سفر روبیو به ازبکستان بر شکار آسیای مرکزی برای یافتن شرکای مختلف تاکید دارد

آیا ایالات متحده می تواند با رویکرد عملگرایانه و معامله گرانه در آسیای مرکزی نفوذ خود را مجدداً اعمال کند؟

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده برای گفتگو با وزرای کلیدی منطقه روز شنبه وارد سمرقند، شهر افسانه ای جاده ابریشم در مرکز ازبکستان کنونی می شود.

نشست C5+1 - آسیای مرکزی به علاوه ایالات متحده - که از شنبه تا سه شنبه برگزار می شود، منادی رویکرد جدید واشنگتن در منطقه شوروی سابق است - عملگرا، صرفاً معامله گرانه و عاری از سخنرانی در مورد دموکراسی سازی و حقوق بشر.

در سپیده دم استقلال آسیای مرکزی، آمریکایی‌ها در منطقه‌ای که عمدتاً مسلمان‌نشین بود، که به‌طور استراتژیک بین روسیه، چین و ایران کشیده شده بود، حاضر می‌شدند و هدایایی می‌بردند - و سخنرانی می‌کردند.

پس از فروپاشی شوروی در سال 1991، در میان انحطاط اقتصادی، بیکاری و فقر منطقه، دیپلمات ها و بازرگانان آمریکایی و اروپایی به عنوان سفیران دنیای جدید و شجاع شکوفایی سرمایه داری تلقی می شدند.

آنها خواهان اصلاحات بودند – و نه فقط اصلاحات اقتصادی.

دیپلمات‌های غربی اطمینان حاصل کردند که دستگاه‌های کمونیست سابق که رهبران منطقه‌ای جدید شده‌اند، متوجه شده‌اند که سرمایه‌گذاری‌ها، فناوری‌ها و به رسمیت شناختن بین‌المللی را تنها در ازای کنار گذاشتن روش‌های تمامیت‌خواه دوران شوروی برای حکومت و ساختن اقتصاد به دست خواهند آورد.

غرب گردهمایی ها و کارگاه های آموزشی در مورد حقوق بشر، دموکراسی و عدم تمرکز حکومت برگزار کرد و هزاران دانش آموز و مسئول را به مدارس غرب فرستاد.

و غرب رهبران منطقه را به از دست دادن قطب‌نمای اخلاقی خود متهم کرد و زمانی که شروع به اصلاح قوانین اساسی کشور خود برای تمدید قانون اساسی کردند، تهدید به تحریم کرد.در دوره ریاست جمهوری، اعضای خانواده و دوستان خود را در مشاغل کلیدی دولتی منصوب می کنند و به آنها کمک می کنند تا امپراتوری های تجاری ایجاد کنند که اغلب با سرمایه گذاران غربی رقابت می کنند.

گالیا ابراگیمووا، کارشناس منطقه ای مستقر در مولداوی، متولد ازبکستان، به الجزیره گفت: «وقتی غرب شروع به اخلاقی کردن، آموزش دموکراسی، حقوق بشر به آنها کرد، بلافاصله به سمت چین یا روسیه روی آوردند.

ازبکستان، پرجمعیت ترین کشور منطقه با 37 میلیون جمعیت، یک مثال عالی ارائه می دهد.

اسلام کریموف، رئیس جمهور با مشت آهنین این کشور، اولین رهبر شوروی سابق بود که در سال 2001 اجازه ساخت پایگاه نظامی آمریکا در خاک خود را داد.

اما چهار سال بعد، پس از آن که واشنگتن سرکوب وحشیانه شورش مردمی در شرق شهر اندیجان را که منجر به کشته شدن صدها غیرنظامی غیرمسلح شد، محکوم کرد، آن را کنار گذاشت.

در سال 2005، یک تلگراف دیپلماتیک ایالات متحده به بیرون درز کرد که دختر کریموف، گلنارا، یک «بارون دزد» نام داشت که به زور مشاغل پرسود را تصاحب کرد و به عنوان جانشین پدرش شناخته شد.

ناظران می گویند که در مورد اخلاقی کردن و سخنرانی، پس از تهاجم تمام عیار روسیه به اوکراین در سال 2022، جدول تغییر کرده است.

مسکو هنوز قدرت نرم زیادی در آسیای مرکزی دارد - از فیلم‌ها و موسیقی پاپ گرفته تا جشنواره‌های تئاتر و برنامه‌های تلویزیونی تبلیغاتی که دائماً درباره جنگ دروغ می‌گویند.

کرملین همچنین از نفوذ اقتصادی خود برای ترویج مفهوم امپریالیستی "جهان روسیه" استفاده می کند، جایی که این منطقه به عنوان "خارج نزدیک" مسکو تلقی می شود، و میراث پیش از روسیه آن به عنوان عقب مانده و ناچیز نادیده گرفته می شود.

