موزه «پرویز تناولی» در شیراز؛ پرونده‌ای که سال‌ها خاک می‌خورد
فارس- راه‌اندازی موزه‌ای به نام پرویز تناولی، پژوهشگر، مجسمه‌ساز و مولف ۴۰ عنوان کتاب و مقاله در شیراز، اگرچه چند سال پیش مطرح شد، اما همچنان یکی از ایده‌های مهم در حوزه موزه‌داری معاصر ایران به شمار می‌آید؛ ایده‌ای که می‌تواند میان هنر مدرن، تاریخ فرهنگی فارس و میراث ناملموس ایران پیوندی تازه ایجاد کند.
سرویس استان‌های سفیر ارجان ایران (سفیر ارجان): پرویز تناولی، مجسمه‌ساز، پژوهشگر و از چهره‌های جریان‌ساز هنر نوگرای ایران، تنها به دلیل مجسمه‌های مشهورش شناخته نمی‌شود؛ او در طول چند دهه فعالیت هنری، مجموعه‌ای از دستبافته‌های روستایی و عشایری ایران گردآوری کرده است؛ مجموعه‌ای که حاصل سال‌ها جست‌وجو در میان فرهنگ‌های محلی ایران است و بخش مهمی از نگاه او به هنر ایرانی را بازتاب می‌دهد.
بر اساس اعلام وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، قرار بود مجموعه‌ای شامل ۱۴۰۸ قطعه دستبافته عشایری و روستایی که توسط تناولی گردآوری شده، در موزه‌ای با نام او در یکی از خانه‌های تاریخی شیراز به نمایش دائمی گذاشته شود. در آن زمان خانه تاریخی نصیرالملک به عنوان یکی از گزینه‌های ایجاد این موزه مطرح شد.
انتخاب شیراز برای میزبانی موزه‌ای با نام پرویز تناولی اتفاقی نیست. شیراز شهری است که همواره در حافظه فرهنگی ایران با شعر، ادبیات، هنر و معماری تاریخی شناخته شده است. این شهر در کنار داشتن موزه‌هایی مانند موزه پارس، خانه‌های تاریخی متعدد و ظرفیت‌های گردشگری فرهنگی، هنوز با کمبود موزه‌های تخصصی هنر معاصر روبه‌رو است.
ایجاد موزه‌ای برای تناولی می‌تواند بخشی از این خلأ را جبران کند؛ زیرا چنین موزه‌ای تنها محل نمایش آثار یک هنرمند نخواهد بود، بلکه می‌تواند فضایی برای شناخت رابطه هنر معاصر ایران با ریشه‌های فرهنگی و بومی باشد.
دستبافته‌هایی که تناولی گردآوری کرده، صرفاً اشیای تزئینی نیستند؛ هر گلیم، گبه یا فرش عشایری حامل روایت‌هایی از زندگی، باورها، طبیعت و زیست اجتماعی مردمانی است که بخش مهمی از فرهنگ ایران را شکل داده‌اند. از این منظر، موزه تناولی می‌تواند در مرز میان موزه هنر، موزه مردم‌شناسی و مرکز پژوهشی فرهنگ ایرانی قرار گیرد.
خانه تاریخی؛ ظرف مناسب برای یک موزه معاصر
یکی از نکات قابل توجه در این طرح، استفاده از یک بنای تاریخی برای نمایش آثار معاصر است. خانه نصیرالملک، که از بناهای دوره قاجار شیراز و بخشی از مجموعه تاریخی این خاندان به شمار می‌آید، پیش‌تر نیز به عنوان یکی از بناهای ارزشمند بافت تاریخی شهر مورد توجه قرار گرفته است.
ترکیب معماری تاریخی شیراز با آثار هنرمندی مانند تناولی می‌تواند تجربه‌ای متفاوت برای مخاطب ایجاد کند؛ تجربه‌ای که در آن، گذشته و امروز در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. بسیاری از موزه‌های موفق جهان نیز تلاش کرده‌اند میان ساختمان تاریخی و محتوای معاصر ارتباطی مفهومی برقرار کنند.
