سادات محمودی دنا؛ هزاران نقش گلیم، گرفتار کلاف بازار و بیمه
یاسوج- از جمعیت ۱۲ هزار نفری سادات محمودی، ۶ تا ۸ هزار نفر شناسنامه صنایع‌دستی دارند؛ اما بازاریابی و بیمه همچنان دغدغه بافندگان است.
سفیر ارجان گروه استانها: تار و پود گلیم‌های سادات محمودی فقط رشته‌هایی از پشم و نخ نیستند، هر نقش و رنگ، بخشی از هویت فرهنگی مردمانی را روایت می‌کند که این هنر را نسل به نسل حفظ کرده‌اند. در خانه‌ها و کارگاه‌های این منطقه، بافندگانی ساعت‌ها پای دار می‌نشینند تا محصولی تولید کنند که می‌تواند هم یادگاری از فرهنگ بومی و هم منبع درآمد خانواده باشد.
اما میان تولید یک دست‌بافته و رسیدن آن به دست مشتری، فاصله‌ای وجود دارد که همیشه به سود تولیدکننده تمام نمی‌شود. تهیه مواد اولیه، هزینه‌های بافت، نبود بازار فروش منظم و وابستگی به واسطه‌ها از جمله مشکلاتی است که در گزارش‌های مربوط به بافندگان صنایع‌دستی مطرح شده است.
در سادات محمودی نیز مسئله فقط حفظ هنر گلیم‌بافی نیست، پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان این هنر را از فعالیتی متکی بر زحمت فردی به شغلی پایدار با درآمد قابل اتکا تبدیل کرد.
بر اساس اظهارات فرماندار دنا، از جمعیت حدود ۱۲ هزار نفری دهستان سادات محمودی، بین ۶ تا ۸ هزار نفر در اداره‌کل میراث فرهنگی و صنایع‌دستی شناسنامه دارند. این آمار، گستردگی ظرفیت صنایع‌دستی منطقه را نشان می‌دهد، اما تعداد افراد دارای شناسنامه لزوماً به معنای تعداد بافندگان فعال یا برخورداری همه آنان از درآمد مستمر نیست.
دست‌رنج بافندگان پشت درهای بازار
یکی از مشکلات شناخته‌شده در حوزه دست‌بافته‌های سنتی، فاصله میان ارزش محصول و درآمدی است که به تولیدکننده می‌رسد، بافنده هزینه مواد اولیه و زمان تولید را تحمل می‌کند، اما اگر امکان فروش مستقیم نداشته باشد، ناچار است محصول خود را از مسیر واسطه‌ها عرضه کند، مسیری که قدرت چانه‌زنی او را کاهش می‌دهد.
گزارش‌های پیشین درباره بافندگان سادات محمودی نیز از درآمد پایین، مشکلات بیمه و دشواری برخورداری از تسهیلات حکایت داشته‌اند، در برخی روایت‌های منتشرشده از زنان بافنده این منطقه، دستمزد محدود در برابر ساعت‌های طولانی کار و نیاز به سرمایه برای راه‌اندازی دار مستقل از جمله مطالبات مطرح‌شده بوده است.
برای بافنده‌ای که بخش مهمی از وقت روزانه خود را صرف تولید می‌کند، فروش محصول تنها زمانی به بهبود معیشت منجر می‌شود که قیمت دریافتی، هزینه مواد اولیه و زمان صرف‌شده را پوشش دهد در غیر این صورت، حتی افزایش تعداد محصولات نیز الزاماً درآمد خانوار را افزایش نمی‌دهد.
وقتی دستمزد با زحمت بافت هم‌خوانی ندارد
مریم یکی از بافندگان دهستان سادات محمودی دنا در گفت و گو با خبرنگار مهر گفت: گلیم‌بافی بخشی از فعالیت اقتصادی خانواده او است اما مسئله اصلی، دشواری تعیین قیمت منصفانه برای محصول و وابستگی به خریدارانی است که امکان فروش و دسترسی به بازار را در اختیار دارند.
بیمه و آینده‌ای که پشت دار گلیم نامعلوم می‌ماند
زهرا یکی دیگر از بافندگان دهستان سادات محمودی در گفت و گو با خبرنگار مهر گفت: دغدغه بیمه و نبود اطمینان از آینده شغلی موضوعی است که برای افرادی که سال‌های طولانی بافندگی می‌کنند، اهمیت ویژه‌ای دارد.
طرح اشتغال ۱۰۰ نفره میمند با تسهیلات ۳۰ میلیارد ریالی
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان دنا در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، از شناسایی یک طرح تولیدی در روستای میمند سادات محمودی با ظرفیت اشتغال‌زایی برای ۱۰۰ نفر خبر داد و گفت: این طرح با محوریت گلیم‌بافی و به همت یک بانوی کارآفرین شکل گرفته و برای حمایت از اجرای آن، ۳۰ میلیارد ریال تسهیلات اختصاص یافته است.