در سال 2014، روسیولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه مدعی شد که قزاقستان «هرگز دارای کشوری نبوده است» و متحدان ایدئولوژیک او بارها تهدید کردند که بخش شمالی روسی زبان آن را الحاق خواهند کرد.

در این سال، قزاقستان در بحبوحه حملات پهپادهای اوکراینی به پالایشگاه های نفت این کشور، استرداد منتقدان کرملین و تامین گاز به روسیه را آغاز کرد.

در ماه ژانویه، ولادیمیر سولوویف، مبلغ کرملین، گفت که مسکو باید یک "عملیات نظامی ویژه" را در آسیای مرکزی و ارمنستان - که برای جنگ در اوکراین محفوظ است - آغاز کند.

اظهارات انتقادی از سوی شخصیت‌های سیاسی کوچک به دنبال داشت – اما هیچ سرزنشی از سوی تالارهای قدرت واقعی وجود نداشت.

در همین حال، مهاجران کارگری آسیای مرکزی فریب خورده یا مجبور شده‌اند برای جنگیدن در اوکراین به صورت دسته‌جمعی ثبت نام کنند، در حالی که مسکو از شرکت‌های آسیای مرکزی برای واردات ریزتراشه‌ها، تجهیزات ارتباطی و ماشین ابزار برای ساخت هواپیماهای بدون سرنشین و موشک استفاده می‌کند.

ابراگیمووا، کارشناس منطقه، گفت: "این روزها، ایالات متحده و روسیه نقش خود را تغییر داده اند. امروز، این روسیه است که شروع به ایجاد روابط از طریق اخلاقی سازی کرد."

در همین حال، دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، موضع دموکراسی خواهانه را کنار گذاشته و اکنون از یک رویکرد سودگرایانه و معامله گرانه در سیاست خارجی دفاع می کند.

ایبراگیمووا گفت: «در دوران ترامپ، سیاست آمریکا در آسیای مرکزی تماماً «فقط تجارت و دیگر هیچ» است، بدون اینکه در مورد حقوق بشر و اصلاحات فضولی کنند. آنها از همه چیز راضی هستند.

ترامپ در اوایل ماه جاری میلادی، سعیده میرضیایوا، دختر شوکت میرضیایف، رئیس جمهور ازبکستان را پذیرفت.

یک سال قبل،میرضیایف متعهد شد تا 100 میلیارد دلار در اقتصاد ایالات متحده سرمایه گذاری کند، هواپیماهای بوئینگ و حتی پنبه تولید شده در ایالات متحده بخرد، حتی اگر ازبکستان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان پنبه در جهان است.

واشنگتن کلمه ای در مورد سرکوب منتقدان میرضیایف یا نفوذ رو به رشد دخترش در داخل کشور نگفته است.

پس از نادیده گرفتن آسیای مرکزی در دوره اول ترامپ، کاخ سفید می خواهد حضور خود را از سر بگیرد.

علیشیر ایلخاموف، رئیس اتاق فکر آسیای مرکزی مستقر در لندن، به الجزیره گفت: «این منافع عمدتاً ژئوپلتیک و نظامی-استراتژیک است، با توجه به موقعیت منطقه در منطقه منافع روسیه و چین».

او گفت: «در آینده، ظاهراً واشنگتن می خواهد یک پایگاه نظامی در اینجا به عنوان یک اقدام بازدارنده علیه چین داشته باشد.

به نظر می رسد منافع اقتصادی بر مواد معدنی کمیاب - که برای تولید طیف وسیعی از فناوری حیاتی است - و سایر عناصر حیاتی متمرکز شده است، به ویژه که چین از آنها به عنوان یک بند سیاسی در روابط خود با واشنگتن استفاده می کند.

ذخایر فراوان است، اما نیاز به توسعه، فناوری و سرمایه گذاری دارد.

در همین حال، کاخ سفید علاقه چندانی به نقض حقوق بشر در آسیای مرکزی، مانند زندانی کردن مخالفان سیاسی و روزنامه نگاران مستقل نشان نمی دهد.

ایلخاموف گفت: «متاسفانه علاقه به این موضوعات در دستور کار روبیو وجود ندارد، زیرا از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید، این مشکلات در اولویت های سیاست خارجی آمریکا ناپدید شد».

یکی از مدافعان حقوق بشر نروژی بازتاب می دهدنگرانی های او

ایوار دیل، مشاور ارشد سیاست کمیته هلسینکی نروژ، یک ناظر حقوق بشر، به الجزیره گفت: «شباهت های ناراحت کننده ای بین جهان بینی ترامپ و رژیم های مستبد مستقر مانند تاجیکستان و ترکمنستان وجود دارد.

او گفت: «با این حال، مارکو روبیو احتمالاً نسبت به [معاون رئیس جمهور] جی دی ونس و [وزیر دفاع] پیت هگزث، درک بهتری از آسیای مرکزی و چالش های موجود در آن دارد."

او گفت، اگر قرار است فرمت C5+1 در آینده جدی گرفته شود، «باید تمرکز [بر حقوق بشر] را بازگرداند».