گرایش‌های مارکسیستی با جهان ادبی نیما چه کرد؟
عیسی امن‌خانی در کتاب پژوهشی «من لنین شعر هستم» تاکید کرده که پس از گرایش به مارکسیسم نگرش نیما به نوگرایی دچار تحول شده تا جایی که تنها آن نوگرایی را اصیل و مشروع دانست که در ادامه سنت باشد.
به گزارش خبرنگار سفیر ارجان ایران (سفیر ارجان)، نیما یوشیج را پدر شعر نو می‌دانیم؛ شاعری که از قالب‌های کهن عبور کرد، وزن و قافیه را به چالش کشید و راه شعر فارسی را برای همیشه تغییر داد؛ با این حال درباره نظریه ادبی این شاعر بزرگ معاصر آثار اندکی نوشته شده که دو پیش فرض را مطرح می‌کنند. یکی اینکه نیما واضع نظریه ادبی خویش است و در به وجودآوردن آن وامدار هیچ کس نیست و دیگر اینکه با وجود پراکندگی آرا، نظریه ادبی نیما دارای انسجام و یکپارچگی است؛ او آرام آرام و به تدریج از سنت فاصله گرفته و نظریه شعر نو را پایه‌ریزی کرده است.
عیس امن‌خانی اما در کتاب «من لنین شعر هستم» این پیش‌فرض‌ها را رد کرده و دو ادعای جدید را درباره نظریه ادبی نیما ارائه کرده است. اول اینکه نیما نه تنها بسیاری از ایده‌ها و مفاهیم نظریه ادبی خود چون هارمونی و طرز طبیعی مکالمه را از دیگران و به‌ویژه رمانتیک‌های فرانسوی گرفته بلکه تکنیک‌های اجرای این مفاهیم را نیز از آنها تقلید کرده است. دوم اینکه نظریه ادبی نیما نه منسجم است و نه نتیجه تحولی تدریجی و آرام‌آرام.
از نگاه امن‌خانی، اندیشه نیما در طول زمان دستخوش تغییر شده و میان دوره‌های مختلف فکری او فاصله‌هایی وجود دارد. رمانتیسم برای نیما فقط یک سبک ادبی نبود. رمانتیسم با فردیت، احساس، طبیعت و تجربهٔ شخصی گره خورده بود و طبیعی بود که شاعری مانند نیما از چنین فضایی تأثیر بگیرد. اما نیما در ادامهٔ مسیر فکری خود با جهان دیگری نیز مواجه شد: جهان اندیشه‌های اجتماعی و سیاسی و به‌خصوص مارکسیسم. کتاب امن‌خانی نشان می‌دهد که این جریان فکری در مرحله‌ای از زندگی نیما به بخشی از جهان‌بینی او تبدیل شد و از این راه، بر نگاه او به ادبیات و نظریه شعر نیز اثر گذاشت.
«من لنین شعر هستم» تاکیدی بر وجه انقلابی کار نیماست؛ البته نیمایی که اسطوره ادبی نیست ولی توانست شعر را به زندگی نزدیک‌تر کند؛ به زبان واقعی انسان، به تجربهه روزمره، به جامعه و به واقعیتی که شاعر در اطراف خود می‌دید به همین دلیل، تحول در فرم را نمی‌توان از تحول در جهان‌بینی او جدا کرد؛ وی توانست در میانه آشوب‌های فکری و اجتماعی زمانه خود بایستد و تلاش کرد برای جهانی که تغییر کرده بود، زبان تازه‌ای پیدا کند. او فقط قالب شعر را تغییر نداد؛ نسبت شاعر و جهان را تغییر داد.
امن‌خانی در این کتاب نشان داده چگونه نیما که تا سال ۱۳۱۰ متاثر از رمانتیک‌ها و آرای ادبی آنها بود از این زمان به بعد به مارکسیسم و روش‌شناسی آن علاقه‌مند شد و آن را بنیاد نظریه ادبی خویش قرار داد. بازتاب این تحول بیش از همه در فهم نیما از نوگرایی انعکاس یافته است؛ نیمای جوان متاثر از رویکرد انقلابی رمانتیک‌های فرانسوی دشمن قسمخورده سنت و قواعد ادبی گذشتگان است. از انهدام سنت و قواعد آن می‌گوید و نوگرایی را تنها با شکستن سنت‌های ادبی و قواعد آن امکان‌پذیر می‌داند.
اما پس از گرایش به مارکسیسم نگرش او به نوگرایی متحول می‌شود. از این زمان به بعد استکه او به جای شکستن سنت‌ها از اهمیت آنها می‌گوید و تنها آن نوگرایی را اصیل و مشروع می‌داند که در ادامه سنت باشد و نه در تقابل با آن؛ امری که دلیل آن را باید در مارکسیسم و نگرش انتقادی مارکسیست‌ها به سنت جست‌وجو کرد.
