میراث فرهنگی ناملموس باید حتی در دشوارترین شرایط زمینه‌ساز گفت‌وگو میان ملت‌ها باشد
قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی کشور با تأکید بر ضرورت تداوم همکاری‌های فرهنگی و منطقه‌ای در شرایط دشوار، گفت فرهنگ و میراث مشترک بشری باید زمینه‌ساز گفت‌وگو و پیوند میان ملت‌ها باشد و منازعات سیاسی و نظامی نباید مانعی در مسیر ایفای مسئولیت‌های مشترک فرهنگی ایجاد کند.
به گزارش خبرنگار میراث آریا، علی دارابی در ششمین نشست عادی هیئت اجرایی مرکز میراث فرهنگی ناملموس تهران که ۱۴ مهر ۱۴۰۵ در سالن همایش فجر وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی برگزار شد، گزارشی از اقدامات مرکز، روند اجرای مصوبات نشست پیشین شورای حکام و برنامه‌های پیشنهادی سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ ارائه کرد و بر ضرورت تقویت همکاری‌های تخصصی کشورهای عضو تأکید کرد.
وی با اشاره به فعالیت‌های مرکز در چارچوب کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو برای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس گفت: این مرکز با وجود محدودیت‌های ناشی از شرایط منطقه، تلاش کرده است از طریق استمرار ارتباطات تخصصی، استفاده از ظرفیت همکاری‌های برخط و حفظ پیوندهای منطقه‌ای و بین‌المللی، مأموریت‌های خود را دنبال کند.
دارابی برگزاری کارگاه تخصصی میراث زنده و موزه‌ها در ارمنستان، توسعه ارتباط میان متخصصان و نهادهای فعال منطقه، اجرای دوره‌های ظرفیت‌سازی برای مدیران و سیاست‌گذاران، توجه به دانش و نقش زنان حامل میراث و گسترش همکاری با نهادهای فرهنگی، آموزشی و تخصصی را از جمله محورهای فعالیت مرکز برشمرد.
معاون میراث فرهنگی کشور همچنین همکاری‌های علمی با یونسکو و دیگر مراکز تخصصی، انتشار منابع مرتبط با میراث فرهنگی ناملموس و بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای فرهنگی برای افزایش آگاهی عمومی و مشارکت نسل جوان را از دیگر زمینه‌های فعالیت مرکز عنوان کرد.
وی با اشاره به تأثیر شرایط استثنایی و محدودیت‌های ناخواسته بر اجرای برخی برنامه‌های مصوب افزود: وقفه‌های ایجادشده در اجرای این برنامه‌ها، همراه با دلایل و ملاحظات اجرایی، در اسناد ارائه‌شده به اعضای هیئت اجرایی منعکس شده است.
دارابی نقش هیئت اجرایی را فراتر از بررسی گزارش‌های عملکردی دانست و تأکید کرد: ارزیابی برنامه‌ها بر اساس نیازها و اولویت‌های کشورهای عضو و شرایط منطقه، از الزامات ارتقای اثربخشی فعالیت‌های مرکز است.
وی با اشاره به پیشنهادهای مطرح‌شده در پنجمین نشست هیئت اجرایی گفت: دیدگاه‌ها و اصلاحات اعضا مبنای بازنگری گزارش‌ها و برنامه‌های مرکز قرار گرفت و نسخه‌های اصلاح‌شده برای جمع‌بندی نهایی و ارائه به هفتمین نشست شورای حکام آماده شده است.
اولویت‌های برنامه اقدام مرکز در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷
دارابی در تشریح برنامه اقدام پیشنهادی مرکز برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ گفت: این برنامه با توجه به نیازهای شناسایی‌شده در منطقه و پیشنهادهای کشورهای عضو تدوین شده و موضوعاتی همچون دانش و شیوه‌های درمان سنتی، میراث زنده مرتبط با آب و دانش بومی مدیریت آن، میراث خوراک و دانش وابسته به آن، تغییرات اقلیمی و تاب‌آوری جوامع را در بر می‌گیرد.
به گفته وی، برگزاری برنامه‌های تخصصی ظرفیت‌سازی در قزاقستان و ازبکستان نیز در این برنامه پیش‌بینی شده است تا زمینه تقویت توان تخصصی کشورها و گسترش همکاری‌های منطقه‌ای در حوزه پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس فراهم شود.