کارشناسان فرهنگی معتقدند موزه‌های شخصی هنرمندان، در صورت طراحی درست، می‌توانند به مراکز مهم پژوهشی تبدیل شوند. نمونه‌هایی از این دست در جهان نشان داده‌اند که خانه یا مجموعه یک هنرمند می‌تواند به بستری برای آموزش، انتشار کتاب، برگزاری نشست‌های تخصصی و معرفی جریان‌های هنری تبدیل شود.
برای شیراز، که یکی از مهم‌ترین شهرهای فرهنگی ایران است، ایجاد چنین مرکزی می‌تواند فرصت تازه‌ای برای پژوهشگران، دانشجویان هنر و علاقه‌مندان به تاریخ هنر ایران فراهم کند.
با وجود اهمیت این طرح، راه‌اندازی یک موزه موفق نیازمند برنامه‌ریزی دقیق است. نگهداری آثار، تأمین استانداردهای موزه‌ای، تعریف مدیریت مستقل، برنامه نمایشگاهی مستمر و ارتباط با دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی از جمله موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
تجربه برخی موزه‌های شخصی در ایران نشان داده است که صرف ایجاد یک فضای نمایشگاهی نمی‌تواند تضمین‌کننده موفقیت باشد؛ بلکه استمرار فعالیت فرهنگی و تولید دانش پیرامون آثار، عامل اصلی ماندگاری چنین مجموعه‌هایی است.
پرویز تناولی سال‌ها تلاش کرده است میان هنر معاصر و عناصر هویتی ایران ارتباط برقرار کند. موزه‌ای به نام او در شیراز می‌تواند ادامه همین نگاه باشد؛ جایی که مجسمه، فرش، گلیم، پژوهش و تاریخ فرهنگی در کنار هم قرار گیرند.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا این ایده که چند سال پیش مطرح شد، بار دیگر در دستور کار متولیان فرهنگی قرار خواهد گرفت؟ تحقق موزه پرویز تناولی در شیراز می‌تواند نه فقط یک پروژه موزه‌ای، بلکه گامی برای بازتعریف جایگاه شیراز در نقشه هنر معاصر ایران باشد.
در حالی که راه‌اندازی موزه‌ای دائمی و تخصص به نام پرویز تناولی در شیراز به رغم وعده های میراث فرهنگی در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، موزه منسوجات دانشگاه جورج واشینگتن در آمریکا با اهدای جایزه‌ای از این هنرمند شناخته شده ایرانی تقدیر کرده است. موزه منسوجات دانشگاه جورج واشینگتن اخیراً جایزه ویژه خود در سال ۲۰۲۶ را به پاسداشت دستاوردهای یک عمر فعالیت هنری و مشارکت در پروژه‌های ویژه و بین‌المللی به این هنرمند ایرانی اهدا کرده است.
این جایزه که بالاترین افتخار بین‌المللی در زمینه هنرهای نساجی در جهان شناخته می‌شود و به نام بنیانگذار آن «جورج هیوویت مایرز» نامگذاری شده است، توسط هیئت امنای این موزه به پرویز تناولی اهدا شد.
این تقدیر در حالی صورت گرفته که بیش از پنج سال از اهدای مشروط بیش از ۱۴۰۰ قطعه از دستبافته‌های عشایری و روستایی ارزشمند جمع آوری شده توسط پرویز تناولی به میراث فرهنگی می‌گذرد و تاکنون هیچ اقدامی برای تاسیس موزه تخصصی و دائمی به نام پرویز تناولی و نمایش عمومی یا خصوصی این آثار در داخل و خارج از کشور صورت نگرفته است.
