بازخوانی تاریخ ایران از دریچه نقش زنان/ از حافظه تاریخی تا پاسداری از هویت فرهنگی
پیش‌همایش ملی «زن در تاریخ محلی سیستان و بلوچستان» با تاکید بر ضرورت بازشناسی نقش زنان در شکل‌گیری تمدن ایرانی، مستندسازی میراث ناملموس و بازنمایی سهم تاریخی آنان در حیات فرهنگی و اجتماعی کشور، در وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی برگزار شد.
به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، پیش‌همایش ملی «زن در تاریخ محلی سیستان و بلوچستان» به‌همت انجمن زنان پژوهشگر تاریخ و دفتر امور زنان و خانواده وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و با همکاری اداره‌کل روابط‌عمومی وزارتخانه، با حضور جمعی از مسئولان، پژوهشگران و صاحب‌نظران حوزه تاریخ، مردم‌شناسی و میراث‌فرهنگی، امروز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵ در سالن آمفی‌تئاتر این وزارتخانه برگزار شد، رویدادی علمی که بر ضرورت بازخوانی تاریخ از منظر نقش‌آفرینی زنان و صیانت از بخش‌هایی از حافظه تاریخی ایران تاکید داشت.
عاطفه مروی، مشاور وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در امور زنان و خانواده، در آغاز این مراسم، بر ضرورت گسترش چنین رویکردی در سایر مناطق کشور تاکید کرد و گفت: این همایش می‌تواند سرآغازی برای توسعه فعالیت‌های مرتبط با بازشناسی نقش زنان در شهرها و مناطق مختلف ایران باشد.
او با تاکید بر اینکه معیار اصلی در عرصه‌های مدیریتی و اجتماعی باید شایسته‌سالاری باشد، اظهار کرد: من قائل به تفکیک جنسیتی نیستم و شایسته‌سالاری برایم اهمیت دارد؛ اما تاریخ به‌گونه‌ای رقم خورده است که نقش زنان در بسیاری از عرصه‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته است. ازاین‌رو، باید برای احیا و بازشناسی این نقش تاریخی تلاش کنیم.
مروی با اشاره به جایگاه تاریخی و تمدنی سیستان و بلوچستان افزود: این منطقه در حافظه تاریخی و فرهنگی ایران جایگاهی برجسته دارد و بررسی نقش زنان در این خطه، فرصتی برای شناخت عمیق‌تر سهم آنان در شکل‌گیری و تداوم فرهنگ ایرانی است.
مشاور وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در امور زنان و خانواده با تاکید بر نقش بنیادین زنان در توسعه علمی و ارتقای حکمرانی فرهنگی کشور خاطرنشان کرد: زنان در ترویج علم و اعتلای فرهنگ و حکمرانی فرهنگی نقش‌های اساسی داشته‌اند و امیدواریم بتوانیم جایگاه آنان را به سطحی شایسته ظرفیت‌ها، توانمندی‌ها و سهم تاریخی‌شان ارتقا دهیم.
آسیه آل‌احمد، رئیس هیئت‌مدیره انجمن زنان پژوهشگر تاریخ، نیز با تشریح پیشینه فعالیت‌های این انجمن گفت: انجمن زنان پژوهشگر تاریخ طی ۲۷ سال فعالیت خود کوشیده است ابعاد کمترشناخته‌شده تاریخ زنان را بررسی و زمینه بازشناسی زنانی را فراهم کند که در روایت‌های تاریخی حذف شده‌اند یا کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند.
او افزود: تاریخ زنان همواره با نوعی غفلت مواجه بوده است و یکی از اهداف انجمن، بازشناسی این زنان و بازنمایی زندگی آنان بر پایه واقعیت‌های تاریخی است، رویکردی که می‌تواند به اصلاح نگاه جامعه به سهم زنان در تحولات تاریخی و اجتماعی کمک کند.
رئیس هیئت‌مدیره انجمن زنان پژوهشگر تاریخ با تاکید بر اهمیت تاریخ محلی تصریح کرد: تاریخ محلی برای ما اهمیت ویژه‌ای دارد و پیوند میان تاریخ زنان و تاریخ محلی یکی از اولویت‌های پژوهشی انجمن است. در همین چارچوب، همایش‌های مختلفی در مناطق گوناگون ایران برگزار کرده‌ایم و امروز نیز با همراهی جمعی از پژوهشگران، پیش‌همایش ملی زن در تاریخ محلی سیستان و بلوچستان برگزار شده است.
آل‌احمد ابراز امیدواری کرد که برگزاری این رویداد بتواند افق‌های تازه‌ای پیش روی پژوهش‌های مرتبط با تاریخ زنان بگشاید و زمینه توجه بیشتر به ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی زنان در مناطق مختلف کشور را فراهم کند.
محمدابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، با اشاره به سابقه توجه به نقش زنان در مطالعات میراثی اظهار کرد: سال‌ها پیش، برای نخستین بار درباره زنان مسجدساز صحبت می‌کردیم و این موضوع نشان می‌دهد که بررسی نقش زنان در عرصه‌های مختلف میراث‌فرهنگی، نیازمند استمرار و گسترش پژوهش‌های تخصصی است.
او با تاکید بر ضرورت بهره‌گیری از توانمندی‌های زنان در فرایندهای پژوهشی و توسعه فرهنگی افزود: هرچه در عرصه‌های مختلف توجه بیشتری به ظرفیت‌های زنان داشته باشیم، امکان بهره‌مندی جامعه از این توانمندی‌ها افزایش می‌یابد. در سیستان و بلوچستان نیز باید، همچون تجربه‌هایی که در کردستان مورد توجه قرار گرفته است، زمینه مشارکت مؤثرتر زنان و استفاده از ظرفیت‌های آنان فراهم شود.
رئیس پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، حافظه تاریخی زنان را یکی از منابع ارزشمند شناخت فرهنگ و جامعه دانست و تصریح کرد: زنان گنجینه‌هایی از خاطرات، تجربه‌ها و دانسته‌های فرهنگی را در حافظه خود دارند که باید ثبت، مستندسازی و نگهداری شوند. بررسی دقیق‌تر ظرفیت‌های سیستان و بلوچستان نیز نشان می‌دهد که زنان این منطقه می‌توانند در شناخت و تبیین تاریخ و فرهنگ آن نقشی تأثیرگذار ایفا کنند.
زارعی با اشاره به جایگاه زنان در مردم‌نگاری و شناخت فرهنگ‌های محلی ادامه داد: زنان در بازشناسی و بازآفرینی هویت فرهنگی مناطق، شناخت گویش‌های محلی و انتقال آداب و سنت‌ها نقش مؤثری دارند. تکمیل این مطالعات مستلزم همکاری پژوهشگران و بهره‌گیری از دانش و تجربه افرادی است که می‌توانند در ثبت و تبیین دقیق‌تر این میراث مشارکت کنند.
فاطمه فریدی، عضو هیئت علمی بنیاد ایران‌شناسی، نیز این رویداد را فرصتی برای بازخوانی بخشی از تمدن و فرهنگ ایران‌زمین دانست و گفت: موضوع این همایش، بازخوانی نقش زنان در سیستان است، منطقه‌ای که در حافظه تاریخی ایرانیان جایگاهی ویژه دارد و در برخی روایت‌های تاریخی نیز از آن با عنوان «مروارید شرق ایران» یاد شده است.
او افزود: در این همایش می‌کوشیم زنان سیستانی را نه به‌عنوان بخشی از جامعه محلی، بلکه به‌مثابه کنشگران تاریخی، سرمایه‌های اجتماعی و حافظان هویت ملی بازخوانی کنیم، زنانی که در حفظ پیوندهای فرهنگی، استمرار سنت‌ها و انتقال تجربه‌های تاریخی از نسلی به نسل دیگر سهم داشته‌اند.
فریدی با اشاره به ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی زنان سیستان و بلوچستان اظهار کرد: پاسداری از مرزهای جغرافیایی و فرهنگی، صبوری و استقامت، حفظ آداب و سنت‌های بومی و برخورداری از متانت، از جمله ویژگی‌هایی است که در توصیف جایگاه زنان این منطقه مورد توجه قرار می‌گیرد.
فریده مجیدی خامنه، رئیس گروه مردم‌شناسی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، نیز با تاکید بر نقش زنان در تولید و انتقال فرهنگ گفت: زنان به‌عنوان رواج‌دهندگان و تولیدکنندگان فرهنگ، نقشی مهم در توسعه و تداوم میراث ناملموس دارند. این نقش از مادری و مدیریت کانون خانواده آغاز می‌شود و در عرصه‌های گسترده‌تر فرهنگی و اجتماعی استمرار می‌یابد.
او با اشاره به پیوند میان تجربه زیسته زنان و پویایی میراث‌فرهنگی خاطرنشان کرد: زنان با انتقال دانش، مهارت‌ها، آداب، سنت‌ها و شیوه‌های زندگی، میراث‌فرهنگی را از مجموعه‌ای از دانسته‌ها و یادگارهای گذشته به تجربه‌ای زنده و پویا تبدیل می‌کنند، ظرفیتی که شناسایی و مستندسازی آن برای شناخت جامع‌تر تاریخ و فرهنگ جامعه ضروری است.