی می‌توانند استفاده از این داروها را محدود یا نامناسب کنند.
بنابراین، نمی‌توان دارویی را که برای یک بیمار و با توجه به شرایط خاص او تجویز شده است، بدون ارزیابی به فرد دیگری توصیه کرد. خرید یک قلم دارو برای استفاده چند نفر از اعضای خانواده نیز، حتی اگر سوزن تزریق تعویض شود، می‌تواند خطر انتقال عفونت را به همراه داشته باشد.
مهاجری طهرانی با تأکید بر لزوم رعایت اصول ایمنی تزریق، هشدار می‌دهد که استفاده مشترک از قلم‌های تزریقی ممکن است موجب انتقال ویروس‌هایی مانند هپاتیت شود. بر همین اساس، ارزیابی اولیه بیمار، تجویز پزشک و رعایت اصول صحیح مصرف، بخش جدایی‌ناپذیر درمان با این داروهاست.
نکته دیگر، شرایط نگهداری فرآورده‌های تزریقی است. برخی داروها به دمای مشخص و زنجیره سرد نیاز دارند. اگر دارو در مسیر انتقال، از جمله هنگام جابه‌جایی در چمدان، در معرض دمای نامناسب قرار گیرد، ممکن است کیفیت و اثربخشی آن تحت تأثیر قرار بگیرد. در مورد دارویی که اصالت و شرایط حمل آن مشخص نیست، مصرف‌کننده راه مطمئنی برای اطمینان از کیفیت محصول در اختیار ندارد.
در واقع، مسئله تنها این نیست که دارو از کدام کشور آمده یا نام چه برندی روی بسته‌بندی آن درج شده است؛ بلکه باید مشخص باشد فرآورده دقیقاً چیست، از چه مسیری وارد شده، چه شرایطی را در حمل‌ونقل و نگهداری پشت سر گذاشته و آیا اصالت و کیفیت آن از سوی مراجع صلاحیت‌دار تأیید شده است یا خیر.
یک هشدار درباره نسبت دادن بیماری به دارو
در روایت‌های منتشرشده از سوی برخی مصرف‌کنندگان، بیماری‌هایی مانند سرطان، مشکلات تیروئید، اختلالات بینایی و بیماری‌های کیسه صفرا به مصرف آمپول‌های لاغری نسبت داده می‌شود.
با این حال، وجود چنین نگرانی‌هایی اهمیت نظارت بر بازار دارو، شفافیت در تبلیغات و مراجعه به پزشک پیش از مصرف را دوچندان می‌کند. همچنین باید میان داروی دارای مجوز که با تجویز پزشک مصرف می‌شود و فرآورده قاچاق، تقلبی یا فاقد اصالت قابل احراز تفاوت قائل شد؛ زیرا خطرهای احتمالی این دو وضعیت لزوماً یکسان نیست.
پلیس امنیت اقتصادی: برخورد با شبکه‌های فروش داروهای غیرمجاز
سردار مهدی افشاری، رئیس پلیس امنیت اقتصادی تهران بزرگ ، در توضیحات خود از شناسایی گروهی خبر می‌دهد که به‌صورت سازمان‌یافته اقدام به فروش داروهای قاچاق و غیرمجاز لاغری می‌کردند.
به گفته وی، مأموران پلیس با توجه به تبلیغات گسترده در فضای مجازی، این گروه را شناسایی کردند و پس از هماهنگی با مقام قضایی، متهمان را دستگیر کردند. در جریان این اقدام نیز مقادیر قابل توجهی دارو کشف و ضبط شد.
افشاری با اشاره به خطرات داروهای غیرمجاز برای سلامت افراد، از شهروندان می‌خواهد داروهای مورد نیاز خود را از مجاری قانونی تهیه کنند. وی همچنین به افراد فرصت‌طلب و سودجو هشدار می‌دهد که پلیس مطابق قوانین و مقررات با فعالیت‌های غیرقانونی در این حوزه برخورد خواهد کرد.
این اظهارات، بُعد دیگری از ماجرا را روشن می‌کند: مقابله با بازار داروهای لاغری صرفاً به توصیه مصرف‌کنندگان برای احتیاط محدود نمی‌شود، بلکه نیازمند شناسایی مسیرهای تأمین، شبکه‌های توزیع و شیوه‌های تبلیغ و فروش است.