محمدحسن طالبیان، معاون وقت میراث فرهنگی در سال ۱۴۰۰ در مراسم رونمایی از این آثار گفته بود: «مجموعه دستبافته‌های عشایری و روستایی ایران، اهدایی پرویز تناولی به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در موزه‌ای به نام او در مجموعه نصیر الملک شیراز به شکل دائمی به نمایش گذاشته می‌شود.
با این حال محمدمهدی نجفی، سرپرست اداره امور میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی استان فارس در گفت‌وگو با خبرنگار سفیر ارجان ایران (سفیر ارجان) در شیراز، قرار گرفتن مجموعه دستبافته‌های پرویز تناولی در خانه نصیرالملک را منوط به فراهم شدن فضای لازم در این بنای تاریخی عنوان کرد و گفت: با توجه به شرایط اضطراری که وجود دارد اکنون زمان مناسبی برای نمایش این آثار ارزشمند در خانه نصیرالملک نیست.
موزه منطقه‌ای در انتظار گنجینه فرش تناولی
وی با این حال نبود اعتبار و بودجه لازم برای موزه آرایی، نگهداری و حفظ این آثار در شیراز را دیگر مانع راه‌اندازی موزه پرویز تناولی دانست و با این حال تصریح کرد: با وجود امکاناتی که موزه منطقه‌ای فارس از نظر فضا و وسعت دارد، می‌توانیم مجموعه پرویز تناولی را به این موزه منتقل کنیم.
نجفی با اعلام اینکه دستبافته‌های متعلق به مجموعه پرویز تناولی در مخزن باغ موزه پارس شیراز نگهداری می‌شود، عنوان کرد: اگر موزه منطقه‌ای فارس به سامان برسد، با وجود ۴ سالن ۱۶۰۰ متری می‌توانیم یک سالن به این مورد اختصاص دهیم.
او خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه به تازگی با حضور معاون وزیر میراث فرهنگی اتفاقات خوبی در رابطه با به سرانجام رسیدن موزه منطقه‌ای فارس در حال روی دادن است، امیدواریم یکی از بخش‌های مهم این موزه به آثار پرویز تناولی اختصاص یابد.
سرپرست اداره امور میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس، راه‌اندازی موزه پرویز تناولی در خانه نصیرالملک را منتفی ندانست اما عنوان کرد: خانه نصیرالملک شرایط لازم برای نمایش و نگهداری این آثار را ندارد و فضای آن محدود است. همچنین تغییر کاربری آن با توجه به قوانین حفظ میراث فرهنگی، کار سختی است بنابراین اگر بتوانیم این آثار را به موزه منطقه‌ای منتقل کنیم، اقدام درخوری است.
پرویز تناولی بیش از ۶۰ سال بطور مستمر به مطالعه، مستندسازی و گردآوری انواع بافته‌های عشایری و روستایی ایران پرداخت و نتیجه پژوهش‌ها و مطالعات او در زمینه انواع دستبافته‌های ایران در بیش از ۴۰ کتاب و مقاله منتشر شده است.
او در سال ۱۴۰۰، در یک اقدام فرهنگی ۱۴۰۸ قطعه از مجموعه گردآورده‌های خود در هنر عشایری ایران در طول شش دهه را به وزارت میراث فرهنگی اهدا کرد مشروط بر آنکه طی مدت حداکثر هشت سال، موزه‌ای برای نمایش دائمی این آثار ساخته شود.
حال باید دید با توجه به مهلتی که تناولی برای میراث فرهنگی تعیین کرده است، شیراز در سه سال آینده توان ایجاد موزه دستبافته‌هایی که هنرمند مجسمه‌ساز و رکورددار گرانترین اثر هنری (پرسپولیس) گرد آورده است، دارد؟
عذرا مرادی، پژوهشگر حوزه مدیریت و فرهنگی معتقد است؛ در دنیایی که سایه جنگ‌ها، بحران‌های اقتصادی و ناپایداری‌های اجتماعی به‌شدت بر روانِ جامعه سنگینی می‌کند، رویکرد نسل جدید به مطالعه، رنگ و بوی متفاوتی به خود گرفته است.