علی‌اکبر پاک با اشاره به ظرفیت‌های صنایع‌دستی دهستان سادات محمودی افزود: گلیم‌بافی یکی از زمینه‌های مهم اشتغال در این منطقه است و حمایت از طرح‌های تولیدی می‌تواند به تقویت فعالیت‌های اقتصادی و ایجاد فرصت‌های شغلی برای ساکنان روستا کمک کند.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان دنا با اشاره به بازدیدهای میدانی از طرح‌های اشتغال‌زایی در حوزه گردشگری و صنایع‌دستی اظهار کرد: شناسایی ظرفیت‌های محلی، حمایت از هنرمندان و فراهم‌کردن زمینه رونق تولید از اهداف این برنامه‌هاست.
پاک، توسعه صادرات غیرنفتی، حمایت از تولیدکنندگان و ایجاد اشتغال در جوامع محلی را از محورهای مهم فعالیت‌های این حوزه دانست .
میراث فرهنگی به دنبال فروش مستقیم و توسعه صادرات
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با اشاره به جایگاه دست‌بافته‌های دهستان سادات محمودی گفت: این منطقه از ظرفیت‌های مهم صنایع‌دستی استان برخوردار است و برای شناسایی توانمندی‌ها، کمبودها و موانع موجود در مسیر تولید و فروش محصولات، بررسی شرایط این منطقه در دستور کار قرار گرفته است.
سید مجتبی امیرحسینی بازاریابی را یکی از اصلی‌ترین مشکلات بافندگان دانست و افزود: بسیاری از محصولات تولیدشده به‌وسیله دلالان و با قیمت پایین خریداری می‌شود و در نتیجه، هنر و زحمتی که برای تولید این آثار صرف شده، به درآمد اقتصادی متناسب برای بافندگان تبدیل نمی‌شود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان از شناسایی هنرمندان این حوزه و پیگیری زمینه صادرات دست‌بافته‌ها خبر داد و اظهار کرد: در این زمینه با مدیرکل گمرک استان و رئیس اتاق بازرگانی کهگیلویه و بویراحمد رایزنی شده و یکی از فعالان اقتصادی منطقه نیز آمادگی خود را برای همکاری در زمینه صادرات اعلام کرده است.
امیرحسینی با بیان اینکه توسعه بازار داخلی در اولویت قرار دارد، گفت: فروش محصولات از طریق بسترهای اینترنتی می‌تواند به معرفی بهتر تولیدات و کاهش وابستگی به واسطه‌ها کمک کند.
وی با اشاره به ظرفیت فروشگاه‌های مجازی افزود: نمایندگان شرکت های فروش اینترنتی در استان حضور دارند و برنامه‌هایی برای آموزش نحوه استفاده از این بستر پیش‌بینی شده است که تلاش می‌کنیم این آموزش‌ها به مناطق روستایی، از جمله میمند، منتقل شود تا هنرمندان بتوانند محصولات خود را در بازارهای گسترده‌تری عرضه کنند، هر چند ظرفیت‌های شرکت پست نیز برای ارسال محصولات مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
مدیرکل میراث فرهنگی استان درباره تسهیل دسترسی هنرمندان به خدمات حمایتی گفت: با توجه به فاصله جغرافیایی دهستان سادات محمودی از مرکز شهرستان، راه‌اندازی میز خدمت در خود روستا پیش‌بینی شده است تا معرفی هنرمندان به بانک‌های عامل برای دریافت تسهیلات و پیگیری مشکلات آنان بدون تحمیل هزینه‌های اضافی رفت‌وآمد انجام شود.
امیرحسینی تشکیل شرکت تعاونی صنایع‌دستی را از دیگر برنامه‌های مورد پیگیری دانست و افزود: بافندگان می‌توانند از طریق تعاونی، محصولات خود را به نمایندگی از هنرمندان منطقه در نمایشگاه‌های استانی، ملی و بین‌المللی عرضه کنند، فرصتی که حضور مستقل همه بافندگان در آن دشوار است.
بازاریابی و بیمه دو مطالبه اصلی بافندگان است
فرماندار شهرستان دنا در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ظرفیت‌های صنایع‌دستی دهستان سادات محمودی گفت: این دهستان از مناطق مهم صنایع‌دستی کشور است و شمار افراد دارای شناسنامه صنایع‌دستی در آن، ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه اشتغال روستایی ایجاد کرده است.
عباس رسولی با بیان اینکه دست‌بافته‌های منطقه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ساکنان آن را بازتاب می‌دهند، افزود: طرح‌ها و رنگ‌های به‌کاررفته در این محصولات، حاصل دانشی است که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و حمایت از بافندگان به معنای حمایت از این میراث فرهنگی است.
فرماندار دنا، بازاریابی داخلی و صادرات خارجی را در کنار حفظ کیفیت و اصالت محصولات ضروری دانست و اظهار کرد: توسعه این حوزه نباید تنها به بافندگی محدود شود، بلکه باید زنجیره تولید، از تأمین مواد اولیه تا ریسندگی، رنگرزی و بسته‌بندی، در خود منطقه سامان یابد تا ارزش افزوده بیشتری در دهستان باقی بماند.