قائم‌مقام وزیر میراث فرهنگی با اشاره به ضرورت مشارکت کشورهای عضو در تدوین و اجرای برنامه‌ها افزود: پیشنهادهای نمایندگان کشورها و متخصصان منطقه پس از بررسی در مرکز و هیئت اجرایی و با لحاظ دیدگاه‌ها و اصلاحات اعضا تکمیل شده‌اند و برای ارائه به هفتمین نشست شورای حکام آماده می‌شوند.
وی مشارکت جوامع حامل میراث، استفاده از توان تخصصی کشورهای عضو و انتقال بین‌نسلی دانش را از الزامات اجرای مؤثر برنامه‌ها دانست و تأکید کرد: فعالیت‌های پیش‌رو باید به نتایج مشخص و قابل ارزیابی منجر شوند تا آثار همکاری‌های منطقه‌ای در پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس قابل سنجش باشد.
تأمین منابع و تداوم همکاری‌های تخصصی و علمی
معاون میراث فرهنگی کشور در بخش دیگری از سخنان خود به گزارش مالی مرکز اشاره کرد و گفت: بررسی منابع موجود و الزامات مالی، زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر درباره اولویت‌های اجرایی و برنامه‌های پیش‌رو را فراهم می‌کند.
دارابی تجهیز منابع، گسترش مشارکت‌های نهادی و استفاده از ظرفیت‌های تخصصی و اجرایی کشورهای عضو و نهادهای همکار را از دیگر موضوعات مهم نشست برشمرد و افزود: تحقق برنامه‌های منطقه‌ای، علاوه بر بودجه مصوب مرکز، به استفاده سنجیده از منابع مالی مکمل و ظرفیت‌های مشترک کشورهای عضو نیاز دارد. تأمین منابع و توسعه همکاری‌ها باید با رعایت شفافیت، پاسخ‌گویی و ضوابط حاکم بر فعالیت مرکز دنبال شود.
دارابی همچنین به محدودیت ایجادشده در بهره‌گیری مستمر از توان علمی و تجربی اعضای متخصص شورای حکام در بخشی از دوره گذشته اشاره کرد و گفت: پیشنهاد تمدید دوره عضویت این اعضا با رعایت اساسنامه و ضوابط قانونی مرکز، برای بررسی در ارکان ذی‌صلاح مطرح شده است تا امکان تداوم استفاده از ظرفیت تخصصی آنان در پیشبرد مأموریت‌های منطقه‌ای مرکز فراهم شود.
قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی کشور در پایان با تأکید بر اهمیت نتایج ششمین نشست هیئت اجرایی اظهار داشت: جمع‌بندی مباحث و بررسی گزارش‌ها، برنامه‌ها و پیشنهادهای مرکز می‌تواند زمینه تصمیم‌گیری در هفتمین نشست شورای حکام را فراهم کند.
وی اثربخشی فعالیت‌های مرکز میراث فرهنگی ناملموس تهران را در گرو تبدیل همکاری‌های کشورهای عضو به اقدامات عملی دانست و تأکید کرد: تداوم همکاری‌های تخصصی و اجرای برنامه‌های متناسب با نیازهای جوامع منطقه باید در کانون فعالیت‌های آینده مرکز قرار گیرد.
حسن فرطوسی: تقویت نقش منطقه‌ای مرکز میراث فرهنگی ناملموس یونسکو اولویت دارد
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران با تأکید بر ظرفیت‌های مرکز منطقه‌ای پژوهش برای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی، خواستار تقویت نقش منطقه‌ای این مرکز، توسعه برنامه‌های اثرگذار و توجه بیشتر به تاب‌آوری جوامع، تغییرات اقلیمی و انتقال دانش و مهارت‌های سنتی شد.
او با اشاره به جایگاه این مرکز در میان مراکز بین‌المللی و منطقه‌ای مرتبط با یونسکو گفت: کمیسیون ملی یونسکو در ایران هشت مرکز بین‌المللی و منطقه‌ای دارد که تنها یکی از آن‌ها در حوزه فرهنگ و میراث فرهنگی فعالیت می‌کند و همین موضوع اهمیت مرکز منطقه‌ای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس را دوچندان می‌کند.