فارس- راه‌اندازی موزه‌ای به نام پرویز تناولی، پژوهشگر، مجسمه‌ساز و مولف ۴۰ عنوان کتاب و مقاله در شیراز، اگرچه چند سال پیش مطرح شد، اما همچنان یکی از ایده‌های مهم در حوزه موزه‌داری معاصر ایران به شمار می‌آید؛ ایده‌ای که می‌تواند میان هنر مدرن، تاریخ فرهنگی فارس و میراث ناملموس ایران پیوندی تازه ایجاد کند.
مرکزی – «گمشده در خاطره‌ها»، نوشتهٔ ولی‌الله شیخی مهرآبادی، می‌توان تلاشی برای ثبت بخشی از تاریخ نانوشته و بازخوانی گوشه‌هایی از گذشتهٔ اجتماعی و فرهنگی اراک دانست.
بیستمین دوره جایزه کتاب شیخ زاید با دریافت بیش از ۴ هزار نامزدی از ۷۴ کشور برگزار شد و برگزیدگان بخش‌های مختلف ادبیات، نویسنده جوان، ترجمه، مطالعات انتقادی، فرهنگ عربی در زبان‌های دیگر و نسخه‌های خطی در مراسمی در ابوظبی تجلیل شدند.
پیام تولستوی برای جهان امروز همچنان زنده است؛ پیامی درباره حقیقت، شفقت، آزادی وجدان، نقد قدرت و حفظ کرامت انسان در عصر فناوری و هوش مصنوعی.
بوشهر- امید غضنفر، روزنامه‌نگار و شاعر ۶۱ ساله بوشهری پس از سال‌ها بیماری چشم از جهان فروبست.
آذربایجان شرقی - همایش سه‌روزه مدیران کل کتابخانه‌های عمومی استان‌ها، با هدف هم‌اندیشی درباره اولویت‌های راهبردی نهاد، ارزیابی عملکرد استان‌ها و بررسی راهکارهای تحقق نقشه راه تحول، با حضور دبیرکل نهاد، دستیار دبیرکل، معاونان و مدیران کل استانی، در شهر تبریز آغاز شد.
زنجان - محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی کاسپین زنجان این روزها حال و هوایی متفاوت به خود گرفته تا پس از هفت سال چشم انتظاری مردم زنجان، پذیرای نمایشگاه کتاب باشد.
رئیس دبیرخانه شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از فعالیت بیش از شش هزار کتابخانه روستایی خبرداد.
سیستان و بلوچستان - فیلم‌های سینمایی کودک و نوجوان با تجهیزات سینما سیار انجمن سینمای جوانان ایران در نمایشگاه کتاب به نمایش در می آیند.
مرکزی – نشست ادبی بزرگداشت شهدا و تبیین مفاهیم ارزشی با حضور سید وحید سمنانی، شاعر و پژوهشگر و جمعی از شاعران استان مرکزی در اراک برگزار شد.
زنجان - زنجان پس از هفت سال وقفه از روز ۱۸ مهر ماه آماده میزبانی از یازدهمین نمایشگاه استانی کتاب است.
سیستان و بلوچستان-جلسه شعرخوانی و رونمایی از کتاب «میار» نوشته ملیحه طوفانی، در حاشیه نمایشگاه کتاب به همت انجمن شعر و ادب زاهدان و با حضور عبدالسلام بلوچ‌زاده، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان، هادی هزاره‌مقدم، معاون فرهنگ و رسانه، دکتر مصطفی سالاری از اساتید هیئت علمی دانشگاه آزاد ،آقای علی کیخا مسئول انتشارات تنگه احد و جمعی از شاعران، نویسندگان و علاقه‌مندان به ادبیات برگزار شد.