تعطیلی پالایشگاه‌ها بیش از قیمت نفت خام، موجب افزایش بهای سوخت شده / حتی با عادی‌شدن جریان نفت خام از طریق تنگه هرمز، احتمالاً قیمت سوخت در امریکا همچنان بالا باقی خواهد ماند / در ماه سپتامبر، ذخایر راهبردی نفت ایالات متحده ۲۸۴ میلیون بشکه نفت خام بود؛ پایین‌ترین سطح از سال ۱۹۸۲ / با برداشت روزانه ۱.۲ میلیون بشکه، این ذخایر می‌توانند کمتر از شش ماه دوام بیاورند
ظرفیت پالایش نفت در جهان در پی افزایش مشکلات حمل‌ونقل و تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی، تا ۱۰ درصد کاهش یافته است. از جمله این عوامل می‌توان به بسته‌شدن تنگه هرمز، حملات حوثی‌های یمن به کشتیرانی در دریای سرخ، آسیب‌دیدن پالایشگاه‌های خاورمیانه، حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه و محدودیت‌های صادراتی چین و روسیه اشاره کرد. افزون بر این، یک دهه سرمایه‌گذاری اندک در صنعت پالایش، فشار بر بازار سوخت
تاریخ انتشار: ۵۰ : ۰۹ - ۱۷ مهر ۱۴۰۵
تعطیلی پالایشگاه‌ها بیش از قیمت نفت خام، موجب افزایش بهای سوخت شده / حتی با عادی‌شدن جریان نفت خام از طریق تنگه هرمز، احتمالاً قیمت سوخت در امریکا همچنان بالا باقی خواهد ماند / در ماه سپتامبر، ذخایر راهبردی نفت ایالات متحده ۲۸۴ میلیون بشکه نفت خام بود؛ پایین‌ترین سطح از سال ۱۹۸۲ / با برداشت روزانه ۱.۲ میلیون بشکه، این ذخایر می‌توانند کمتر از شش ماه دوام بیاورند
ظرفیت پالایش نفت در جهان در پی افزایش مشکلات حمل‌ونقل و تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی، تا ۱۰ درصد کاهش یافته است. از جمله این عوامل می‌توان به بسته‌شدن تنگه هرمز، حملات حوثی‌های یمن به کشتیرانی در دریای سرخ، آسیب‌دیدن پالایشگاه‌های خاورمیانه، حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه و محدودیت‌های صادراتی چین و روسیه اشاره کرد. افزون بر این، یک دهه سرمایه‌گذاری اندک در صنعت پالایش، فشار بر بازار سوخت را تشدید کرده است.
پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : فدرال رزرو نوشت: ظرفیت پالایش نفت در جهان در پی افزایش مشکلات حمل‌ونقل و تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی، تا ۱۰ درصد کاهش یافته است.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: از جمله این عوامل می‌توان به بسته‌شدن تنگه هرمز، حملات حوثی های یمن به کشتیرانی در دریای سرخ، آسیب‌دیدن پالایشگاه‌های خاورمیانه، حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه و محدودیت‌های صادراتی چین و روسیه اشاره کرد. افزون بر این، یک دهه سرمایه‌گذاری اندک در صنعت پالایش، فشار بر بازار سوخت را تشدید کرده است.
با کاهش ذخایر فرآورده‌های پالایش‌شده، فاصله میان قیمت نفت و قیمت عمده‌فروشی گازوئیل، بنزین و سوخت جت بسیار بیشتر از سطح معمول شده است. این اختلاف قیمت که با عنوان «حاشیه سود پالایش» یا «اسپرد کراک» (Crack Spread) شناخته می‌شود، از سطوحی فراتر رفته که آخرین بار در سال ۲۰۲۲، پس از حمله روسیه به اوکراین و اختلالات متعاقب آن در بازار مشاهده شده بود.
این تحولات قیمتی نشان‌دهنده محدودیت‌های شدید و چندوجهی عرضه در بازار جهانی سوخت‌های پالایش‌شده است، نه افزایش حاشیه سود خرده‌فروشان یا توزیع‌کنندگان.
