پشت‌پرده توافق ترامپ و پوتین | وقتی شریان‌های انرژی، آرایش دیپلماتیک را بازتعریف میکنند
وقتی پای شریان‌های حیاتی انرژی در میان باشد خط‌کشی های دیپلماتیک تغییر میکنند؛ اهرمی چنان تعیین‌کننده که حتی سرسخت‌ترین سیاست‌مداران را وادار می‌کند برای مهار فشارهای اقتصادی، از مواضع خود عقب بنشینند و رقبای دیرینه را به شرکای تجاری ناگزیر تبدیل سازند.
نفت و انرژی؛ دانیال رحیمی؛ واشنگتن برای مهار نرخ‌های بی‌سابقه سوخت، ناچار به عقب‌نشینی تاکتیکی در برابر مسکو شده است؛ کشوری که سال‌ها هدف اصلی تحریم‌های سخت‌گیرانه انرژی آمریکا قرار داشت. دونالد ترامپ پس از گفت‌و‌گو با ولادیمیر پوتین، از توافقی خبر داد که بر اساس آن، روسیه بخشی از بازار سوخت آمریکا و جهان را تأمین خواهد کرد. این تغییر موضع اگرچه در ظاهر یک چرخش سیاسی ارزیابی می‌شود، اما ریشه بنیادین آن در دو بحران متقاطع نفتی قرار دارد که ظرفیت پالایشی جهان را دسخوش تغییر کرده است.
جزئیات توافق سوختی و صدور مجوز ویژه خزانه‌داری
بر اساس جزئیات اعلام‌شده، روسیه متعهد شده است ۳۰۰ هزار تن گازوئیل را به‌صورت فوری، ۵۰۰ هزار تن در ماه نوامبر و ۱ میلیون تن را بلافاصله پس از آن روانه بازار کند. همچنین چشم‌انداز عرضه ۳ میلیون تن دیگر نیز مطرح شده که تحقق آن به توان واقعی پالایشگاه‌های روسیه وابسته است.
هم‌زمان، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی خزانه‌داری آمریکا با صدور مجوز عمومی شماره ۱۳۵، معاملات، تحویل، بارگیری و واردات گازوئیل روسیه را تا ۷ آوریل ۲۰۲۷ از شمول برخی مقررات تحریمی مستثنا کرد. اگرچه این تصمیم به معنای لغو کلی تحریم‌های انرژی مسکو نیست، اما روزنه‌ای موقت برای کاهش فشار بر بازار انباشته از کمبود فراهم می‌آورد.
افت ۳۰ درصدی تولید روسیه تحت ضربات پهپادی
توان صادراتی روسیه پیش از این توافق، با آسیب‌های ساختاری مواجه شده بود. گزارش‌های رسمی آژانس بین‌المللی انرژی افشا می‌کند که در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶، به‌طور متوسط هر سه روز یک پالایشگاه روسیه هدف حملات پهپادی قرار گرفته است. این حملات پی‌درپی موجب افت ۳۰ درصدی تولید گازوئیل این کشور نسبت به سال گذشته شد.
تمرکز اصلی حملات بر واحد‌های فرآوری پیشرفته بوده که نفت خام را به فرآورده‌های میان‌تقطیر نظیر گازوئیل و سوخت جت تبدیل میکنند. بازسازی این واحد‌های پیچیده به‌دلیل تحریم‌های تجهیزاتی، بین ۶ تا ۸ ماه زمان می‌برد. فشار کمبود در بازار داخلی مسکو تا جایی پیش رفت که صادرات گازوئیل این کشور نیز برای مدتی با ممنوعیت مواجه شد.
گره‌خوردن دو جنگ و تخلیه ذخایر سوخت آمریکا
بحران گازوئیل منحصر به شرق اروپا نماند. به گفته آژانس بین المللی انرژی در سپتامبر با شعله‌ور شدن تنش‌ها در خاورمیانه و اختلال در مسیر‌های کشتیرانی، صادرات گازوئیل خلیج فارس و روسیه مجموعا ۱٫۶ میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ این در حالی است که این دو منطقه پیش‌تر ۴۵ درصد از تجارت دریایی گازوئیل جهان را در اختیار داشتند.
شوک حاصل از این کسری، تقاضای جهانی را به سمت پالایشگاه‌های آمریکا سوق داد. حجم بالای صادرات آمریکا، علی‌رغم تولید روزانه ۵ میلیون بشکه‌ای این کشور، موجب تخلیه شدید ذخایر داخلی و جهش بی‌سابقه قیمت‌ها در پمپ‌بنزین‌های آمریکا شد.
چرا گازوئیل دو برابر نفت خام گران شد؟
گلدمن ساکس در یادداشتی که اواخر اوت منتشر شد، اعلام کرد میزان توقف فعالیت پالایشگاه‌ها حدود ۶۰ درصد بالاتر از الگوی معمول فصلی قرار دارد. تحلیلگران این مؤسسه هشدار دادند حملات به تأسیسات پالایشی روسیه و خاورمیانه، ظرفیت محدود صنعت پالایش جهان را بیش از گذشته تحت فشار گذاشته است.
بررسی داده‌های بازار انرژی نشان می‌دهد قیمت گازوئیل در آمریکا به ۹۴ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ رسید، در حالی که نفت خام برنت در همان بازه تنها ۴۵ درصد رشد داشت.
این شکاف چشمگیر اثبات می‌کند که چالش اصلی بازار، کمبود نفت خام نیست، بلکه محدودیت شدید ظرفیت پالایشی در سطح جهان است.
صعود قیمت سوخت و هراس سیاسی در آستانه انتخابات
آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد نرخ خرده‌فروشی گازوئیل از ۴٫۵ دلار برای هر گالن، با جهشی ۴۲ درصدی به ۶٫۵ دلار رسید و علی‌رغم تعدیل جزئی، همچنان ۶۲ درصد بالاتر از نرخ‌های پیش از جنگ باقی ماند.
از آنجا که گازوئیل سوخت پیشران ناوگان حمل‌ونقل کالا و ماشین‌آلات کشاورزی است، تداوم این گرانی می‌تواند موج تازه‌ای از تورم مصرف‌کننده ایجاد کند. این چالش اقتصادی در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای، به یک ریسک سیاسی حیاتی برای کاخ سفید تبدیل شده است.
آیا توافق سیاسی مشکل را حل می‌کند؟
تحلیلگران ارشد بازار انرژی نسبت به پایداری این گشایش تردید دارند:
روی جانستون (مؤسسه کامودیتی کانتکست): حجم محموله‌های اعلام‌شده در مقایسه با توان صادراتی گذشته روسیه بسیار محدود است.
جیم میچل (مؤسسه وود مکنزی): گازوئیل روسیه می‌تواند مسکن موقت باشد، اما ریشه اصلی کمبود را درمان نمی‌کند.
توافق سیاسی واشنگتن و مسکو اگرچه موانع حقوقی تجارت سوخت را کاهش داده، اما تا زمانی که پالایشگاه‌های آسیب‌دیده روسیه بازسازی نشوند و عرضه واقعی فرآورده‌ها در بازار جهانی رشد نکند، مهار پایدار قیمت گازوئیل در پمپ‌بنزین‌ها دشوار خواهد بود.