چرا مسافران در قزوین توقف نمی‌کنند؟
سعید زارع‌پور، فعال فرهنگی و کارشناس گردشگری، معتقد است تعطیلی برخی آثار تاریخی، ضعف تبلیغات و کمبود مراکز اقامتی باعث شده قزوین با وجود جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی، سهم کمتری از ماندگاری مسافران عبوری داشته باشد.
به گزارش سفیر ارجان از قزوین؛ قزوین با پیشینه تاریخی و فرهنگی غنی، مجموعه‌ای از بناها و محوطه‌های ارزشمند را در خود جای داده است؛ اما از نگاه فعالان حوزه گردشگری، برخورداری از این ظرفیت‌ها به‌تنهایی برای جذب و ماندگاری مسافران کافی نیست.
«سعید زارع‌پور» فعال فرهنگی و کارشناس گردشگری، در گفت‌وگو با سفیر ارجان با اشاره به مشکلات متعدد گردشگری قزوین اظهارکرد: برخی آثار تاریخی شهر نه‌تنها در طول هفته، بلکه در روزهای تعطیل و مناسبت‌ها نیز به روی گردشگران بسته‌اند؛ وضعیتی که امکان بازدید از بخشی از میراث تاریخی قزوین را محدود می‌کند.
تعطیلی آثار تاریخی؛ مانعی برای بازدید گردشگران
زارع‌پور با اشاره به وضعیت مدرسه حیدریه گفت: این اثر شاخص تاریخی در تمام طول سال تعطیل است و مدتی است حتی در ایام نوروز نیز امکان بازدید از آن فراهم نیست. بناهای ارزشمندی مانند مدرسه سردار و مدرسه صالحیه نیز به دلیل کاربری‌های خاص، چند سالی است که ورود گردشگران به آن‌ها ممنوع شده است.
وی با بیان اینکه بخش عمده‌ای از آب‌انبارهای باقی‌مانده قزوین نیز در بیشتر روزهای سال تعطیل هستند، افزود: آب‌انبارها از عناصر هویتی شهر به شمار می‌روند و روزگاری قزوین را به شهر آب‌انبارها می‌شناختند؛ با این حال، شمار زیادی از این بناها تخریب شده‌اند و برخی آثار ارزشمند دیگر نیز تغییرکاربری داده و یا همچنان امکان بازدید عمومی ندارند.
این کارشناس گردشگری، آسیب‌های بصری و نحوه استفاده از فضای پیرامونی بناهای تاریخی را از دیگر مشکلات دانست و گفت: گردشگری که با آگاهی از وجود بنای عالی‌قاپو در قزوین و قدمت تاریخی آن به شهر سفر می‌کند، انتظار دارد با اثری شاخص و متناسب با ارزش تاریخی آن مواجه شود؛ اما چیدمان اقلام و تزئینات در مقابل بنا و نصب مکرر بنرها و پلاکاردها، منظر بصری این اثر را مخدوش کرده است.
او با اشاره به وضعیت مسجدالنبی ادامه داد: تبدیل بخشی از حیاط و زیر ایوان‌ها به پارکینگ خودرو، نصب داربست و اسپیس‌فریم برای برگزاری مراسم و احداث سوله در حیاط، از جمله مواردی است که به سیمای تاریخی این مجموعه آسیب می‌زند و حتی تجربه عکاسی و بازدید گردشگران را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
زارع‌پور همچنین به وضعیت مسجد جامع قزوین اشاره کرد و گفت: آذین‌بندی‌ها و نصب پلاکاردهای مشکی در محوطه و مقابل سردر ورودی نیز در مقاطعی بر منظر تاریخی این بنا تأثیر منفی می‌گذارد.
فضاهای پیرامونی بناها نیازمند ساماندهی است
این فعال فرهنگی با انتقاد از وضعیت پیرامونی مسجد جامع اظهار کرد: حضور دستفروشانی که لباس‌ها و اجناس کهنه عرضه می‌کنند و همچنین مشکلات اجتماعی و درگیری‌هایی که گاه در این محدوده رخ می‌دهد، می‌تواند تجربه نامطلوبی برای گردشگران ایجاد کند.
وی در عین حال تأکید کرد که دستفروشی لزوماً یک معضل نیست و در صورت ساماندهی می‌تواند به بخشی از هویت و جذابیت گردشگری یک محدوده تبدیل شود.
زارع‌پور افزود: افرادی که در اطراف این محدوده به عرضه سکه، انگشتر و تسبیح‌های قدیمی می‌پردازند، می‌توانند در صورت برنامه‌ریزی و ساماندهی، به ظرفیتی فرهنگی و هویتی تبدیل شوند؛ اما این بخش نیز سال‌هاست بدون ساماندهی مناسب رها شده است.
نم‌زدگی بناها و وضعیت نامطلوب سرای حاج‌رضا
این کارشناس گردشگری در بخش دیگری از گفت‌وگو به مشکلات نگهداری و مرمت آثار تاریخی پرداخت و گفت: آرامگاه حمدالله مستوفی نیز دچار نم‌زدگی شده و بسته است و تعدادی از پایه‌های کاخ چهل‌ستون نیز با این مشکل روبه‌رو هستند.