فرطوسی افزود: این مرکز فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های غنی فرهنگی و تاریخی ایران و ارائه تجربه‌های کشور در زمینه پاسداری از میراث فرهنگی به کشورهای منطقه فراهم کرده است. در دوره اخیر، منطقه و کشور با دشواری‌های فراوانی مواجه بوده‌اند و امنیت منطقه نیز با چالش‌هایی روبه‌رو شده است. در چنین شرایطی، تلاش برای پاسداری از میراث آیینی و میراث زنده کشورهای منطقه، در چارچوب مأموریت یونسکو، اهمیت ویژه‌ای دارد و شایسته قدردانی است.
او با تأکید بر ضرورت تقویت نقش منطقه‌ای مرکز از شورای اجرایی خواست زمینه تدوین و ارائه برنامه‌هایی اثرگذار برای کشورهای منطقه فراهم شود و این برنامه‌ها با تأیید رئیس هیئت امنا و حمایت اعضا در دستور کار قرار گیرد.
فرطوسی یکی دیگر از محورهای مهم فعالیت مرکز را توجه به پیوند میان میراث فرهنگی ناملموس و چالش‌های جهانی، به‌ویژه تغییرات اقلیمی، دانست و گفت: این موضوع نمی‌تواند از دید متخصصان حوزه میراث زنده پنهان بماند. او با اشاره به شرایط کشورهای منطقه و مواجهه آن‌ها با چالش‌های طبیعی و پیامدهای جنگ، بر اهمیت مفهوم تاب‌آوری در برنامه‌ریزی‌های مرتبط با پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس تأکید کرد.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران همچنین انتقال دانش و مهارت‌های سنتی، حمایت از جوامع حامل میراث و تقویت ارتباط با دیگر مراکز مرتبط با یونسکو را از موضوعاتی دانست که باید در برنامه‌های آتی مرکز جایگاه مشخص‌تری پیدا کنند. او با اشاره به فعالیت‌های انجام‌شده در این زمینه گفت که ضروری است این رویکردها با حمایت هیئت امنا به برنامه‌های اجرایی منسجم تبدیل شوند تا مسیر فعالیت‌های آینده مرکز به‌صورت روشن مشخص شود و دستاوردهای آن استمرار یابد.
فرطوسی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع گسترش مشارکت اعضای شورای حکام و تقویت همکاری با کمیسیون‌های ملی یونسکو اشاره کرد و گفت که پیشنهاد افزایش اعضای این شورا به کمیسیون‌های ملی دیگر نیز ارسال شده و برخی از آن‌ها پاسخ مثبت داده‌اند. او ابراز امیدواری کرد که با تداوم این روند، افزایش مشارکت اعضا به تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، انتقال تجربه‌های سازمانی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های تخصصی کشورهای مختلف منجر شود.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران در پایان بر ضرورت همراهی اعضای شورای اجرایی و هیئت امنا برای حمایت از برنامه‌های مرکز و فراهم کردن زمینه اجرای طرح‌های اثرگذار در حوزه پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس تأکید کرد.
مرکز منطقه‌ای یونسکو بر تقویت همکاری‌های میراث ناملموس در آسیای غربی و مرکزی تأکید کرد
آتوسا مؤمنی، رئیس مرکز مطالعات پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی، در نشست اعضای این مرکز با تشریح اقدامات انجام‌شده در دوره گذشته، بر تداوم همکاری‌های منطقه‌ای، توسعه برنامه‌های آموزشی و ظرفیت‌سازی تخصصی و تدوین برنامه‌های مشترک برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ تأکید کرد.
مؤمنی با اشاره به اجرای برنامه‌های مصوب ششمین نشست شورای حکام گفت: حفظ پیوستگی همکاری‌های منطقه‌ای و پاسخ‌گویی به نیازهای کشورهای عضو، از اولویت‌های مرکز در دوره گذشته بوده است. برگزاری کارگاه تخصصی میراث زنده و موزه‌ها در ارمنستان، اجرای برنامه‌های آموزشی و ظرفیت‌سازی برای مدیران و سیاست‌گذاران و پیگیری ایجاد بسترهای ارتباطی و تبادل دانش میان متخصصان و نهادهای منطقه، از جمله اقدامات انجام‌شده در این دوره بوده است.