رسولی با اشاره به ظرفیت صادراتی دست‌بافته‌های بانوان منطقه گفت: گسترش بازار فروش می‌تواند زمینه افزایش درآمد خانواده‌ها، ایجاد اشتغال و تقویت ماندگاری جمعیت در روستاها را فراهم کند.
وی از برنامه‌ریزی برای تشکیل شرکت تعاونی صنایع‌دستی خبر داد و افزود: برگزاری نشست‌های تخصصی با حضور مشاور کارآفرینی، مسئولان مرتبط با بیمه روستاییان و سایر دستگاه‌های مسئول برای تعیین تکلیف وضعیت بیمه بافندگان و ساماندهی تعاونی در دستور کار قرار دارد.
فرماندار دنا با اشاره به دو مطالبه اصلی بافندگان اظهار کرد: بازاریابی و بیمه از مهم‌ترین دغدغه‌های بانوان بافنده است و برای پیگیری و رفع این مشکلات، از ظرفیت دستگاه‌های مسئول استفاده خواهیم کرد.
رسولی همچنین از اجرای بیش از ۲۵ هزار مترمربع زیرسازی و آسفالت، رفع بخشی از مشکلات شبکه برق، بهبود آنتن‌دهی تلفن همراه و حل مشکل تأمین آرد در روستاهای منطقه خبر داد و این اقدامات را بخشی از تلاش‌ها برای بهبود شرایط زندگی و فعالیت اقتصادی در دهستان سادات محمودی دانست.
حمایت از گلیم‌بافی با افزایش تولید به نتیجه نمی‌رسد
بررسی ظرفیت‌ها و برنامه‌های اعلام‌شده نشان می‌دهد که صنایع‌دستی سادات محمودی برای تبدیل‌شدن به یکی از پایه‌های اقتصاد روستایی، به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ نیاز دارد، تسهیلات بانکی و ایجاد فرصت شغلی، بخشی از این مسیر است اما اگر محصول تولیدشده بازار مشخصی نداشته باشد، افزایش تولید لزوماً به افزایش درآمد بافندگان منجر نخواهد شد.
اختصاص ۳۰ میلیارد ریال تسهیلات برای طرحی با ظرفیت اشتغال‌زایی ۱۰۰ نفر، در صورت اجرای کامل، می‌تواند به تقویت تولید کمک کند با این حال، ارزیابی اثرگذاری آن باید بر پایه شاخص‌هایی مانند تعداد افراد مشغول به کار، استمرار اشتغال، میزان تولید، حجم فروش و درآمد حاصل برای بافندگان انجام شود.
از سوی دیگر، فروش اینترنتی و صادرات زمانی به نفع تولیدکننده خواهد بود که بافندگان بتوانند با هزینه قابل‌قبول به این بازارها دسترسی پیدا کنند، قیمت‌گذاری شفاف باشد و سهم اصلی درآمد محصول به تولیدکننده برسد. در این مسیر، تعاونی صنایع‌دستی می‌تواند با تجمیع محصولات، تأمین مواد اولیه، کنترل کیفیت، بسته‌بندی و بازاریابی، قدرت چانه‌زنی بافندگان را افزایش دهد، مشروط بر اینکه فعالیت آن به ثبت تشکل محدود نماند و سازوکار روشنی برای حمایت از اعضا داشته باشد.
موضوع بیمه نیز نیازمند تعیین تکلیف عملی است، اعلام برنامه برای پیگیری بیمه بافندگان، زمانی به نتیجه ملموس تبدیل می‌شود که تعداد افراد مشمول، شرایط برخورداری، موانع ثبت‌نام و وضعیت پوشش بیمه‌ای آنان مشخص شود.
همچنین آمار افراد دارای شناسنامه صنایع‌دستی باید از تعداد بافندگان فعال و برخوردار از درآمد مستمر تفکیک شود، انتشار اطلاعات دقیق درباره تعداد فعالان، میزان تولید و فروش و وضعیت بیمه، امکان ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مسئول را فراهم می‌کند و نشان می‌دهد حمایت‌ها تا چه اندازه به بهبود بازار تولیدکنندگان انجامیده است.
گلیم‌بافی سادات محمودی زمانی به پشتوانه‌ای پایدار برای اقتصاد روستایی تبدیل می‌شود که بافنده علاوه بر حفظ هنر خود، از درآمد منصفانه، بازار فروش قابل اتکا و حمایت اجتماعی برخوردار باشد. معیار موفقیت برنامه‌های حمایتی نیز نه صرفاً میزان تسهیلات اختصاص‌یافته یا تعداد فرصت‌های شغلی اعلام‌شده، بلکه تغییری است که در درآمد، امنیت شغلی و آینده زندگی بافندگان ایجاد می‌شود.