در این اثر ابتدا روایتی از زندگی نیما ارائه شده که در آن تحول در جهان‌نگری او از رمانتیسم به مارکسیسم کاملا مشهود و آشکار است و در ادامه خاستگاه‌های رمانتیک نظریه ادبی نیما بررسی و نشان داده شده است که او بیساری از ایده‌های نظریه ادبی خود را از رمانتیک‌ها به عاریه گرفته است. در پایان نیز پیامدهای گرایش نیما به مارکسیسم در نظریه ادبی او بررسی شده است.
امن‌خانی در این کتاب با طرح این پرسش که «آیا همان‌گونه که گرایش نیما به مارکسیسم باعث تغییر دیدگاه او درباره نوگرایی شد پذیرش مارکسیسم و گرویدن به آن در ابداع قالب تازه نقش داشته است؟» توضیح داده است: پس از گرایش نیما به مارکسیسم لحن و ادبیات نیما تغییر و رنگ مارکسیستی پیدا می‌کند. تبیین مارکسیستی/ دیالکتیکی نیما از هارمونی در نامه چهل‌ودوم کتاب «حرف‌های همسایه» خواندنی است «به نظر من شعر در یک مصراع یا یک بیت ناقص است از حیث وزن زیرا یک مصراع یا یک بیت نمی‌تواند وزن طبیعی کلام را تولید کند. وزن که طنین و آهنگ یک مطلب معین است در بین مطالب یک موضوع فقط به توسط هارمونی به دست می‌آید این است که باید مصراع ها و ابیات دسته‌جمعی و به طور مشترک وزن را تولید کنند. من واضع آرمونی هستم.»
عبارت پایانی نامه گواه مارکسیستی بودن تبیین نیماست: «این فکر را از منطق مادی گرفته‌ام و اصل علمی است که هیچ چیز نتیجه خودش نیست بلکه نتیجه خودش با دیگران است.»
به باور نیما یک بیت به تنهایی ناکافی و ناتوان از ایجاد هارمونی است چراکه هارمونی حاصل جمع همه ابیات شعر است و نه یک یا بخشی از شعر. به زعم نیما این دیدگاه جان‌مایه مفهوم دیالکتیک است همچنان که تز به تنهایی کافی نیست و به آنتی‌تز نیاز دارد یک بیت نیز به تنهایی کافی نیست و برای ایجاد هارمونی به ابیات دیگر نیازمند است.
حالت طبیعی شعر و ادای طبیعی گفتار شاعر نیز موضوع دیگری است که هرچند به دوران جوانی و رمانتیک‌مآبی نیما تعلق دارد اما تبیینی که نیما از آن ارائه می‌دهد کاملا مارکسیستی و با مفاهیم آن (تز، آنتی‌تز و سنتز) است.
می‌توان گفت یکی از نقاط قوت کتاب امن‌خانی این است که تصویری ساده و تک‌بعدی از نیما ارائه نمی‌دهد و می‌تواند برای کسانی که به تاریخ ادبیات، اندیشه سیاسی و رابطه میان ادبیات و جامعه علاقه دارند، قابل توجه باشد. این کتاب به خواننده یادآوری می‌کند که آثار ادبی را نمی‌توان همیشه جدا از شرایط تاریخی، اجتماعی و فکری زمانه‌شان بررسی کرد. بنابراین، این اثر نه‌تنها پژوهشی درباره نیما، بلکه تلاشی برای فهم بهتر مسیر شکل‌گیری ادبیات مدرن فارسی و تأثیر اندیشه‌های مختلف بر آن است.
و شاید ارزش اصلی کتاب «من لنین شعر هستم» این باشد که به ما یادآوری می‌کند نیما هنوز تمام نشده است و هنوز می‌توان او را از زاویه‌های تازه خواند.
شاید تمام کتاب را بتوان در همان یک جمله خلاصه کرد: «من معتقدم امام حسن مجتبی شجاع‌ترین چهره تاریخ اسلام است.» این جمله، اگر فقط از کنارش رد شویم، شاید عجیب باشد. مگر نه اینکه نام امام حسین علیه‌السلام با کربلا و عاشورا و آن ایستادگی بی‌نظیر گره خورده است؟ پس این شجاعتِ امام حسن کجای ماجراست؟
نخستین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، ۱۴ آبان سال ۱۳۶۶ در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار شد.