او افزود: توسعه زیرساخت‌های تخصصی و تقویت ارتباط با جوامع، حاملان میراث فرهنگی و نهادهای آموزشی و پژوهشی نیز در دستور کار مرکز قرار داشته است.
رئیس مرکز منطقه‌ای پژوهش برای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی با اشاره به تأثیر تحولات و بحران‌های پیش‌بینی‌نشده بر زمان‌بندی و شیوه برگزاری برخی برنامه‌ها، از حمایت وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، به‌ویژه قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی، در استمرار فعالیت‌های مرکز قدردانی کرد.
به گفته او، رویکرد مبتنی بر انعطاف در اجرای برنامه‌ها، برگزاری ترکیبی نشست‌ها، بازتنظیم زمان‌بندی و در موارد ضروری تعویق برخی فعالیت‌ها با در نظر گرفتن شرایط اعضا، امکان ادامه برنامه‌ها را بدون چشم‌پوشی از الزامات تخصصی و کیفیت فعالیت‌ها فراهم کرد.
مؤمنی یکی دیگر از دستاوردهای این دوره را تقویت مشارکت تخصصی اعضا در بازنگری و تکمیل برنامه‌های مرکز دانست و گفت: در پنجمین نشست هیئت اجرایی، گزارش اجرای مصوبات ششمین نشست شورای حکام و برنامه‌های پیشنهادی آینده بررسی شد و پیشنهادهای اعضا در اسناد اعمال و نسخه‌های اصلاح‌شده برای بررسی مجدد در اختیار آنان قرار گرفت.
او این فرایند را نمونه‌ای از تصمیم‌سازی مبتنی بر خرد جمعی توصیف کرد و افزود که در همین چارچوب، با راهبری دکتر علی دارابی و بر پایه مشورت‌های انجام‌شده، پیشنهاد تمدید دوره عضویت اعضای متخصص شورای حکام نیز مطرح شده است تا امکان استمرار بهره‌گیری از تجربه آنان، مطابق اساسنامه و ترتیبات مقرر، بررسی شود.
رئیس مرکز منطقه‌ای یونسکو با اشاره به تدوین برنامه‌های پیشنهادی برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ گفت که تلاش شده است اولویت‌های موضوعی مرکز با نیازهای واقعی جوامع و چالش‌های نوظهور در پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس پیوند بخورد.
به گفته مؤمنی، نظام‌های دانش بومی، شیوه‌های سنتی مرتبط با سلامت، میراث مرتبط با آب و دانش‌ها و مهارت‌های سنتی استحصال، ذخیره‌سازی و توزیع آب، از محورهای مورد توجه در برنامه‌های آینده مرکز هستند. شناخت نظام‌های دانشی در حوزه میراث خوراک و شیوه‌های بومی مدیریت منابع نیز در این برنامه‌ها جایگاه ویژه‌ای دارد.
او توضیح داد که رویکرد مرکز به میراث خوراک، صرفاً به تهیه غذا محدود نمی‌شود، بلکه دانش مرتبط با تولید، فناوری، مصرف مواد غذایی و مناسبات اجتماعی پیرامون آن‌ها را در ارتباط با محیط طبیعی و معیشت جوامع دربرمی‌گیرد؛ موضوعی که با توجه به تغییرات اقلیمی و کاهش منابع طبیعی، اهمیت بیشتری یافته است.
مؤمنی همچنین از پیش‌بینی سه برنامه تخصصی آموزشی در قزاقستان، ازبکستان و ایران خبر داد و گفت: این برنامه‌ها با هدف تقویت توان تخصصی، تبادل تجربه و ارتقای ظرفیت‌های ملی و منطقه‌ای برای اجرای کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو درباره پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس طراحی شده‌اند.
او تأکید کرد: هدف مرکز صرفاً برگزاری رویدادهای آموزشی نیست، بلکه فراهم کردن زمینه‌ای برای تقویت توان کشورها در پاسداری از میراث زنده و تبدیل آموزش‌ها و تبادل تجربیات به ظرفیت‌های عملی و پایدار است.