حتی پس از پایان درگیری با ایران و عادی‌شدن جریان نفت خام از طریق تنگه هرمز، احتمالاً قیمت سوخت در ایالات متحده همچنان به‌طور غیرمعمولی بالا باقی خواهد ماند؛ آن هم در مقایسه با قیمت نفت خام. در نتیجه، تا زمانی که بخش قابل‌توجهی از ظرفیت پالایش جهانی از مدار خارج باشد، شاخص‌های اصلی تورم ممکن است بالاتر از سطحی باقی بمانند که روند قیمت نفت به‌طور معمول نشان می‌دهد.
رشد تقاضای بلندمدت برای پالایش کاهش یافته بود
رشد تقاضای جهانی برای سوخت‌های پالایش‌شده در سال‌های اخیر، در پی کندشدن رشد جمعیت، بهبود بهره‌وری مصرف سوخت خودروها و افزایش سهم خودروهای برقی در بازار، کاهش یافته است. بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵، مصرف جهانی سوخت‌های مایع روزانه ۴ میلیون بشکه افزایش یافت، درحالی‌که ظرفیت پالایش تنها ۲.۳ میلیون بشکه در روز بیشتر شد.
گسترش ظرفیت پالایش در مناطق مختلف جهان به‌طور نامتوازن صورت گرفته است. از سال ۲۰۱۹، چین و خاورمیانه مجموعاً ۴.۴ میلیون بشکه در روز به ظرفیت پالایش خود افزوده‌اند، درحالی‌که اروپا و آمریکای شمالی در مجموع ۲.۱ میلیون بشکه در روز از ظرفیت خود را از دست داده‌اند. هم‌زمان با احداث مجتمع‌های پالایشی جدید و عظیم در چین و خاورمیانه، پالایشگاه‌های قدیمی‌تر غربی به‌دلیل حاشیه سود اندک، هزینه‌های مقرراتی و فرسودگی تأسیسات تعطیل شدند.
در ایالات متحده، حدود نیمی از کاهش ظرفیت با تبدیل برخی تأسیسات به تولید دیزل تجدیدپذیر ــ گازوئیل یا سوخت جت تولیدشده از زیست‌توده، مانند سویا ــ و احداث واحدهای جدید هیدروکراکر در سواحل خلیج مکزیک که نفت سبک شیل را فرآوری می‌کنند، جبران شد.
در اروپا، قیمت گاز طبیعی برای مدتی طولانی به سطوح بی‌سابقه‌ای افزایش یافت. قیمت سایر نهاده‌های کلیدی پالایشگاه‌ها، از جمله نفت خام روسیه و «گازوئیل خلأ» یا وکیوم گازاویل ــ ماده اولیه تولید بنزین، گازوئیل و نفت سفید مورد استفاده در سوخت جت ــ نیز افزایش پیدا کرد.
این شرایط روند از پیش محتملِ کاهش ظرفیت پالایش و فرآوری مواد شیمیایی در تأسیسات قدیمی، پرهزینه و تحت مقررات سخت‌گیرانه اروپا را تسریع کرد.
روسیه با وجود تحریم‌هایی که پس از حمله این کشور به اوکراین اعمال شد، بخش عمده صادراتی را که پیش‌تر به اروپا ارسال می‌کرد، به سمت کشورهای دیگر هدایت کرد. هزینه دورزدن تحریم‌ها برای فرآورده‌های پالایش‌شده بیشتر از نفت خام بود.
سپس حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌ها و بنادر روسیه آغاز شد.
پهپادهای اوکراینی نخستین حمله موفق خود به یک پالایشگاه روسیه را در مه ۲۰۲۳ انجام دادند. بااین‌حال، این حملات در کنار دشواری‌های ناشی از تحریم‌ها و فشارهای اقتصادی، تا پایان سال ۲۰۲۵ تنها تأثیر محدودی بر ظرفیت عملیاتی پالایش روسیه گذاشتند. اختلالاتی در فعالیت پالایشگاه‌ها رخ داد، اما در بیشتر موارد، خسارت‌ها جزئی بود یا با افزایش میزان بهره‌برداری از پالایشگاه‌های دیگر جبران شد. حملات موفق نیز به تعطیلی طولانی‌مدت مجتمع‌های بزرگ پالایشی منجر نشدند.