سیستان و بلوچستان - غلامحسین لک‌زائیان‌پور نویسنده و شاعر گفت: برگزاری نمایشگاه کتاب سیستان‌وبلوچستان شرایطی را فراهم می‌کند تا نویسندگان بومی بتوانند آثار خود را عرضه کنند و جامعه با فعالیت‌های آنها آشنا شود.
فارس - مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان فارس، گفت: در روزهای ۱۸ و ۱۹ مهرماه، ورود به مجموعه حافظیه برای تمامی سفیر ارجانان و میهمانان رایگان خواهد بود.
خراسان رضوی - دختر غلامرضا قدسی، شاعر خراسانی گفت: تکریم مشاهیر و مفاخر فرهنگ و هنر و ادب، فراتر از نام‌گذاری مکان‌ها بتواند با ورود اندیشه‌ها و آثار به کتاب‌های درسی مدارس، دانشگاه‌ها، پژوهش‌ها و پایان‌نامه‌ها ادامه یابد تا الگوسازی از مفاخر، هویت ملی نسل نو را بارور سازد.
هرمزگان - استان هرمزگان قرن‌ها در محل تلاقی فرهنگ‌ها، راه‌های دریایی، تجارت، مهاجرت، زبان‌ها و آیین‌ها، زیسته است از این رو تدوین «دانشنامه هرمزگان» گامی برای صیانت از هویت، تاریخ و میراث فرهنگی جنوب ایران است.
محمدرضا شجریان صاحب یکی از ماندگارترین صداهای موسیقی ایران درباره شعر، موسیقی، آموزش و مسیر تحول آواز ایرانی دیدگاه‌های مشخص و گاه انتقادی داشت.
گارسِس با توجه به اینکه در روزگارِ ما رسانه‌ها، مقاله‌هایِ روان‌شناسانه، پژوهش‌هایِ دانشگاهی و... مدام درباره‌ی سودهایِ دوستی که مانند نوشدارویی جادویی می‌تواند تنهایی و بی‌قراریِ انسان را درمان کند، و به سلامتِ ذهن و روانِ انسان کمک کند می‌پردازند، باور دارد که جدا از جنبه‌ی شفابخشی که دوستی دارد، مسأله، درمان بودنِ آن نیست، مسأله بودنِ آن است.
علی نیکویی نوشت:مرگ در جهان‌بینی زرتشتیِ دورهٔ ساسانی پایان کامل انسان نیست، بلکه آغاز مرحله‌ای تازه در سرنوشت اوست. آنچه با مرگ دگرگون می‌شود وضعیت انسان در جهان مادی است؛ اما روان از میان نمی‌رود و وارد مسیری مرحله‌مند می‌شود که در صورت‌بندی‌های متأخر زرتشتی از دورهٔ نخست پس از مرگ به‌سوی داوری و تعیین جایگاه اخروی ادامه می‌یابد؛ بنابراین مرگ نه گسستی بی‌معنا، بلکه گذار از یک وضعیت هستی‌شناختی به وضعیت دیگر است.
نارینه آبگاریان در «سه سیب از آسمان افتاد» تلاش کرده به انسان امروز یادآوری کند که هویت و اتکای به آن، راهی برای عبور انسان از ورطه دشواری‌هاست.
بازار مواد اولیه صنعت چاپ و نشر روزهای باثباتی را پشت سر نمی‌گذارد؛ از کاغذ و مقوا گرفته تا مرکب، قیمت‌ها در سطوحی قرار گرفته‌اند که محاسبه هزینه نهایی تولید کتاب را برای ناشران و چاپخانه‌ها دشوار کرده است.
بر اساس گزارش‌های اختصاصی مجله علمی نیچر، اعلام جوایز نوبل علمی ۲۰۲۶ بار دیگر نگاه محافل دانشگاهی و ناشران حوزه ترویج علم را به سوی مرزهای دانش کشاند؛ رویدادی که با تقدیر از کنترل نوری نورون‌ها، شکار نوترینوهای اعماق کیهان و معمای دست‌سانی مولکول‌ها، سرفصل‌های تازه‌ای به تاریخ مکتوب علم افزود.
آکادمی نوبل این جایزه را به کارسون برای «مجموعه آثار جسورانه و خلاقانه‌اش که در گفت‌وگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک، شکل‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر آفریده است» اهدا کرد.
رمان «همسر شوهرم» تازه‌ترین اثر آلیس فینی، نویسنده‌ی «سنگ کاغذ قیچی»، خواننده را با ورود زنی غریبه به خانه‌ای آشنا روبه‌رو می‌کند؛ زنی که ادعا می‌شود همسر واقعی مرد خانه است. نشر نون این تریلر روان‌شناختی را با ترجمه‌ی سحر قدیمی منتشر کرده است.
