حافظ؛ الهام‌بخش آفرینش‌های تازه در ادبیات، معماری و موسیقی
شیراز-سی‌امین یادروز بین‌المللی حافظ در شیراز با بررسی تأثیر شعر این شاعر بر ادبیات، معماری، هنرهای نمایشی و موسیقی و با حضور جمعی از استادان و حافظ‌پژوهان در جوار آرمگاه حافظ برگزار شد.
به گزارش سفیر ارجان سی‌امین یادروز بین‌المللی حافظ با محوریت «حافظ در آفرینش‌های هنری و ادبی» ظهر دوشنبه، به‌همت مرکز حافظ شناسی و با حضور استادان دانشگاه، پژوهشگران و نویسندگان در کتابخانه ملی و مرکز اسناد فارس برگزار شد.
در این نشست علمی، هشت پژوهشگر از استان‌های خراسان رضوی، گیلان، تهران و فارس، یافته‌های خود را درباره بازتاب شعر و اندیشه حافظ در حوزه‌های مختلف هنر و ادبیات ارائه کردند.
سعید حسام‌پور، رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز در این مراسم با تأکید بر ظرفیت‌های گسترده شعر حافظ گفت: کلام این شاعر فراتر از مرزهای زبان، به سرچشمه‌ای برای خلق آثار هنری و ادبی تبدیل شده و تأثیر آن را می‌توان در خوشنویسی، نگارگری، موسیقی ایرانی و ادبیات معاصر مشاهده کرد.
وی با اشاره به سه دهه فعالیت مرکز حافظ‌شناسی، تقویت زیرساخت‌های پژوهشی، گسترش ارتباطات علمی و حمایت نهادهای مسئول را از نیازهای اصلی این حوزه دانست.
به گفته وی، مرکز حافظ‌شناسی در دو سال گذشته ۱۲ نشست تخصصی، شامل شش نشست داخلی و شش نشست بین‌المللی، برگزار کرده است. انتشار مجله «حافظ‌پژوهی» و برگزاری دوره‌های فصلی حافظ‌خوانی با مشارکت بیش از ۶۰۰ نفر در هر دوره نیز از دیگر فعالیت‌های این مرکز است.
حسام‌پور همچنین بر ضرورت بهره‌گیری از ابزارهای نوین برای معرفی حافظ به نسل جدید و گسترش پژوهش‌های تطبیقی درباره بازتاب شخصیت و اندیشه او در ادبیات دیگر کشورها تأکید کرد و خواستار حمایت مسئولان ملی و استانی از فعالیت‌های مرکز حافظ‌شناسی، به‌ویژه تأسیس ساختمان مستقل این مرکز شد.
حافظ؛ شاعر خردورزی و آزاداندیشی
علیرضا قیامتی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه فرهنگیان مشهد، در سخنرانی خود با عنوان «حافظ سرحلقه آزاداندیشان؛ جهان‌بینی مهرورزانه حافظ» بر جایگاه خرد، آزادگی و مهرورزی در اندیشه این شاعر تأکید کرد.
وی حافظ را شاعری فراتر از مرزبندی‌های اعتقادی و تعصبات دانست و گفت: آزاداندیشی، پرهیز از خودپسندی، احترام به انسان‌ها و عبور از خرافات، از ویژگی‌های برجسته جهان‌بینی حافظ است.
قیامتی با اشاره به چندصدایی در شعر حافظ، عشق را از عناصر بنیادین اندیشه او برشمرد و تأکید کرد که در جهان‌بینی این شاعر، حقیقت‌جویی و خردورزی جایگاهی فراتر از تعصب و جزم‌اندیشی دارد.
بازتاب حافظ در داستان‌نویسی و معماری
علیرضا محمودی حامدی، نویسنده و پژوهشگر، در سخنرانی «حافظ‌خوانی خصوصی؛ بازتاب حافظ در داستان‌نویسی معاصر فارسی» به ظرفیت شعر حافظ برای شکل‌گیری برداشت‌های گوناگون پرداخت.
وی شعر حافظ را متنی دانست که مخاطبان در دوره‌های مختلف می‌توانند متناسب با تجربه و جهان‌بینی خود، معناهای تازه‌ای از آن دریافت کنند. محمودی حامدی همچنین رمان «حافظ‌خوانی خصوصی» را تلاشی برای بازآفرینی تجربه شخصی ایرانیان از مواجهه با شعر حافظ در قالب رمان مدرن معرفی کرد.
محمدرضا حائری مازندرانی، معمار و نویسنده، نیز در سخنرانی «روایتی دیگر از مهرازی در غزل‌های حافظ شیرازی» به اشتراک‌های مفهومی شعر حافظ و معماری ایران پرداخت.
وی با تأکید بر اینکه هر بنایی لزوماً به معماری تبدیل نمی‌شود، توضیح داد که شناخت پیوند میان غزل‌های حافظ و معماری ایرانی، نیازمند بررسی جهان‌بینی، ساختار مفهومی و چگونگی سازمان‌یافتن معنا در هر دو حوزه است.
از نشانه‌شناسی نقاب تا تفسیر موسیقایی غزل
حمیدرضا شعیری، عضو هیئت‌علمی دانشگاه تربیت مدرس، در سخنرانی «حافظ در صحنه ایام: از نقاب تا نقاب» به بررسی مفهوم نقاب در شعر حافظ پرداخت و آن را عنصری دووجهی برای پنهان‌سازی و آشکارکردن حقیقت دانست.
وی با رویکرد نشانه‌شناسی گفتمانی، نقش نقاب را در بازنمایی هویت، نسبت انسان با خویشتن و مرز میان حضور و غیاب بررسی کرد و نشان داد که این مفهوم چگونه در شعر حافظ به ابزاری برای واکاوی لایه‌های پنهان وجود انسان تبدیل می‌شود.
معین کاظمی‌فر، عضو هیئت‌علمی دانشگاه شیراز، نیز در پژوهشی با عنوان «حافظ و موسیقی: اجرا به‌مثابه تفسیر»، تأثیر شیوه اجرای موسیقایی بر دریافت مخاطب از غزل «زلف بر باد مده» را بررسی کرد.
خوشنویسی و پیوند شعر با جان انسان
در بخش دیگری از نشست‌ها، منیژه عبدالهی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با موضوع «حافظ و حدیث جان» سخنرانی کرد.
حسین صالحی موحد، عضو هیئت‌علمی دانشگاه هنر مشهد، نیز در سخنرانی «حافظِ خوشنویس؛ خوشنویسان و حافظ» به بازتاب غزل‌های حافظ در هنر خوشنویسی پرداخت.
حضور محمدرضا شفیعی کدکنی، استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی، از دیگر بخش‌های شاخص نشست‌های علمی امسال بود.
وی به دعوت مرکز حافظ‌شناسی در این برنامه حضور یافت و شنونده سخنرانی پژوهشگران بود.
نشست‌های علمی سی‌امین یادروز بین‌المللی حافظ با همکاری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز، اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس و سازمان اسناد و کتابخانه ملی فارس برگزار شد.
این رویداد بر ظرفیت شعر حافظ برای الهام‌بخشی به پژوهش‌های علمی و آفرینش‌های نو در ادبیات، معماری، موسیقی و هنرهای نمایشی تأکید داشت؛ ظرفیتی که پس از گذشت بیش از هفت قرن، همچنان زمینه‌ساز خوانش‌های تازه از اندیشه و آثار این شاعر ایرانی است.