برنامه بهزیستی برای ترمیم آسیب‌های روانی کودکان تحت سرپرستی
مدیرکل مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور از ارائه خدمات روان‌شناختی و روان‌درمانی، آموزش مربیان برای حمایت از سلامت روان کودکان تحت سرپرستی خبر داد.
حمیدرضا الوند مدیرکل مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور در گفتگو با خبرنگار مهر، گفت: یکی از مأموریت‌های اصلی سازمان بهزیستی در حوزه مراقبت از کودکان و نوجوانان، صیانت از مصالح عالیه آنان، فراهم‌کردن زمینه ترمیم آسیب‌های روانی و عاطفی و حمایت از رشد همه‌جانبه آن‌هاست. برخی از این کودکان به دلیل تجربه‌هایی مانند سوءرفتار، غفلت، اعتیاد والدین یا فقدان سرپرست مؤثر، ممکن است با آسیب‌هایی در حوزه دلبستگی، اعتماد و احساس امنیت مواجه شده باشند. ازاین‌رو، مراقبت از این کودکان نباید صرفاً به تأمین نیازهای معیشتی محدود شود، بلکه حمایت روانی و عاطفی نیز باید در کانون توجه قرار گیرد.
الوند ادامه داد: در همین راستا، اقدامات دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان در سه محور اصلی دنبال می‌شود. نخست، فراهم‌کردن محیطی امن، باثبات و حمایتگر در مراکز شبه‌خانواده و خانواده‌های جایگزین است تا کودکان فرصت بازیابی احساس امنیت و اعتماد را داشته باشند.
مدیرکل مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور تصریح کرد: محور دوم، سیاست‌گذاری، تدوین استانداردهای مراقبتی و نظارت بر کیفیت خدمات تخصصی است؛ به‌گونه‌ای که خدمات روان‌شناختی و مددکاری متناسب با نیازهای هر کودک ارائه شود.
وی با اشاره به محور سوم اقدامات این دفتر گفت: تصمیم‌گیری تخصصی درباره وضعیت مراقبتی هر کودک نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در این فرایند، شرایط روانی و عاطفی کودک باید در کنار سایر ملاحظات قانونی و مددکاری بررسی شود تا در صورت فراهم‌بودن شرایط، بازپیوند با خانواده زیستی، واگذاری به خانواده جایگزین یا ادامه مراقبت تخصصی، با رعایت مصلحت کودک و به‌گونه‌ای انجام شود که از تحمیل آسیب‌های بیشتر به او جلوگیری شود.
ارزیابی روان‌شناختی و ارائه خدمات تخصصی به کودکان تحت سرپرستی
الوند در پاسخ به این سؤال که دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان برای ارتقای سلامت روان کودکان تحت سرپرستی چه اقداماتی انجام داده است، اظهار کرد: رویکرد ما این است که مراقبت از کودکان و نوجوانان تحت سرپرستی از سطح حمایت‌های اولیه فراتر برود و ابعاد روانی، عاطفی و اجتماعی زندگی آنان را نیز دربرگیرد. در این مسیر، ارزیابی وضعیت کودک در بدو ورود و پیگیری مستمر شرایط او اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی با اشاره به اهمیت ارزیابی‌های روان‌شناختی و شناختی کودکان افزود: یکی از اقدامات مورد توجه، ارزیابی روان‌شناختی و شناختی کودکان و تشکیل پرونده تخصصی برای شناخت نیازها، سوابق و آسیب‌های احتمالی آنان است. این ارزیابی‌ها به تیم‌های تخصصی کمک می‌کند تا وضعیت هر کودک را بهتر بشناسند و خدمات متناسب با شرایط او را برنامه‌ریزی کنند.
مدیرکل مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور، ارائه خدمات روان‌شناسی و مددکاری اجتماعی در مراکز شبه‌خانواده را از دیگر محورهای مهم مراقبت دانست و گفت: این خدمات، متناسب با سن و شرایط هر کودک، می‌تواند شامل بازی‌درمانی، جلسات مشاوره و روان‌درمانی فردی و گروهی و آموزش مهارت‌های زندگی، تنظیم هیجان و کنترل تکانه باشد.
الوند ادامه داد: برای کودکانی که با مشکلات رفتاری و عاطفی پیچیده‌تر مواجه‌اند، استفاده از خدمات تخصصی‌تر روان‌شناختی و روان‌پزشکی اهمیت دارد. در چنین مواردی، ارجاع به مراکز تخصصی و بهره‌گیری از خدمات درمانی متناسب با نیاز کودک باید در دستور کار قرار گیرد.