محدودیت‌های بودجه‌ای میراث فرهنگی و نبود توجه کافی به نگهداری و مرمت، از عواملی است که به گفته او، رسیدگی به برخی بناها را با مشکل مواجه کرده است.
وی با اشاره به وضعیت سرای حاج‌رضا در محدوده بازار قزوین و دیگر سراهای اطراف آن تصریح کرد: شماری از آثار تاریخی به حال خود رها شده‌اند و به‌تدریج آسیب می‌بینند؛ سرای حاج‌رضا یکی از نمونه‌های بارز این وضعیت است که در شرایط نامطلوبی قرار دارد.
ضعف تبلیغات؛ عامل عبور مسافران از قزوین
زارع‌پور، کمبود مراکز اقامتی و ضعف معرفی و تبلیغ ظرفیت‌های تاریخی استان را از عوامل ماندگار نشدن مسافران دانست و گفت: در ورودی بسیاری از استان‌ها، بیلبوردها به معرفی تاریخ، تمدن و جاذبه‌های گردشگری اختصاص دارند؛ اما در ورودی‌ها و محورهای منتهی به قزوین، معرفی ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی به‌درستی انجام نمی‌شود.
وی افزود: در حالی که می‌توان از تبلیغات جاده‌ای برای معرفی هویت تاریخی قزوین استفاده کرد، بخش قابل توجهی از این فضاها به تبلیغ رستوران‌ها، ساخت‌وساز و برج‌سازی یا علائم هشداردهنده اختصاص یافته است.
این فعال فرهنگی با اشاره به حجم بالای تردد مسافران از استان اظهار کرد: آمار حضور مسافران در قزوین ممکن است بالا باشد، اما بخش زیادی از این حضور به عبور از جاده‌های استان محدود می‌شود. بسیاری از مسافران شناخت کافی از جاذبه‌های شهر ندارند و به همین دلیل وارد شهر نمی‌شوند؛ در حالی که به گفته او، افرادی که به قزوین سفر می‌کنند، پس از آشنایی با اصالت تاریخی شهر و مردم آن، نگاه متفاوتی به این مقصد پیدا می‌کنند.
زارع‌پور ادامه داد: حتی در شهریور و مهرماه که با خنک‌تر شدن هوا، شمار زیادی از مسافران از مسیر قزوین به سمت شمال کشور حرکت می‌کنند، از ظرفیت این تردد برای معرفی جاذبه‌های استان به‌اندازه کافی استفاده نشده است.
وی با اشاره به شناخت محدود برخی مسافران از قزوین گفت: بسیاری از آن‌ها شهر را نه با دولت‌خانه صفوی، مسجدالنبی یا مجموعه تاریخی سعدالسلطنه، بلکه با پارک ملت می‌شناسند. به اعتقاد او، وقتی اطلاع‌رسانی مناسبی درباره آثار تاریخی انجام نمی‌شود، مسافری هم که یک شب در شهر اقامت دارد، لزوماً برای بازدید از این بناها برنامه‌ریزی نمی‌کند.
الموت به اقامتگاه‌های بوم‌گردی نیاز دارد، نه هتل‌های چندطبقه
این کارشناس گردشگری با اشاره به جایگاه منطقه الموت و افزایش توجه گردشگران به آن پس از ثبت جهانی اثر تاریخی این منطقه اظهار کرد: قلعه الموت یکی از آثار ارزشمند تاریخی ایران است و بسیاری از گردشگران خارجی نیز قزوین را با نام الموت می‌شناسند. با افزایش توجه به این منطقه، انتظار می‌رود شمار گردشگران آن بیشتر شود؛ موضوعی که ضرورت توجه به زیرساخت‌های گردشگری را دوچندان می‌کند.
زارع‌پور، دسترسی جاده‌ای را از مهم‌ترین چالش‌های گردشگری الموت دانست و گفت: جاده‌ای که سال‌ها پیش احداث شده، پاسخگوی نیازهای امروز نیست. با این حال، او با تعریض جاده به دلیل نگرانی‌های زیست‌محیطی موافق نیست و معتقد است می‌توان با ایمن‌سازی مسیر موجود، بهسازی فنی و روکش آسفالت، ضمن بهبود دسترسی، جذابیت این محور گردشگری را نیز حفظ کرد.
وی درباره زیرساخت‌های اقامتی الموت نیز تأکید کرد: راهکار اصلی، ساخت هتل‌های چندطبقه و چندستاره نیست؛ چراکه چنین ساخت‌وسازهایی با ویژگی‌های طبیعی و هویتی این منطقه تناسب ندارند. توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی و فضاهای اقامتی سازگار با فرهنگ محلی می‌تواند بخشی از مشکل اقامت گردشگران را برطرف کند.
زارع‌پور در پایان، رعایت ملاحظات فرهنگی و اجتماعی را از پیش‌شرط‌های توسعه پایدار گردشگری در الموت دانست و گفت: تدوین و اجرای ضوابط روشن برای حفظ احترام به جامعه بومی، در کنار بهبود دسترسی، توسعه اقامتگاه‌های متناسب با محیط و معرفی مؤثر جاذبه‌ها، می‌تواند به رونق پایدار گردشگری در الموت و دیگر مناطق استان کمک کند.