مازندران - ۳ کتاب از هنرمند پیشکسوت مازندرانی، با جان‌مایه‌هایی از فرهنگ، هنر، فلسفه و عرفان در بابلسر رونمایی شد.
خوزستان-کتاب «برسد به دست باران»، مجموعه‌ای از نامه‌های کودکان و نوجوانان خوزستانی در دو دوره مهرواره ادبی خوزستان است.
هرمزگان - دبیر انجمن شعر بانوان بندرعباس گفت: مثنوی، روایت سفر انسان از خویشتن محدود به حقیقت خویشتن است.
کرمان- شبی با شعر و خوشنویسی در کرمان به نام «لیلی» رقم خورد؛ نامی که از روایت نظامی گنجوی تا شعر مولانا، جامی و دیگر شاعران فارسی‌زبان، قرن‌ها در ادبیات فارسی ماندگار شده است.
سیستان و بلوچستان- بیست‌ودومین نمایشگاه کتاب سیستان و بلوچستان که از ۱۲ تا ۱۸ مهرماه در دو نوبت صبح و عصر در محل نمایشگاه‌های دائمی بین‌المللی زاهدان برپاست، همه‌روزه میزبان حضور پرشور دانش‌آموزان و دانشجویان استان است.
سیستان و بلوچستان-نماینده ولی‌فقیه در سیستان و بلوچستان و امام جمعه زاهدان با حضور در بیست‌ودومین نمایشگاه کتاب زاهدان، با اشاره به استقبال گسترده مردم و فروش قابل توجه کتاب‌ها، بر ضرورت نهادینه‌کردن فرهنگ کتابخوانی در میان خانواده‌ها و نسل جدید تأکید کرد.
کولاکوفسکی در این کتاب به خواننده نمی‌گوید چگونه صادق‌تر، خوشبخت‌تر یا باوفاتر باشد، بلکه نشان می‌دهد که پشت هرکدام از این کلمه‌های آشنا، پیچیدگی‌هایی نهفته است که ارزش توقف و تأمل دارد.
سهراب سپهری، «سالک مدرنی» که واژگان را به رنگ‌های اشراق پیوند زد، مسیری را از «مرگ رنگ» تا «ما هیچ، ما نگاه» پیمود تا به مواجهه‌ای بی‌واسطه با هستی برسد. در این گفت‌وگو با سروش دباغ، از پیوند میان جسمانیت واژگان و بوم نقاشی سهراب می‌گوییم، ردپای سفرهای شرق دور را در ایماژهای بکر او می‌جوییم و در نهایت به یکی از بحث‌برانگیزترین نقاط نقد ادبی می‌پردازیم: آیا سهراب در سلوک اگزیستانسیال خود، از درد انسان انضمامی و دغدغه‌های اجتماعی غافل بود؟
خوزستان- کتاب «سفر به گلپایگان» نوشته عبدالرحیم سوارنژاد، نویسنده خوزستانی منتشر شد.
مهرشاد کاظمی گفت: گاهی یک توصیف کوتاه از یک بازار یا محله، اطلاعاتی درباره زندگی اجتماعی مردم به ما می‌دهد که در اسناد رسمی کمتر دیده می‌شود. به همین دلیل، یکی از تلاش‌های من در این کتاب این بوده که فقط تهرانِ دربار و کاخ را نبینیم، بلکه تهرانِ مردم و زندگی روزمره را نیز از میان این روایت‌ها استخراج کنیم.
ایلام- پانزدهم مهر، شصتمین سال فعالیت کتابخانه‌های سیار روستایی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است. کتابخانه‌هایی که از پیچ‌وخم جاده‌ها گذشتند تا به رویاهای کودکان روستایی رنگ واقعیت بزنند.
گلستان- شاید ۱۰ سال، زمانِ کوتاهی برای تدوینِ تاریخِ یک سرزمین باشد، اما برای پروژه پژوهشی چون «دانشنامه گلستان» که باهدف احیای فرهنگ بومی پا به عرصه ظهور گذاشت عمری پُر از تجربه است. رحمت‌الله رجایی سرپرست این مجموعه، از مسیرهای طی شده، افق‌های پیش‌رو و اقدامات و چشم‌انداز دیجیتال این اثر مرجع می‌گوید.
ایرح افشار نامه‌نگاری‌های مفصلی با ایرانیان و فرنگیان اهل دانش و فرهنگ داشت و خوشبختانه با نظمی خاص و روحیه‌ای خستگی‌ناپذیر اغلب نامه‌های رسیده را حفظ کردند و اکنون صدها بلکه هزاران نامه از دیگران به این دو فرهنگ‌دوست پُرکار روزگار برجای‌مانده که بازتاب‌دهنده تصویر واقعی بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی و ادبی در این مملکت است.