وی با تأکید بر اهمیت توانمندسازی مربیان و مراقبان مراکز اظهار کرد: کیفیت ارتباط بزرگسالان با کودکان آسیب‌دیده، نقش مهمی در احساس امنیت و بهبود وضعیت عاطفی آنان دارد. به همین دلیل، آموزش مراقبان در زمینه شناخت آثار تروما، مدیریت رفتارهای دشوار، مواجهه صحیح با بحران‌های رفتاری و برقراری ارتباط همدلانه، از موضوعات مهم در ارتقای کیفیت مراقبت به شمار می‌رود.
مدیرکل مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور خاطرنشان کرد: در مجموع، هدف آن است که هر کودک بر اساس شرایط فردی خود از خدمات مناسب برخوردار شود و سلامت روان او در تمام مراحل مراقبت مورد توجه قرار گیرد.
کاهش ماندگاری کودکان در مراکز اقامتی با توسعه مراقبت خانواده‌محور
الوند درباره برنامه‌های آینده دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان برای ارتقای سلامت روان کودکان بدسرپرست و تأثیر این برنامه‌ها بر بهبود زندگی آنان نیز گفت: در برنامه‌های آینده، حرکت به سمت خانواده‌محوری، کاهش ماندگاری غیرضروری کودکان در مراکز اقامتی و فراهم‌کردن زمینه زندگی در محیط خانوادگی امن، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. البته هر تصمیم در این زمینه باید بر اساس ارزیابی تخصصی، شرایط قانونی و مصلحت کودک اتخاذ شود.
وی با اشاره به توسعه الگوهای مراقبت خانواده‌محور افزود: یکی از رویکردهای مورد توجه، توسعه الگوهای مراقبت خانواده‌محور، از جمله مراقبت موقت و خانواده میزبان در چارچوب ضوابط مربوط است. حضور کودک در یک محیط خانوادگی امن و باثبات، در صورت تناسب با شرایط او، می‌تواند به تقویت روابط عاطفی، شکل‌گیری دلبستگی ایمن و بهبود تجربه‌های ارتباطی کمک کند.
مدیرکل مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور، آماده‌سازی نوجوانان برای ورود به زندگی مستقل را یکی دیگر از موضوعات مهم در برنامه‌های آینده عنوان کرد و گفت: رسیدن به سن ۱۸ سالگی به‌تنهایی به معنای آمادگی کامل برای مواجهه با مسائل زندگی نیست. نوجوانان باید پیش از ورود به این مرحله، متناسب با نیازهای خود، مهارت‌هایی مانند مدیریت هیجان، مقابله با استرس، حل مسئله، تصمیم‌گیری، برقراری ارتباط مؤثر و افزایش خودکارآمدی را بیاموزند. این آموزش‌ها می‌تواند به کاهش اضطراب، افزایش اعتمادبه‌نفس و تسهیل ورود آنان به جامعه کمک کند.
وی با تأکید بر اهمیت بازپیوند ایمن کودکان با خانواده زیستی اظهار کرد: بازپیوند ایمن با خانواده زیستی نیز یکی دیگر از محورهای مهم است. در مواردی که شرایط خانواده بهبود یافته و امکان بازگشت کودک فراهم شده باشد، ارزیابی وضعیت خانواده، مشاوره و آماده‌سازی اعضای آن ضروری است تا بازگشت کودک با حمایت کافی و با کمترین خطر تکرار آسیب همراه باشد.
الوند در ادامه، توسعه نظام‌های الکترونیکی برای ثبت و پایش اطلاعات پرونده‌ها و پیگیری وضعیت کودکان و نوجوانان را از دیگر اقدامات مهم دانست و گفت: استمرار ارتباط حمایتی پس از ترخیص، شناسایی به‌موقع مشکلات و فراهم‌کردن امکان مداخله در شرایط بحرانی، می‌تواند به پایداری دستاوردهای مراقبتی و تسهیل زندگی مستقل این نوجوانان کمک کند.
مدیرکل مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور در پایان تأکید کرد: هدف ما این است که هیچ کودکی صرفاً دریافت‌کننده خدمات مراقبتی نباشد؛ بلکه هر کودک و نوجوان، متناسب با شرایط خود، فرصت رشد، برخورداری از روابط عاطفی سالم، افزایش توانمندی‌ها و ساختن آینده‌ای امن‌تر را داشته باشد.