پیش از آغاز جنگ ایران در فوریه ۲۰۲۶ و بسته‌شدن متعاقب تنگه هرمز، بازار فرآورده‌های نفتی، به‌ویژه گازوئیل و سوخت جت، با محدودیت عرضه مواجه بود. هم‌زمان، حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه شدت گرفت.
هم‌زمانی درگیری‌ها، تولید پالایشگاه‌ها را کاهش می‌دهد
کارآمدی حملات پهپادی اوکراین علیه پالایشگاه‌های روسیه با استفاده از محموله‌های انفجاری سنگین‌تر و افزایش دقت حملات در فواصل دورتر، بیشتر شد. این حملات در تابستان ۲۰۲۶ ظرفیت پالایش روسیه را تا ۶۰ درصد کاهش دادند؛ هرچند برآوردها از میزان این تأثیر، بسته به ماه مورد بررسی، تفاوت زیادی دارند.
روسیه علاوه بر کاهش ظرفیت، صادرات خود را نیز برای کاهش کمبود عرضه در بازار داخلی محدود کرد. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، در مجموع، میزان فرآوری نفت خام روسیه و صادرات فرآورده‌های پالایش‌شده این کشور روزانه ۱.۵ میلیون بشکه کاهش یافت.
بسته‌شدن تنگه هرمز در مارس ۲۰۲۶، ضربه دیگری به بازار جهانی سوخت وارد کرد. این اقدام بلافاصله و به‌طور موقت مانع صادرات حدود ۵ میلیون بشکه در روز از فرآورده‌های پالایش‌شده خلیج فارس شد.
بر اساس داده‌های اولیه آژانس بین‌المللی انرژی برای ماه اوت، حملات پهپادی و موشک‌های بالستیک ایران و مسدودشدن جریان تردد نفتکش‌ها، از فوریه به این‌سو حجم نفت فرآوری‌شده در پالایشگاه‌های خاورمیانه را روزانه ۲ میلیون بشکه کاهش داده است.
واکنش بازارها به کمبود فرآورده‌های نفتی
بازارها به شیوه‌های قابل‌توجهی خود را با این اختلالات تطبیق داده‌اند. برای مثال، چین واردات نفت خام خود را بیش از ۵ میلیون بشکه در روز کاهش داد.
این کاهش در سه بخش رخ داد: دست‌کم یک میلیون بشکه در روز کاهش خرید نفت برای پرکردن ذخایر راهبردی، حدود ۲ میلیون بشکه در روز کاهش فرآوری نفت در پالایشگاه‌ها و افت واردات نفت مورد استفاده در تولید مواد پتروشیمی برای ساخت پلاستیک و سایر محصولات.
چین همچنین برای افزایش دوام ذخایر داخلی خود، صادرات فرآورده‌های پالایش‌شده را تا میانه تابستان به‌طور موقت کاهش داد. این کشور در ادامه و در پی افت صادرات روسیه ــ که فشار بیشتری بر عرضه و لجستیک بازار جهانی فرآورده‌های پالایش‌شده وارد کرد ــ از شدت این محدودیت‌ها اندکی کاست.
در همین حال، صادرات نفت خام ایالات متحده به رکوردهای جدیدی رسید. در پی بسته‌شدن تنگه هرمز، این صادرات در کوتاه‌مدت تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز نسبت به سطوح قبلی افزایش یافت.
آزادسازی نفت از ذخایر راهبردی نفت ایالات متحده بخشی از این افزایش صادرات را امکان‌پذیر کرد. بااین‌حال، این اقدامات موقتی هستند و اگر محدودیت‌های تنگه هرمز تا بخش عمده‌ای از فصل پاییز ادامه یابد، نمی‌توان آن‌ها را به‌طور پایدار حفظ کرد.
ذخایر ضربه‌گیر رو به اتمام هستند